ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2023/123
Karar Sayısı : 2024/202
Karar Tarihi : 4/12/2024
R.G.Tarih-Sayı : 12/3/2025-32839
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:
1. İstanbul Anadolu 16. İcra Hukuk Mahkemesi (E.2023/123)
2. Gaziantep 4. İcra Hukuk Mahkemesi (E.2023/180)
İTİRAZLARIN KONUSU: A.9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 18/2/1965 tarihli ve538 sayılı Kanun’un 63. maddesiyle değiştirilen 134. maddesine 24/11/2021tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle eklenen;
1. Üçüncüfıkranın,
2. Dördüncüfıkranın birinci cümlesinin,
B. 2/7/1964tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (1) sayılı Tarife’nin “(A)Mahkeme Harçları” başlıklı bölümünün “III – Karar ve ilam harcı”başlıklı fıkrasının “1. Nispi harç” başlıklı bendine 7343 sayılıKanun’un 34. maddesiyle eklenen (g) alt bendinin,
Anayasa’nın 2., 10., 11. ve 36. maddelerine aykırılığıileri sürülerek iptaline karar verilmesi talepleridir.
OLAY: İhalealıcısı tarafından açılan ihalenin feshi davasında itiraz konusu kurallarınAnayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkemeler, iptalleri içinbaşvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükümleri
1. 2004 sayılıKanun’un 134. maddesinin itiraz konusu kuralların da yer aldığı ilgili kısmışöyledir:
“İhalenin neticesi ve feshi:
Madde 134 – (Değişik: 18/2/1965-538/63 md.)
İcra dairesi tarafından taşınmaz kendisine ihale edilenalıcı o taşınmazın mülkiyetini iktisap etmiş olur. (Ek cümle: 17/7/2003-4949/38md.) İhale kesinleşinceye kadar taşınmazın ne şekilde muhafaza ve idareedileceği icra dairesi tarafından kararlaştırılır. (Ekcümleler:24/11/2021-7343/27 md.) İhale alıcısının talebi üzerine icra dairesi,satışı yapılan taşınmazda kira sözleşmesine bağlı olarak oturan kişiye kirabedelini, diğer hâllerde ise taşınmazı kullanan kişiye bilirkişi marifetiyletespit edilen aylık kullanım bedelini icra dairesine yatırmasını emreder.İlgili, ihtara rağmen kirayı veya belirlenen bedeli icra dairesine yatırmazsahakkında 356 ncı madde hükmü kıyasen uygulanır. Bu şekilde depo edilen bedel,ihalenin sonucuna göre hak sahibine ödenir.
(Değişik ikinci fıkra:24/11/2021-7343/27 md.) İhaleninfeshini, 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 281 incimaddesinde yazılı sebepler de dâhil olmak üzere yalnız satış isteyen alacaklı,borçlu, mahcuzun resmî sicilinde kayıtlı olan ilgililer ve sınırlı ayni haksahipleri ile pey sürmek suretiyle ihaleye iştirak edenler yurt içinde biradres göstermek koşuluyla icra mahkemesinden şikâyet yolu ile ihale tarihindenitibaren yedi gün içinde isteyebilirler. İlgililerin ihale yapıldığı ana kadarcereyan eden muamelelerdeki yolsuzluklara en geç ihale günü ıttıla peyda ettiğikabul edilir.
(Ek fıkra:24/11/2021-7343/27 md.) Satış isteyenalacaklı, borçlu, resmî sicilde kayıtlı ilgililer ile sınırlı ayni haksahipleri dışında kalan kişilerce yapılan ihalenin feshi talebi, ihale bedeliüzerinden nispi harca tabidir. Bu harcın yarısı talepte bulunulurken peşinolarak yatırılmak zorundadır. Talebin kabulü hâlinde bu harç başka bir kimseyeyüklenmez ve istem hâlinde iade edilir. Talebin reddi hâlinde ise alınan buharç iade edilmez ve harcın kalan kısmı ihalenin feshini isteyenden tahsiledilir.
(Ek fıkra:24/11/2021-7343/27 md.) Satış isteyenalacaklı, borçlu, resmî sicilde kayıtlı ilgililer ile sınırlı ayni haksahipleri dışında kalan kişilerce yapılan ihalenin feshi talebinde, taleptebulunulurken, ilgili kişilerin muhtemel zararına karşılık olmak üzere ihalebedelinin yüzde beşi oranında teminat gösterilmesi şarttır. Talebinreddine ilişkin kararın kesinleşmesinden itibaren bir ay içinde genel hükümleregöre tazminat davasının açılmaması hâlinde hükmedilen para cezasının 21/7/1953tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleriuyarınca tahsili için durum mahkemece tahsil dairesine bildirilir. Tahsildairesi alınan teminattan, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren üç ay içindepara cezasını tahsil etmezse talep hâlinde teminat ilgilisine iade edilir.
