ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2022/87
Karar Sayısı:2022/121
Karar Tarihi:13/10/2022
R.G. Tarih- Sayı:2/2/2023 - 32092
İTİRAZYOLUNA BAŞVURAN: Erzurum 2. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU:4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na 2/12/2016 tarihli ve6764 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle eklenen 9/12/2016 yürürlük tarihli 53/Amaddesinin ikinci fıkrasının;
A. (a) bendininikinci cümlesinde yer alan “Soruşturmayı yapanın…” ve “…verdiği…”ibarelerinin,
B. (c) bendindeyer alan “…gerek görürse,…” ve “…tekrar…”ibareleri ile “…isteyebilir.…” ibaresinin “…yebili…”kısmının,
Anayasa’nın 10. ve 129. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Öğretimgörevlisi hakkında verilen aylıktan kesme disiplin cezasının iptali talebiyleaçılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükmü
Kanun’un itiraz konusu kuralların yer aldığı 53/A maddesişöyledir:
“Disiplin soruşturmasında uyulacak esaslarşunlardır:
a) Disiplin cezası verilmesini gerektiren bir fiilinişlendiğini öğrenen disiplin amiri yazılı olarak disiplin soruşturmasıbaşlatır. Üst disiplin amirinin soruşturma açtığı veya açtırdığı disiplinolayında alt disiplin amiri ayrıca soruşturma yapamaz veya yaptıramaz. Dahaönce açılmış soruşturma varsa bunlar üst amirin açtığı veya açtırdığısoruşturma ile birleştirilir.
b) Bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin disiplincezası verilmesini gerektiren fiiller açısından soruşturma başlatılmadan öncebilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarınca inceleme yapılması zorunludur.
c) Disiplin amiri soruşturmayı kendisi yapabileceği gibisoruşturmayı yapmak üzere birim içerisinden soruşturmacı veya komisyongörevlendirebilir. Ancak zorunlu hallerde rektörlük aracılığıyla diğerbirimlerden soruşturmacı talep edilebilir.
d) Soruşturmacının görev ve unvanı, soruşturulanın görevve unvanının üstünde veya onunla aynı düzeyde olmalıdır.
e) Fiilin ast ile üst tarafından birlikte işlenmesihâlinde soruşturma usulü ve disiplin cezası verme yetkisi üste göre belirlenir.
f) Soruşturulanın disiplin cezası verilmesini gerektirenfiili işlediği ve disiplin soruşturmasının başlatıldığı tarihteki görev veyaunvanının farklı olması hâlinde disiplin soruşturması, üst görev veya unvanıesas alınarak yürütülür. Disiplin amirinin belirlenmesi ve uygulanacak diğerdisiplin hükümleri, görev yapılan kurumun tabi olduğu mevzuata göre belirlenir.
g) Soruşturmacı, disiplin soruşturmasıyla ilgili bilgi vebelgeleri toplama, ifade alma, tanık dinleme, bilirkişiye başvurma, keşifyapma, inceleme yapma ve ilgili makamlarla yazışma yetkisini haizdir.
h) Soruşturmacının, görevlendirme kapsamında talep ettiğibilgi ve belgeler gecikmeksizin kendisine verilir.
ı) Soruşturmacı, görevlendirildiği konuda soruşturmayürütür; soruşturma sırasında disiplin soruşturmasına konu olabilecek başkafiillerin ortaya çıkması durumunda bunları gecikmeksizin disiplin amirinebildirir.
j) Soruşturma işlemleri bir tutanakla tespit olunur.
k) Soruşturmanın gizliliği esastır.
l) Soruşturma, görevlendirme yazısının tebliğ tarihindenitibaren iki ay içinde tamamlanır. Soruşturma bu süre içinde tamamlanamaz isesoruşturmacı gerekçeli olarak ek süre talep edebilir, disiplin amiri gerekçeyideğerlendirerek ve zamanaşımı sürelerini dikkate alarak karar verir.