(Ek fıkra:24/11/2021-7343/27 md.) İhalenin feshi talebiüzerine icra mahkemesi talep tarihinden itibaren yirmi gün içinde duruşma yaparve taraflar gelmeseler bile icap eden kararı verir. Ancak ihalenin feshitalebinin usulden reddi gereken hâllerde duruşma yapılmadan da kararverilebilir. İcra mahkemesi;
1. Satış isteyen alacaklı, borçlu, mahcuzun resmîsicilinde kayıtlı olan ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri ile pey sürmeksuretiyle ihaleye iştirak edenler dışında kalan kişilerce talep edilmesinedeniyle,
2. Satış isteyen alacaklı, borçlu, mahcuzun resmîsicilinde kayıtlı olan ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri dışında kalankişiler bakımından feragat nedeniyle,
3. İşin esasına girerek,
talebin reddine karar verirse ihalenin feshini talepedeni feshi istenen ihale bedelinin yüzde onuna kadar para cezasına mahkûmeder.
…
(Değişik fıkra:24/11/2021-7343/27 md.) İhalekesinleşmedikçe ve ihale konusu mal alıcıya teslim edilmedikçe veya teslimehazır hâle getirilmedikçe ihale bedeli alacaklılara ödenmez. İhale konusu malınteslim edilemeyeceği veya teslime hazır hale getirilemeyeceği durumlarda ihaleicra müdürü tarafından iptal olunarak ihale bedeli alıcısına ödenir.
…”
2. 492 sayılıKanunu’na ekli (1) sayılı Tarife’nin “(A) Mahkeme Harçları” başlıklıbölümünün “III – Karar ve ilam harcı” başlıklı fıkrasının “1. Nispiharç” başlıklı bendinin itiraz konusu (g) alt bendi şöyledir:
“g) (Ek:24/11/2021-7343/34 md.) 9/6/1932tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 134 üncü maddesi kapsamındasatış isteyen alacaklı, borçlu, resmî sicilde kayıtlı ilgililer ile sınırlıayni hak sahipleri dışında kalan kişilerce ihalenin feshinin talep edilmesihâlinde ihale bedeli üzerinden (Binde 68,31)
(Bu harcın yarısı talepte bulunurken peşin olarakyatırılmak zorundadır. Talebin kabulü hâlinde bu harç başka bir kimseyeyüklenmez ve istem hâlinde iade edilir. Talebin reddi hâlinde ise alınan harçihalenin feshini isteyene iade edilmez ve harcın kalan kısmı ihalenin feshiniisteyenden tahsil edilir.)”
B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri
2004 sayılı Kanun’un;
1. 111/bmaddesinin birinci fıkrası şöyledir:
“Haczolunan malın satışı, Ulusal Yargı Ağı BilişimSistemine entegre elektronik satış portalında açık artırma suretiyle yapılır.”
2. 118. maddesişöyledir:
“İhale bedelinin ödenmesi ve malın teslimi:
Madde 118 – (Başlığı ile BirlikteDeğişik:24/11/2021-7343/18 md.)
İhale alıcısı, ihalenin feshi talep edilmiş olsa dahiartırma sonuç tutanağının ilanından itibaren yedi gün içinde satış bedelininakden ödemek zorundadır.
Satılan mal, ihale kesinleşmeden teslim olunmaz ve resmîsicilde alıcı adına tescil edilmez.”
3. 130. maddesişöyledir:
“İhale bedelinin ödenmesi:
Madde 130 – (Başlığı ile BirlikteDeğişik:24/11/2021-7343/24 md.)
İhale alıcısı, ihalenin feshi talep edilmiş olsa dahi artırmasonuç tutanağının ilanından itibaren yedi gün içinde satış bedelini nakdenödemek zorundadır.”
II. İLK İNCELEME
A. E.2023/123 Sayılı Başvuru Yönünden
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’ninkatılımlarıyla 26/7/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
B. E.2023/180 Sayılı Başvuru Yönünden
2. Anılan İçtüzük hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, HasanTahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, YusufŞevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfanFİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 30/11/2023 tarihinde yapılanilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. BİRLEŞTİRME KARARI
3. A. 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra veİflas Kanunu’nun 18/2/1965 tarihli ve 538 sayılı Kanun’un 63. maddesiyledeğiştirilen 134. maddesine 24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 27.maddesiyle eklenen;
1. Üçüncüfıkranın,
2. Dördüncüfıkranın birinci cümlesinin,
B. 2/7/1964tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (1) Sayılı Tarife’nin “(A)Mahkeme Harçları” başlıklı bölümünün “III – Karar ve ilam harcı”başlıklı fıkrasının “1. Nispi harç” başlıklı bendine 24/11/2021 tarihlive 7343 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle eklenen (g) alt bendinin,
iptallerine karar verilmesi talebiyle yapılan itirazbaşvurusuna ilişkin E.2023/180 sayılı davanın aralarındaki hukuki irtibatnedeniyle E.2023/123 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına,esas incelemenin E.2023/123 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 30/11/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IV. ESASIN İNCELENMESİ
4. Başvuru kararları ve ekleri, Raportör Ahmet CANPOLATtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgiligörülen kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
A. Genel Açıklama
5. 2004 sayılı Kanun’un 111/b maddesinin birinci fıkrasıuyarınca haczolunan malın satışı, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi’ne entegreelektronik satış portalında açık artırma suretiyle yapılır.
6. Anılan Kanun’un 118. maddesinde taşınır mallarınsatışında en fazla pey sürerek ihaleyi kazanan ihale alıcısının ihalenin feshitalep edilmiş olsa dahi artırma sonuç tutanağının ilanından itibaren yedi güniçinde satış bedelini nakden ödemek zorunda olduğu, satılan malın; ihalekesinleşmeden alıcıya teslim edilmeyeceği ve resmî sicilde alıcı adına tesciledilmeyeceği belirtilmiştir.
7. Kanun’un 130. maddesinde de taşınmaz malın satışındaihaleyi kazanan ihale alıcısının satış bedelini ihalenin feshi talep edilmişolsa dahi artırma sonuç tutanağının ilanından itibaren yedi gün içinde yatırmakzorunda olduğu öngörülmüş olup; 134. maddenin birinci fıkrasında taşınmaz kendisineihale edilen alıcının o taşınmazın mülkiyetini iktisap edeceği fakat ihalekesinleşinceye kadar taşınmazın ne şekilde muhafaza ve idare edileceğinin icradairesi tarafından kararlaştırılacağı hükme bağlanmıştır.
8. İhale konusu hem taşınır hem de taşınmaz malınzilyetliğinin ihale alıcısına teslimi için gerekli olan ihalenin kesinleşmesişartının gerçekleşmesi; ihalenin feshinin talep edilmemesine ya da fesihtalebinin reddine karar verilmiş olmasına bağlıdır. İhalenin feshi, devletincebrî icra organı tarafından yapılan ihale işleminde fesih sebeplerindenbirisinin bulunduğu iddiasıyla icra mahkemesine yapılan şikâyettir.
9. İhalenin feshinin istenebileceği hâller 134. maddedeaçıkça sayılmamış, söz konusu hâllerin 11/2/2011 tarihli ve 6098 sayılı TürkBorçlar Kanunu’nun 281. maddesinde sayılan sebepleri de kapsadığıbelirtilmiştir. Anılan maddede hukuka veya ahlaka aykırı yollara başvurularak ihaleningerçekleştirilmesi hâlinde ihalenin iptalinin talep edilebileceğibelirtilmiştir. Buna göre satışa hazırlıkişlemleri öncesinde, hazırlık işlemlerinde, artırmanın ve ihalenin yapılmasındausulsüzlük, kanuna ve ahlaka aykırı bir şekilde ihaleye fesat karıştırılmışolması ve alıcının malın esaslı özelliklerinde yanıltılmış olması gibi durumlarihalenin feshi nedenlerini oluşturabilir.
10. İhalenin feshine ilişkin düzenleme her ne kadartaşınmazların paraya çevrilmesine ilişkin hükümler arasında yer almakta ise debu hükümlerin taşınır mallara ilişkin ihalenin feshi bakımından da geçerliolduğu hususunda uygulamada bir tereddüt bulunmamaktadır.
B. Anlam ve Kapsam
11. 2004 sayılı Kanun’un 134. maddesinin ikincifıkrasında ihalenin feshinin ancak satış isteyen alacaklı, borçlu, mahcuzunresmî sicilinde kayıtlı olan ilgililer, sınırlı ayni hak sahipleri ve peysürmek suretiyle ihaleye iştirak edenler tarafından istenebileceği hükmebağlanmıştır.