m) Fiili işleyenin emeklilik veya başka nedenlerlegörevinin sona ermesi, hakkında soruşturma açılmasına ve soruşturmanın devamınaengel olmaz. Bu durumda soruşturma sonunda verilen disiplin cezası, özlükdosyasında saklanır. Aylıktan veya ücretten kesme ve kademe ilerlemesinindurdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezaları ilgilinin kamu görevinedönmesi ya da bir vakıf yükseköğretim kurumunda göreve başlaması halindeuygulanır.
n) Bir fiilden dolayı ilgili hakkında ceza soruşturmasıveya kovuşturması yapılıyor olması, aynı fiilden dolayı disiplin soruşturmasıyapılmasına, ceza verilmesine ve bu cezanın yerine getirilmesine engeldeğildir. Gerektiğinde ceza kovuşturması bekletici mesele yapılabilir. Budurumda disiplin soruşturmasına ilişkin zamanaşımı süreleri durur.
o) Bir fiilin diğer kanunlar uyarınca idari yaptırımabağlanmış olması, aynı fiile bu Kanun kapsamında disiplin cezası verilmesineengel teşkil etmez.
Savunma hakkı kapsamında gözetilecek hususlar şunlardır:
a) Soruşturulana, iddialar hakkında savunma imkânıtanınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapanın yedi gündenaz olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen tarihte geçerli birmazereti olmaksızın savunmasını yapmayan, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.
b) Savunmaya davet yazısında hakkında disiplinsoruşturması açılan fiilin neden ibaret bulunduğu, savunmasını belirtilensürede yapmadığı takdirde savunmasından vazgeçmiş sayılacağı bildirilir.
c) Disiplin cezası vermeye yetkili makamlar gerekgörürse, isnat edilen fiil ve soruşturma raporunda önerilen disiplincezasını da belirtmek suretiyle, bu maddedeki esaslar çerçevesinde (a) ve (b)bentlerindeki usule göre tekrar savunma isteyebilir.
Hakkında üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamugörevinden çıkarma cezası istenenler soruşturma evrakını inceleme, tanıkdinletme, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi veya vekilivasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
Kanun’un 53/Ç maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Disiplin cezası verme yetkisi:
Madde 53/Ç- (Ek: 2/12/2016 -6764/30 md.) Disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullar şunlardır:
…
Disiplin cezası vermeye yetkili makamlar, soruşturmadaeksiklik olduğunun tespiti halinde eksikliklerin giderilmesi amacıyla dosyayıiade edebilir, soruşturmacı tarafından önerilen disiplin cezasını aynen verebilir,hafifletebilir veya reddedebilir. Teklif edilen cezanın reddedilmesi halindeilgili disiplin amiri ya da kurulu tarafından ret gerekçesine uygun olarak engeç üç ay içerisinde yeni işlem tesis edilebilir.
…”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve KenanYAŞAR’ın katılımlarıyla 21/4/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hilal YAZICItarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun ve ilgiligörülen kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
A. Anlam ve Kapsam
3. İtiraz konusu kuralların yer aldığı 2547 sayılıKanun’un 53/A maddesi, Kanun kapsamında yürütülecek olan disiplin soruşturmasıile savunma hakkına ilişkin ilke ve esasları düzenlemektedir.
4. Anılan maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c)bentlerine göre disiplin cezası verilmesini gerektiren bir fiilin işlendiğininöğrenilmesi üzerine disiplin amiri yazılı olarak disiplin soruşturmasınıbaşlatır. Soruşturmanın başlatılmasıyla birlikte bir soruşturmacı tayin edilir.Disiplin amiri soruşturmayı kendisi yapabileceği gibi soruşturmayı yapmak üzerebirim içinden soruşturmacı veya komisyon görevlendirebilir.
5. Aynı fıkranın (g) bendinde soruşturmacının görev veyetkileri düzenlenmiştir. Buna göre soruşturmacı; disiplin soruşturmasıylailgili bilgi ve belgeleri toplama, ifade alma, tanık dinleme, bilirkişiyebaşvurma, keşif yapma, inceleme yapma ve ilgili makamlarla yazışma yetkisinihaizdir.