12. Anılan maddenin itiraz konusu üçüncü fıkrasınınbirinci cümlesinde satış isteyen alacaklı, borçlu, resmî sicilde kayıtlıilgililer ile sınırlı ayni hak sahipleri dışında kalan kişilerce yapılanihalenin feshi talebinin nispi harca tabi olduğu belirtilmiştir. İtiraz konusufıkranın devamında da bu harcın yarısının talepte bulunulurken peşin olarakyatırılacağı, talebin kabulü hâlinde harcın başka kimseye yüklenmeyeceği veistem hâlinde iade edileceği, talebin reddi hâlinde ise alınan harcın iadeedilmeyeceği ve kalan kısmının talepte bulunandan tahsil edileceğibelirtilmiştir.
13. 492 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılı Tarife’nin “(A)Mahkeme Harçları” başlıklı bölümünün “III – Karar ve ilam harcı”başlıklı fıkrasının “1. Nispi harç” başlıklı bendinin itiraz konusu (g)alt bendine göre bu nispi harcın oranı ihale bedelinin binde 68,31’idir.
14. 2004 sayılı Kanun’un 134. maddesinin dördüncüfıkrasının itiraz konusu birinci cümlesinde de satışisteyen alacaklı, borçlu, resmî sicilde kayıtlı ilgililer ile sınırlı ayni haksahipleri dışında kalan kişilerce yapılan ihalenin feshi talebindebulunulurken, ilgili kişilerin muhtemel zararlarına karşılık olmak üzere ihalebedelinin yüzde beşi oranında teminat gösterilmesinin şart olduğubelirtilmiştir.
15. İtiraz konusu kurallar uyarınca, satış isteyenalacaklı, borçlu, resmî sicilde kayıtlı ilgililer ile sınırlı ayni haksahipleri tarafından yapılan ihalenin feshi talepleri maktu harca tabikılınarak bu kişiler teminattan bağışık tutulurken ihale alıcısı da dâhil olmaküzere pey sürmek suretiyle ihaleye katılanlar ve ihalenin feshi davasını açmayetkisi olmayanlar tarafından yapılan fesih taleplerinde ise nispi harç veteminat gösterme zorunluluğu getirilmiştir.
16. Öte yandan anılan maddenin beşinci fıkrasının üçüncücümlesinde icra mahkemesi tarafından fesih talebinin bu talepte bulunma yetkisiolmayan ihale dışı kişilerce yapılması, pey sürmek suretiyle ihaleye katılanlartarafından yapılan talepten feragat edilmesi ve işin esastan reddedilmesidurumlarında feshi talep edenin ihale bedelinin yüzde onuna kadar para cezasınamahkûm edileceği öngörülmüştür.
C. İtirazların Gerekçeleri
17. Başvuru kararında özetle; ihaleye katılarak en yüksekpey sürmek suretiyle ihaleyi kazanan ihale alıcısıyla; ihalenin feshi talebindebulunacak diğer kişilerin aynı konumda olmalarına rağmen itiraz konusukurallarla ihale alıcısı aleyhine farklı uygulamanın meydana getirildiği,kurallarda ihalenin feshini talep etmede ihale alıcısının kategorik olarakhaksız ve kötü niyetli olarak kabul edildiği belirtilerek kurallarınAnayasa’nın 2., 10., 11. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Ç. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
1. 2004 Sayılı Kanun’un 134. Maddesinin Üçüncü Fıkrasınınve 492 Sayılı Kanun’a Ekli (1) Sayılı Tarife’nin “(A) Mahkeme Harçları”Başlıklı Bölümünün “III – Karar ve ilam harcı” Başlıklı Fıkrasının “1.Nispi harç” Başlıklı Bendine Eklenen (g) Alt Bendinin İncelenmesi
18. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43.maddesi uyarınca kurallar, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden deincelenmiştir.
19. Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36.maddesinin birinci fıkrasında “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmaksuretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ileadil yargılanma hakkına sahiptir.” denilmektedir. Anılan maddeyle güvencealtına alınan hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasınınyanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını vebunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir (AYM, E.2021/9,K.2022/4, 26/1/2022, § 28).
20. Hak arama özgürlüğünün temel unsurlarından birimahkemeye erişim hakkıdır. Mahkemeye erişim hakkı, hukuki bir uyuşmazlığın bukonuda karar verme yetkisine sahip bir mahkeme önüne götürülmesi hakkını dakapsar. Kişinin uğradığı bir haksızlığa veya zarara karşı kendisinisavunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız bir uygulama veya işleme karşıhaklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin, zararını giderebilmesinin enetkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir(AYM, E.2021/20, K.2022/84, 30/6/2022, § 10).
21. Kişilerin davanın veya dava sürecindeki bir yargısalişlemin başında veya sonunda harç veya diğer yargılama giderlerini ödemekleyükümlü kılınmasının mahkemeye erişim hakkının kullanımı yönünden belirliölçüde caydırıcı bir etkiye sahip olacağı açıktır. Bu sebeple kişilerinyargılama harç ve giderleri ödemekle yükümlendirilmesi mahkemeye erişim hakkınamüdahale teşkil eder (Abdullah Karataş [1. B.], B. No: 2019/4150,3/2/2022, § 29).