6. İlgili maddede soruşturulanın savunma hakkınınkapsamı, bu süreçten nasıl haberdar edileceği ve savunmasının nasıl alınacağıda düzenlenmiştir. Anılan maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinin birincicümlesinde, iddialar hakkında savunma imkânı tanınmadan soruşturulana disiplincezası verilemeyeceği, itiraz konusu ibarelerin yer aldığı ikinci cümlesindeise soruşturmayı yapan tarafından yedi günden az olmamak kaydıyla savunmasüresi verileceği ve bu süre zarfında geçerli bir mazeret olmaksızın savunmanınyapılmaması hâlinde savunma hakkından vazgeçilmiş sayılacağı hüküm altınaalınmıştır.
7. Fıkranın (b) bendinde ise soruşturulana savunmayadavet yazısı gönderileceği, söz konusu yazıda soruşturulanın disiplinsoruşturmasına konu edilen fiilinin ne olduğu ve savunmasını belirtilen süredeyapmadığı takdirde savunmasından vazgeçmiş sayılacağının soruşturulanabildirileceği belirtilmiştir. Kanun’un açık lafzından soruşturmaya davetyazısının soruşturmayı yapan tarafından gönderileceği, dolayısıyla savunmayadavet yazısıyla soruşturma henüz tamamlanmadan yani isnat edilen eylem ve bueyleme karşılık gelen disiplin cezasının ne olduğu henüz açık hâle gelmedensavunma hakkının kullanılması için süre verilmesinin söz konusu olabileceğianlaşılmaktadır.
8. Maddenin birinci fıkrasının (l) bendinde, soruşturmaişlemlerinin bir tutanakla tespit olunacağı, soruşturmanın görevlendirmeyazısının tebliği tarihinden itibaren iki ay içinde tamamlanacağıdüzenlenmiştir.
9. Kanun’un 53/Ç maddesinin ikinci fıkrasında ise “Disiplincezası vermeye yetkili makamlar, … soruşturmacı tarafından önerilen disiplincezasını aynen verebilir, hafifletebilir veya reddedebilir.” düzenlemesineyer verilmiştir. Buna göre soruşturmayı yapanın soruşturma sürecini birtutanakla tespit edeceği ve bir disiplin cezasının verilmesi gerektiğikanaatine varması hâlinde gerçekleştiğini değerlendirdiği maddi olgu olaneylemin Kanun’da tanımlı disiplin cezası gerektiren hangi eyleme karşılıkgeldiğini ve bu eylemin gerektirdiği disiplin cezasını da belirtmek suretiylesoruşturma raporunu teslim edeceği öngörülmektedir.
10. İtiraz konusu diğer kuralların yer aldığı Kanun’un53/A maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde ise soruşturma raporunun teslimedilmesi üzerine disiplin cezası vermeye yetkili makamların -gerek görmesihâlinde isnat edilen fiil ve soruşturma raporunda önerilen disiplin cezasını dabelirtmek suretiyle- 53/A maddesinde belirlenen esaslar çerçevesinde (a) ve (b)bentlerindeki usule göre tekrar savunma isteyebileceği düzenlenmiştir. Bukapsamda disiplin cezası vermeye yetkili makamların, soruşturma raporunda isnatedilen eylem ve disiplin cezası bakımından yeterli bir araştırmayadayanılmadığına kanaat getirmesi ve gerek görmesi hâlinde, bu sefer isnatedilen eylem ve disiplin cezasını açıkça belirterek tekrar savunmaalabileceğinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
11. Öte yandan söz konusu 53/A maddesinin üçüncüfıkrasında, hakkında üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevindençıkarma cezası istenenlerin soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme,disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak bizzat ya da vekili vasıtasıylasavunma yapma hakkına sahip olduğu düzenlenmiştir. Şu hâlde (c) bendi uyarıncadisiplin cezası vermeye yetkili makam takdir hakkını kullanarak tekrar savunmaistememişse uyarma, kınama, aylıktan veya ücretten kesme, kademe ilerlemesinindurdurulması ya da birden fazla ücretten kesme cezaları bakımından ilgilinindisiplin sürecindeki tek savunma yapma imkânının bu aşamada gerçekleşmişolacağı açıktır.