22. Hacizli bir malın cebrî icra yoluyla satılmasındansonra ihaleye hazırlık aşamasında veya ihale sırasında birtakım usulsüzlükleryapıldığı iddiasıyla icra mahkemesine yapılan fesih istemi takip hukukuna özgübir yoldur. Bu itibarla ihalenin feshi talebinin nispi harca tabi olduğunuöngören itiraz konusu kurallarla mahkemeye erişim hakkına sınırlamagetirilmektedir.
23. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler,özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilensebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetingereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir. Buna göretemel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması,Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir.
24. Anayasa Mahkemesinin verdiği kararlarda sıkça vurgulandığıgibi temel hakları sınırlayan kanunun şeklen var olması yeterli olmayıpkurallarının keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir veöngörülebilir düzenlemeler niteliğinde olması gerekir.
25. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu nitelikleresahip olması, Anayasa’nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk devletiilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinin temel unsurlarından olan hukukibelirlilik ilkesi uyarınca kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idareyönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net,anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfîuygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gerekenbu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira builke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem veişlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bugüven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. DolayısıylaAnayasa’nın 13. maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik,Anayasa’nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk devleti ilkesi ışığındayorumlanmalıdır.
26. Harç yükümlülüğü öngören kurallarda harca esas değer,harcın oranı ve alınması usulünün herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekildeaçık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralların kanunilik şartınısağladığı sonucuna ulaşılmıştır.
27. Anayasa’nın 36. maddesinde hak arama özgürlüğükapsamında yer alan mahkemeye erişim hakkı için herhangi bir sınırlama nedeniöngörülmemiş olmakla birlikte Anayasa’nın başka maddelerinde yer alan hak veözgürlükler ile devlete yüklenen ödevler özel sınırlama sebebi gösterilmemişhak ve özgürlüklere sınır teşkil edebilir (AYM, E.2022/124, K.2023/135,26/7/2023, § 16; E.2018/99, K.2021/14, 3/3/2021, § 24; E.2016/150, K.2017/179,28/12/2017, § 288).
28. Ayrıca adil yargılanma hakkı, niteliği gereğidevletin düzenleme yapmasını gerektiren bir haktır. Zira bu hakkın Anayasa’daifade edilmiş olması kendi başına bir anlam ifade etmemekte, bireylerin buhaktan yararlanabilmesi için devletin en azından yargı teşkilatını kurması veyargılama usullerini belirlemesi gerekmektedir. Devletin düzenleme yetkisinihaiz olduğu alanlarda belirli ölçüde takdir yetkisi bulunmaktadır. Bu sebepleadil yargılanma hakkına yönelik sınırlamalar getirilirken kanun koyucuyubağlayan belirli bir meşru amaçlar listesi bulunmamaktadır. Ancak kanunkoyucunun bu takdir yetkisinin Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi olduğuaçıktır (Bekir Sözen [GK], B. No: 2016/14586, 10/11/2022, § 74).
29. 2004 sayılı Kanun’un 118. maddesi ve 134. maddesininbirinci fıkrasında ihale konusu taşınır ve taşınmaz malların ihalekesinleşmedikçe ihale alıcısına teslim edilmeyeceği, anılan maddenin dokuzuncufıkrasında ise ihale kesinleşmedikçe ve ihale konusu mal alıcıya teslimedilmedikçe veya teslime hazır hâle getirilmedikçe ihale bedelinin alacaklılaraödenmeyeceği belirtilmiştir. İhalenin feshi talebinde bulunulmamasınınya da bu talebin reddine karar verilmesinin ihalenin kesinleşmesine doğrudanetki ettiği gözetildiğinde ihalenin feshinin talep edilmesinin borç ilişkisinintaraflarının mağduriyetlerine neden olabileceği açıktır.
30. Bu kapsamda ihaleye pey sürmek suretiyle katılanlarave ihalenin feshi davasını açma yetkisi olmayanlara nispi harç bakımındanfarklı usul öngörülmesiyle ihalenin hukuki sonuçlarının bir an öncegerçekleşmesinin ve buna engel oluşturabilecek gereksiz başvuruların önünegeçilmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır. Nitekim kuralın gerekçesinde dehaksız ve kötü niyetli olarak yapılan ihalenin feshi taleplerinin önlenmesiamacıyla düzenleme yapıldığı belirtilmiştir. Bu itibarla kuralların mahkemeyeerişim hakkının sınırlandırılması bakımından anayasal anlamda meşru biramacının bulunduğu anlaşılmaktadır.