B. İtirazın Gerekçesi
12. Başvuru kararında özetle; Kanun’un itiraza konuhükümlerinin savunma hakkını anayasal güvencelere aykırı şekilde kısıtladığı,soruşturmayı yapanın soruşturma dosyası tekemmül etmeksizin kişilerden savunmatalep etmesine imkân tanıdığı, dolayısıyla isnat edilen eylem ve cezanın neolduğu hususunda ortaya çıkan belirsizlik nedeniyle etkili savunma yapmahakkının ihlal edildiği, disiplin cezası vermeye yetkili kurullara tanınantakdirî yetki yoluyla da bu eksikliğin giderilemediği, bu yönüyle kurallarınfarklı kanunlara tabi memur ve kamu görevlileri ile öğretim elemanları arasındaeşitlik ilkesine aykırı sonuçlar doğurduğu gerekçeleriyle Anayasa’nın 10. ve129. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
13. Anayasa’nın 129. maddesinin ikinci fıkrasında,memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkçadisiplin cezası verilemeyeceği düzenlenerek savunma hakkı güvence altınaalınmıştır.
14. Disiplin cezaları; kamu hizmetlerinin gereği gibiyürütülmesini sağlamak amacıyla öngörülmüş, yapma veya yapmama biçimindebeliren davranış kurallarının ihlali hâlinde uygulanan idari yaptırımlardır. Bucezalar memurların özlük haklarını doğrudan etkilediğinden anayasa koyucu,disiplin cezası verilmeden önce memurların savunmalarının alınmasını özelolarak düzenlemiştir (AYM, E.2019/8, K.2019/26, 11/04/2019, § 9).
15. Anayasa’nın 129. maddesinin ikinci fıkrasında savunmahakkına ilişkin öngörülen güvencenin gereklerinin yerine getirilebilmesi içinhakkında disiplin soruşturması yürütülen kişiye savunma hakkının şeklen değilgerçek anlamda sağlanmış olması gerekir. Bunun için kişiye, savunmasınıhazırlayıp idari makamlar önünde dile getirebilmesi ve böylece disiplinsürecinin sonucunu etkileyebilmesi için isnadın bildirilmesi gerekmektedir.
16. Hakkındaki isnadı bilmeyen kimsenin savunma yapmasımümkün değildir. İsnat, anılan kişinin savunma yapabilmesi için kişiyebildirilmektedir. Bu nedenle de bildirimde, ilgilinin hangi fiil ile ithamedildiğinin ve hangi disiplin suçunu işlediğinin açıklanması gerekmektedir.Diğer bir ifadeyle ilgili, isnadın sebebinden ve niteliğinden haberdaredilmelidir. İlgilinin hangi fiili nerede ve ne zaman işlediği (disiplin suçunuoluşturan olay/olaylar) isnadın sebebini oluşturur. Bunların soyut olarak değililgilinin savunma hazırlayabilmesine yetecek şekilde açıklanması gerekir.Böylelikle ilgili, soruşturmaya konu fiili nerede ve ne zaman işlemekle ithamedildiğini bileceğinden savunmasını buna göre yapabilecektir. Fiilin hukuki yöndenvasıflandırılması ise isnadın niteliğidir. İsnadın niteliği hakkındaki bilgi desavunma yapmaya yetecek düzeyde olmalı ve ilgilinin işlemekle itham edildiğifiilin hangi normu ihlal ettiği bildirimde belirtilmelidir. Disiplin süreciesnasında fiilin hukuki niteliğinin değişmesi durumunda da ilgili budeğişiklikten haberdar edilmelidir.
17. İtiraz konusu ibarelerin yer aldığı (a) bendininikinci cümlesinde, soruşturmayı yapanın soruşturulana savunma hakkınıkullanabilmesi için yedi günden az olmamak üzere savunma süresi vereceğidüzenlenmiştir. Anılan bendin lafzı bir bütün olarak ele alındığında savunmasıalınmadan kişiye disiplin cezası verilemeyeceğinin açık olduğu, soruşturmayıyapanın savunma süresi verme hususunda bir takdir yetkisine sahip kılınmadığı,buna göre alt sınırı aynı bentte belirlenmiş şekliyle asgari savunma süresininsoruşturmacı tarafından verileceğinin Kanun’da açıkça düzenlendiğianlaşılmaktadır.
18. Söz konusu ibarelerin savunma hakkının anayasalgüvencelerine uygun olup olmadığının ortaya konabilmesi açısından savunmayadavet yazısında yer alacak bilgilerle bağlantılı olarak ele alınmasıgerekmektedir. Zira Kanun’un 53/A maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendindesavunma için süre verilmesinin yanında bu bentte yer alan dava konusu ibareleruyarınca soruşturmayı yapan tarafından tayin edilecek savunma süresinin (b)bendinde belirtilen içeriğe sahip bir savunmaya davet yazısıyla verileceğianlaşılmaktadır. Ayrıca disiplin sürecinde soruşturmayı yapanın görev aldığıaşama dikkate alındığında bu aşamanın ilgilinin savunma için ön koşul olanisnadı öğrenme hakkından gereği gibi yararlanmasına imkân verip vermediğinindeğerlendirilmesi gerekir.
19. Kanun’un 53/A maddesinin ikinci fıkrasının (b)bendinde, savunmaya davet yazısının içeriğinde soruşturmanın içeriği ile ilgiliolarak sadece soruşturmaya konu eylemin ne olduğunun belirtileceği ifadeedilmiştir. Kanun’un lafzından, soruşturulanın etkili bir savunmahazırlayabilmesi açısından gerekli olabilecek, yukarıda ifade edilen çerçevedebir asgari bilginin savunmaya davet yazısında bulunması şeklinde yasal birzorunluluk öngörülmediği anlaşılmaktadır.
20. Bunun yanında savunmaya davet yazısının soruşturulanasoruşturmanın hemen başlangıcında -soruşturma dosyası henüz asgari bir düzeydedahi olgunlaşmadan- gönderilip gönderilmeyeceği hususunda Kanun’da açık birifade bulunmamakla birlikte davet yazısının içeriğinde olması zorunlu bilgilergözönünde bulundurulduğunda soruşturmacının bu konuda herhangi bir kayıtlasınırlandırılmadığı, dosyanın henüz olgunlaşmadığı bir aşamada da savunmanınistenebileceği anlaşılmaktadır.
21. Dahası Kanun’un 53/A maddesinin ikinci fıkrasının (c)bendinde disiplin cezası vermeye yetkili makamların soruşturma yapanınsoruşturmayı tamamlamasından sonra ilave bir savunma alınmasına gerekgördüklerinde “isnat edilen fiil”i bildirerek savunma isteyecekleridüzenlenmişken soruşturma yapan yönünden (b) bendinde savunmaya davet yazısında“disiplin soruşturması açılan fiilin neden ibaret bulunduğu”nun belirtileceğiöngörülmüştür. Kanun’un 53/A maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göredisiplin cezası verilmesini gerektiren bir fiilin işlendiğini öğrenen disiplinamiri yazılı olarak disiplin soruşturması başlatır. Bu son kural ve ikincifıkranın (b) ve (c) bentlerinde tercih edilen kavram farklılığı dikkatealındığında soruşturmayı yapanın davet yazısında soruşturma sırasındakitespitlerden önce, sadece soruşturmanın başlatılmasına neden olan iddiaçerçevesinde bildirimde bulunulmasının yeterli görüldüğü anlaşılmaktadır.Dolayısıyla isnadın sebebi (olay/olgu/eylem) kapsamında dahi yeterlibilgilendirmenin yapılmamasına imkân tanınmıştır.
22. Öte yandan Kanun’un 53/A maddesinin ikinci fıkrasının(c) bendinde önerilen disiplin cezasının da bildirilmesi kurala bağlanmışken(b) bendinde böyle bir unsura yer verilmemiştir. Buna göre soruşturma yapanın(a) bendi kapsamında soruşturma için süre verirken isnadın hukukivasıflandırması yönünden bir bildirimde bulunmayacağı sonucu ortayaçıkmaktadır. Bu durumda soruşturma yapanın soruşturmaya davet yazısının içeriğikişinin isnattan haberdar olmasını sağlamaya, dolayısıyla Anayasa’nın 129.maddesinin ikinci fıkrası anlamında savunma hakkını etkili bir şekildekullanmasına elverişli değildir.