31. Mahkemeye erişim hakkına yönelik sınırlamanınAnayasa’nın 13. maddesi uyarınca ölçülü olması gerekir. Ölçülülük ilkesi ise elverişlilik,gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır.Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeyeelverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanınzorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama ileulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ileulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğiniifade etmektedir.
32. Kurallar kapsamında ihalenin feshi talebinde olağanındışında nispi harç öngörülmesinin ihale sürecinin gereksiz başvurularlauzamasını önleme amacına ulaşma bakımından elverişli olduğu anlaşılmaktadır.
33. Öte yandan anılan Kanun’un 134. maddesinin beşincifıkrasında sayılan nedenlerle davası reddedilenlerin ihale bedelinin yüzdeonuna kadar para cezasına mahkûm edileceği dikkate alındığında ayrıca harçyükünün artırılması tedbirinin de öngörülmesinin belirtilen amaç yönündengerekli olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir. Bu bağlamda ihalenin feshidavasında talebin reddi nedeniyle hükmedilen para cezasının sadece satış isteyen alacaklı, borçlu, mahcuzun resmî sicilindekayıtlı olan ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri ile pey sürmek suretiyleihaleye iştirak edenler dışında kalan kişiler aleyhine değil bu kişiler dedahil olmak üzere ihalenin feshi talebinde bulunan herkes aleyhinehükmedilebileceğinin altının çizilmesi gerekir. Dolayısıyla para cezasınahükmedilmesiyle sınırlı bir tedbirin alacaklı, borçlu, mahcuzun resmî sicilindekayıtlı olan ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri ile pey sürmek suretiyleihaleye iştirak edenler dışında kalan kişilerin haksız ve kötü niyetli olarakihalenin feshi davası açmasını engellemeye tek başına yeterli olmayabileceğinindeğerlendirilmesinin temelsiz olmadığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla paracezasına ek olarak harç yükünün artırılması biçimindeki tedbirin deöngörülmesinin kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında kaldığı ve gerekliolma koşulunu sağladığı kanaatine varılmaktadır.
34. Borç ilişkisinin taraflarının menfaatlerininkorunması ve ihale sürecinin gecikmeksizin sonuçlanması amacıyla takiphukukundaki genel hükümlerden ayrılmak suretiyle farklı düzenlemelerinöngörülmesi mümkündür. Bu kapsamda yapılan ihalenin hukuki sonuçlarının bir anönce doğmasını sağlamak ve buna engel oluşturabilecek gereksiz başvurularınönüne geçmek için ihalenin feshini isteyen tarafa ek bir mali yükümlülüğüngetirilmesinin başlı başına mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz bir sınırlamaniteliğinde olduğu söylenemez. Ancak öngörülen bu ek mali külfetin ihalesürecinde hak ve menfaatlerinin ihlal edildiğini öne süren kişilerin davaaçmasını önemli ölçüde zorlaştırmaması gerekir.
35. Kurallar uyarınca pey sürmek suretiyle ihaleyekatılanlar tarafından ihalenin feshinin istenmesi durumunda ihale bedelininbinde 68,31’i oranındaki harcın tamamının değil yarısının peşin alınacağı,ihalenin feshi talebinin kabulü hâlinde peşin alınan kısmın iade edileceği veekonomik gücü olmayanların 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 334. maddesi uyarınca adli yardım kurumundan yararlanabileceğigözönüne alındığında kurallarla pey sürmek suretiyle ihaleye katılanlara aşırıbir külfet yüklendiği söylenemez.
36. Bu itibarla kurallar kapsamında satış isteyen alacaklı, borçlu, resmî sicilde kayıtlıilgililer ile sınırlı ayni hak sahipleri dışında kalan kişilerce yapılanihalenin feshi talebi için öngörülen harç nedeniyle kişilerin mahkemeye erişimhakkına getirilen sınırlamanın orantılı ve ölçülü olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
37. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 13. ve 36.maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
Selahaddin MENTEŞ bu görüşe katılmamıştır.
Kuralların Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğuileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 36.maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olmasınedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralların Anayasa’nın 10. ve 11. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
2. 2004 Sayılı Kanun’un 134. Maddesinin DördüncüFıkrasının Birinci Cümlesinin İncelenmesi
38. 6216sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13.maddesi yönünden de incelenmiştir.
39. Kural, ihalenin feshi talebinde teminat göstermezorunluluğu öngörmek suretiyle mahkemeye erişim hakkına sınırlamagetirmektedir.
40. Teminatyükümlülüğü öngören kuralda teminata esas değer, teminatın miktarı ve alınmasıusulünün herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarakdüzenlendiği gözetildiğinde kuralın kanunilik şartını sağladığı sonucunaulaşılmıştır.
41. Kural kapsamında ihaleye pey sürmek suretiylekatılanlar ve ihalenin feshi davasını açma yetkisi olmayanlar tarafından haksızve kötü niyetli olarak yapılan ihalenin feshi taleplerinde teminat bakımındanek yükümlülüğün getirilmesiyle ilgililerin oluşması muhtemel zararlarınınkarşılanmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Nitekim kuralın gerekçesinde dehaksız ve kötü niyetli olarak yapılan ihalenin feshi talebi nedeniyleilgililerin oluşması muhtemel zararlarının karşılanabilmesi amacıyla düzenlemeyapıldığı belirtilmiştir. Bu itibarla kuralın anayasal anlamda meşru biramacının bulunduğu açıktır.
42. Mahkemeye erişim hakkına sınırlama getiren kuralınölçülü de olması gerekir. İhalenin feshi talebini teminat şartına bağlayankuralın söz konusu meşru amaca ulaşma bakımından elverişli olduğuanlaşılmaktadır.
43. Teminat şartı haksız ve kötü niyetle yapılan fesihtalepleri nedeniyle ilgililerin oluşması muhtemel zararlarının önlenmesibakımından oldukça önem taşımaktadır. Kanun koyucunun bu konuda alacağıtedbirleri belirlemede takdir yetkisinin bulunduğu gözetildiğinde ilgililerinmuhtemel zararlarının daha hafif bir sınırlama aracıyla giderilebileceğisöylenemez. Bu itibarla kuralın haksız ve kötü niyetli olarak yapılan fesihtalebi nedeniyle ilgililerin oluşması muhtemel zararlarının karşılanmasıamacına ulaşmak bakımından gerekli olduğu anlaşılmaktadır.
44. Kural uyarınca pey sürmek suretiyle ihaleyekatılanlar tarafından ihalenin feshinin talep edilmesi hâlinde ihale bedelininyüzde beşi oranında alınması öngörülen teminatın nakit dışında teminat mektubugibi farklı yöntemlerle de karşılanabileceği, ihalenin feshi talebinin kabulühâlinde peşin alınan teminatın iadesine karar verileceği, ayrıca ekonomik gücüolmayanların 6100 sayılı Kanun’un 334. maddesinde düzenlenen adli yardımkapsamında teminattan geçici veya sürekli muaf tutulabilecekleri gözönünealındığında, kuralla pey sürmek suretiyle ihaleye katılanlar için getirilenteminat şartının kişilere aşırı bir külfet yüklediği söylenemez.
45. Bu itibarla kural kapsamında satış isteyen alacaklı, borçlu, resmî sicilde kayıtlıilgililer ile sınırlı ayni hak sahipleri dışında kalan kişilerce yapılanihalenin feshi talebi için öngörülen teminat şartı nedeniyle kişilerinmahkemeye erişim hakkına getirilen sınırlamanın orantılı ve ölçülü olduğusonucuna ulaşılmıştır.
46. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 36.maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
Selahaddin MENTEŞ bu görüşe katılmamıştır.
Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ilerisürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 36.maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olmasınedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 10. ve 11. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
V. HÜKÜM
A. 9/6/1932tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 18/2/1965 tarihli ve 538 sayılıKanun’un 63. maddesiyle değiştirilen 134. maddesine 24/11/2021 tarihli ve 7343sayılı Kanun’un 27. maddesiyle eklenen;
1. Üçüncü fıkranın,
2. Dördüncüfıkranın birinci cümlesinin,
B. 2/7/1964tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (1) Sayılı Tarife’nin “(A)Mahkeme Harçları” başlıklı bölümünün “III – Karar ve ilam harcı”başlıklı fıkrasının “1. Nispi harç” başlıklı bendine 7343 sayılıKanun’un 34. maddesiyle eklenen (g) alt bendinin,
Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve itirazın REDDİNE,Selahaddin MENTEŞ’in karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA 4/12/2024 tarihinde karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz sayın çoğunluğu tarafından, satış isteyen alacaklı,borçlu, resmî sicilde kayıtlı ilgililer ile sınırlı ayni hak sahipleri dışındakalan kişilerce yapılan fesih taleplerinin nispi harca ve teminat göstermezorunluluğuna tabi olduğunu öngören kuralların, kişilere aşırı bir külfet yüklemediğigerekçesiyle Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine kararverilmiştir.