23. Kanun’un 53/A maddesinin ikinci fıkrasının itirazkonusu “…gerek görürse,…” ve “…tekrar…”ibareleri ile “…isteyebilir…” ibaresinin “…yebili…” kısmını daiçeren (c) bendi, disiplin cezası vermeye yetkili makamların gerekgörmesi hâlinde isnat edilen fiil ve soruşturma raporunda önerilen disiplincezasını da belirtmek suretiyle ilgili maddede belirlenen esaslar çerçevesinde(a) ve (b) bentlerindeki usule göre tekrar savunma isteyebileceğinidüzenlemektedir.
24. 2547 sayılı Kanun’un 53/A maddesinin birinci fıkrasının(l) bendinde soruşturmanın görevlendirme yazısının tebliği tarihinden itibareniki ay içinde tamamlanacağı hüküm altına alınmıştır.Kanun’un 53/Ç maddesinin birinci fıkrasında disiplin cezası vermeye yetkilimakamlar gösterilmiş, ikinci fıkrasında söz konusu makamların soruşturmadaeksiklik olduğunu tespit etmesi hâlinde eksikliklerin giderilmesi için dosyayıiade edebileceği düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemeler birliktedeğerlendirildiğinde disiplin cezası vermeye yetkili makamlara gerek görmelerihâlinde tekrar savunma isteme yetkisinin soruşturma dosyası tamamlanıp teslimedildikten sonra verildiği anlaşılmaktadır.
25. Elbette ki disiplin cezası verilmeden önce herhangibir aşamada, savunma hakkının etkili bir şekilde kullanılmasına imkânı verecekşekilde soruşturulanın tekrar dinlenilmesi, yukarıda ortaya konulan eksikliğintelafisini sağlayabilir. Bu noktada 53/A maddesinin (c) bendinin idareyeverdiği yetkinin niteliği önemli hâle gelir. Söz konusu bentte, disiplin cezasıvermeye yetkili makamlara, isnat edilen fiil ve soruşturma raporunda önerilendisiplin cezasını da belirtmek suretiyle tekrar savunma isteme yetkisininverildiği ancak bu yetkinin takdirî nitelikte olduğu görülmektedir.
26. Soruşturmanın başlangıcından disiplin cezasının verilmesinekadar olan süreçte uyarma, kınama, aylıktan veya ücretten kesme, kademeilerlemesinin durdurulması ya da birden fazla ücretten kesme disiplin cezalarıbakımından soruşturulanın savunma hakkının bütün gerekleriyle birliktesağlanamadığı yukarıda yapılan inceleme sonucunda esas itibarıyla ortayaçıkmıştır. Bu durumda soruşturma dosyasının tesliminden sonra fakat disiplincezası verilmeden önce ilgili makamlara tekrar savunma isteme yetkisinintakdirî olarak verilmesiyle de soruşturulanın savunma hakkının güvence altınaalınmasının mümkün olmadığı açıkça anlaşılmaktadır.
27. Sonuç olarak Anayasa’nın savunma hakkının tanınmasınıtakdire bırakmayan 129. maddesinin ikinci fıkrası karşısında itiraz konusukurallar, 2547 sayılı Kanun kapsamında yürütülecek disiplin soruşturmasıbakımından, hakkında soruşturma yapılan kişiye çeşitli disiplin cezalarındanbiri verilmeden önce savunma hakkından bütün gerekleriyle birlikteyararlanmasını temin etmemektedir.
28. Açıklanan nedenlerle “Soruşturmayı yapanın…”ve “…verdiği…” ibareleri ile “…gerek görürse,…”,“…tekrar…” ve “…yebili…” ibareleriAnayasa’nın 129. maddesine aykırıdır, iptali gerekir.
İtiraz konusu ibareler Anayasa’nın 129. maddesine aykırıgörülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 10. maddesi yönündenincelenmemiştir.
IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralıfıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veyatümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesinceiptaline karar verilebileceği öngörülmektedir.