2. Aşağıda belirtilen gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşünekatılmadım.
3. Kuralların esasına ilişkin açıklamalardan önce sınırlamasorununun açıklığa kavuşturulması zaruridir. 2004 sayılı Kanun’un 134.maddesinin ikinci fıkrasında ihalenin feshinin yalnız satış isteyen alacaklı,borçlu, mahcuzun resmî sicilinde kayıtlı olan ilgililer, sınırlı ayni haksahipleri ve pey sürmek suretiyle ihaleye katılanlar tarafından istenebileceğihükme bağlanmıştır. İtiraz konusu kurallar ise ihale alıcısı tarafından açılanbakılmakta olan davaların yanı sıra ihale alıcısı dışında pey sürmek suretiyleihaleye katılanlar ve ihalenin feshi davası açma yetkisi olmayanlar tarafındanaçılan ihalenin feshi davalarında uygulanma imkânı olan genel, ortak kuralniteliğindedir. Bakılmakta olan davaların konusu ise pey sürmek suretiyleihaleye katılan ihale alıcıları tarafından ileri sürülen ihalenin feshitalebine ilişkindir. Bu itibarla bakılmakta olan davanın konusu gözetilerekkuralların esasına ilişkin incelemenin “ihale alıcısı” yönündenyapılması gerekmektedir.
4. İtiraz konusu kurallar uyarınca, satış isteyen alacaklı, borçlu,resmî sicilde kayıtlı ilgililer ile sınırlı ayni hak sahipleri tarafındanyapılan ihalenin feshi talepleri maktu harca tabi ve teminattan bağışık ikenbunlar dışında kalan ihale alıcısı da dahil olmak üzere pey sürmek suretiyleihaleye katılanlar ve ihalenin feshi davasını açma yetkisi olmayanlartarafından yapılan fesih taleplerinin nispi harca ve teminat göstermezorunluluğuna tabi olduğu anlaşılmaktadır.
5. 2004 sayılı Kanun’un 118. maddesinde ihale konusu taşınırmalların, 134. maddesinin birinci fıkrasında ihale konusu taşınmaz mallarınihale kesinleşmedikçe ihale alıcısına teslim edilmeyeceği, 134. maddesinindokuzuncu fıkrasında ise ihale kesinleşmedikçe ve ihale konusu mal alıcıyateslim edilmedikçe veya teslime hazır hâle getirilmedikçe ihale bedelininalacaklılara ödenmeyeceği belirtilmiştir. İhalenin kesinleşmesinin ihaleninfeshi talebinde bulunulmamasına ya da fesih talebinin reddine karar verilmesinebağlı olduğu gözetildiğinde ihalenin feshinin talep edilmesi hem borçilişkisinin taraflarının hem de ihale alıcısının mağduriyetlerine nedenolabilir.
6. Hacizli bir malın cebri icra yoluyla satılmasından sonra ihaleyehazırlık aşaması veya ihalenin birtakım usulsüzlükler içerdiği iddiasıyla icramahkemesine yapılan satış işleminin iptali talebini içeren ihalenin feshiistemi takip hukukuna özgü bir yoldur. Bu itibarla ihalenin feshi talebininnispi harca ve teminata tabi olduğunu öngören itiraz konusu kurallarlamahkemeye erişim hakkına sınırlama getirilmektedir.
7. İtiraz konusu kurallar uyarınca haksız ve kötü niyetli olarakyapılan ihalenin feshi talepleri önlenerek, ihalenin hukuki sonuçlarının bir anönce doğmasının ve buna engel oluşturabilecek gereksiz başvuruların önünegeçilmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
8. İhalenin feshi talebini ihale alıcısı yönünden nispi harcabağlayan kuralların, ihale sürecinin gereksiz başvurularla uzamasını önlemeşeklindeki meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olduğuna ilişkinçoğunluğun gerekçesine katılmaktayım. Bununla beraber ihale alıcısı tarafındanyapılan ihalenin feshi taleplerinin kategorik olarak haksız ve kötü niyetliolduğunun kabulü ihale alıcısı yönünden ağır neticeler doğurabilir. Nitekimihale alıcısı tarafından ileri sürülen fesih talebinin haklı bir nedenedayanması da mümkündür. Bu itibarla ihale alıcısının haklı nedenlerle yapmışolduğu fesih talepleri yönünden ihale bedeli üzerinden nispi harçyükümlülüğünün devam ediyor olması ihale alıcısına aşırı bir külfetyüklemektedir.
9. Açıklanan nedenlerle kuralların, “ihale alıcısı” yönündenAnayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırı olduğu düşüncesinde olduğumdan sayınçoğunluğun görüşüne katılmadım.
Üye
Selahaddin MENTEŞ