30. 2547 sayılı Kanun’un 53/A maddesinin ikincifıkrasının (a) bendinin ikinci cümlesinde yer alan “Soruşturmayı yapanın…”ve “…verdiği…” ibarelerinin iptal edilmesi nedeniyle uygulanma imkânıkalmayan (a) bendinin ikinci cümlesinin kalan kısmının 6216 sayılı Kanun’un 43.maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir.
31. Anayasa’nın 153. maddesinin ikinci fıkrasına göre “AnayasaMahkemesi bir kanun …hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yenibir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez.” 2547 sayılı Kanun’un53/A maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde yer alan “…gerek görürse,…”, “…tekrar…” ve “…yebili…” ibarelerininiptal edilmesi nedeniyle bendin kalan kısmının esas itibarıyla uygulanmaimkânının kalmadığı söylenemez. Ancak, anılan ibarelerin iptali kuralın kalankısmının kanun koyucunun iradesine uygun biçimde uygulanmaması sonucunudoğurmakta, diğer bir ifadeyle kuralı kanun koyucunun öngörmediği şekildebaşkalaştırmaktadır. Bu çerçevede 2547 sayılı Kanun’un 53/A maddesinin ikincifıkrasının (c) bendinde yer alan “…gerek görürse,…”,“…tekrar…” ve “…yebili…” ibarelerinin iptal edilmesi nedeniyle kanunkoyucunun öngördüğü şekilde uygulanma imkânı kalmayan (c) bendinin kalankısmının anılan Anayasa hükmü ve 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4)numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir.
32. Ayrıca 2547 sayılı Kanun’un 53/A maddesinin ikincifıkrasının (a) bendinin ikinci cümlesinde yer alan “Soruşturmayı yapanın…”ve “…verdiği…” ibareleri ile (c) bendinde yer alan “…gerekgörürse,…”, “…tekrar…” ve “…yebili…” ibarelerinin iptal edilmesinedeniyle 2547 sayılı Kanun’un 53/A maddesinin ikinci fıkrasının -davanınkonusu olmayan- “Savunmaya davet yazısında hakkında disiplin soruşturmasıaçılan fiilin neden ibaret bulunduğu, savunmasını belirtilen sürede yapmadığıtakdirde savunmasından vazgeçmiş sayılacağı bildirilir.” şeklindeki (b)bendinin, iptal edilen (a) bendindeki soruşturma yapanın davet yazısıyladoğrudan ilgili olması nedeniyle uygulanma kabiliyeti kalmadığıdeğerlendirildiğinden 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasıgereğince iptali gerekir.
V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
33. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216 sayılıKanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarakAnayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığıgünden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemeküzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
34. 2547 sayılı Kanun’un 53/A maddesinin ikincifıkrasının (a) bendinin ikinci cümlesinde yer alan “Soruşturmayı yapanın…”ve “…verdiği…” ibareleri ile (c) bendinde yer alan “…gerek görürse,…”,“…tekrar…” ve “…yebili…” ibarelerinin iptali, bu kapsamdauygulanma imkânı kalmayan anılan cümle ve bendin kalan kısımlarının ve aynıfıkranın (b) bendinin iptali nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğinceiptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz aysonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VI. HÜKÜM
4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na2/12/2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle eklenen 53/Amaddesinin ikinci fıkrasının;
A. (a) bendinin;
1. İkincicümlesinde yer alan “Soruşturmayı yapanın…” ve “…verdiği…”ibarelerinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALLERİNE,
2. İkincicümlesinde yer alan “Soruşturmayı yapanın…” ve “…verdiği…”ibareleri dışında kalan kısmının 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğinceİPTALİNE,
B. (c) bendinin;
1. “…gerek görürse,…” ve“…tekrar…” ibareleri ile “…isteyebilir.” ibaresinin “…yebili…”kısmının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALLERİNE,
2. Kalan kısmının6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralıfıkrası gereğince İPTALİNE,
C. (b) bendinin6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralıfıkrası gereğince İPTALİNE,
iptal hükümlerinin Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncüfıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasıgereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRAYÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 13/10/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE