Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2023/14, K.2023/86 Sayılı Karar - 04/05/2023

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2023/14

Karar Sayısı : 2023/86

Karar Tarihi : 4/5/2023

R.G. Tarih - Sayı : 23/6/2023- 32230

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi

İTİRAZIN KONUSU: 10/3/2011tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’nun 6. maddesinin (7)numaralı fıkrasının “…kendilerinden istifade edilememe hâlleri ile bunlarayapılacak işlemler yönetmelikle düzenlenir.” bölümünün Anayasa’nın 13. ve 70.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Kendisindenistifade edilemediği gerekçesiyle sözleşmeli er sözleşmesinin yenilenmemesineyönelik işlemin iptali ile statü dışında kalınan süreye ilişkin özlükhaklarının iadesi talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un 6. maddesinin itiraz konusu kuralın da yeraldığı ilgili kısmı şöyledir:

 “Sözleşmenin idarece feshi

MADDE 6 – …

…

 (4) Sözleşmeli erbaş ve erlerin sözleşmeleri, aşağıdakinedenlerle sözleşme süresinin bitiminden önce feshedilir:

a) Disiplinsizlik ve ahlâki durum nedeniyle Türk SilahlıKuvvetlerinde görev yapamayacağı, sıralı amirlerinin her türlü bilgi ve belgeyedayanarak düzenleyeceği nitelik belgesi ile anlaşılmak.

b) Yetersizlik ve görevde başarısız olma nedeniylekendisinden istifade edilemeyeceği, sıralı amirlerinin her türlü bilgi vebelgeye dayanarak düzenleyeceği nitelik belgesi ile anlaşılmak.

c) (Değişik: 22/1/2015-6586/96 md.) Son olarakverilen de dâhil olmak üzere, kararın kesinleştiği tarihten itibaren geriyedoğru son bir yıl içinde toplamda otuz gün ve daha fazla oda hapsi veya hizmetyerini terk etmeme cezasına mahkum olmak veya en son aldığı disiplin cezasındangeriye doğru son bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam sekiz defaveya daha fazla disiplin cezası almak.

ç) Yasa dışı siyasi, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerdebulunmak, tutum ve davranışlarıyla bu görüşleri benimsediği tespit edilmek.

d) Sözleşmeli er olmak için gerekli nitelik ve şartlardanherhangi birini taşımadığı sonradan anlaşılmak veya sözleşme süresi içinde buniteliklerinden herhangi birini kaybetmek.

e) Yabancı uyruklu kişilerle yapılan evliliklerde,evlilikleri ilgili mevzuatta belirtilen esaslar dâhilinde Millî SavunmaBakanlığınca uygun görülmemek veya çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığınıkaybetmek.

f) Yetkili sağlık kurullarınca ilgili yönetmelikdoğrultusunda verilen kararlara göre sözleşmeli erbaş ve er olarak görevedevamı mümkün olmamak.

g) İstihdam edildikleri sınıf ve branşlarda görevyapamayacaklarına dair yetkili sağlık kurullarınca karar verilenlerden, idarecebaşka bir sınıfta istihdamına gerek duyulmamak.

ğ) Herhangi bir suç sebebiyle doksangünden fazla tutuklu kalmak ve göreve başlama tarihinden önce işlediği 3 üncümaddede belirtilen bir suç nedeniyle soruşturması devam edenlerden, haklarındaverilecek olan mahkûmiyet hükmü göreve başladıktan sonra kesinleşmiş olmak.

h) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/165 md.; Aynen kabul:1/2/2018-7078/160 md.) Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanmak.

 (5) (Değişik: 10/12/2014-6582/3 md.) Askerlikhizmetini tamamlayanlar ile tamamlamış sayılanlardan sözleşmesi feshedilerekilişiği kesilenler, yedekte erbaş ve er kaynağına alınırlar.

 (6) Dördüncü fıkranın (f) ve (g) bentleri gereğincesözleşmeleri idarece feshedilenler 7 nci maddenin beşinci ve altıncıfıkralarında belirtilen haklardan istifade ederler.

 (7) Görevde başarısız olma ve kendilerinden istifadeedilememe hâlleri ile bunlara yapılacak işlemler yönetmelikle düzenlenir.

…”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’ninkatılımlarıyla 25/1/2023 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür.

2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o davasebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesininhükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda buhükümlerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılanmaddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elindeyöntemince açılmış ve mahkemenin görev kapsamına giren bir davanın bulunması,iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacakkural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunlarınçözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacaknitelikteki kurallardır.

3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 6191sayılı Kanun’un 6. maddesinin (7) numaralı fıkrasının “...kendilerinden istifade edilememe hâlleri ilebunlara yapılacak işlemler yönetmelikle düzenlenir.” bölümünün iptalini talep etmiştir. İtiraz konusukuralla sözleşmeli erbaş ve erlerin kendilerinden istifade edilememe hâllerininve bunlara yapılacak işlemlerin yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmüştür.

4. Bakılmakta olan davanın konusu kendisinden istifadeedilemeyeceği anlaşılan sözleşmeli erin sözleşmesinin feshedilmesineilişkindir. İtiraz konusu kural ise bakılmakta olan davaya konu kendilerindenistifade edilememe hâlinin yanı sıra bakılmakta olan davada uygulanmaimkânı bulunmayan görevde başarısız olma hâlleri yönünden de geçerliortak kural niteliğindedir. Bu itibarla bakılmakta olan davanın konusugözetilerek kuralın esasına ilişkin incelemenin kuralda yer alan “…kendilerindenistifade edilememe hâlleri ile…” ibaresi ile sınırlı olarakyapılması gerekir.

5. Açıklanan nedenle 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı SözleşmeliErbaş ve Er Kanunu’nun 6. maddesinin (7) numaralı fıkrasının “...kendilerindenistifade edilememe hâlleri ile bunlara yapılacak işlemler yönetmelikledüzenlenir.” bölümünün esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin anılanbölümde yer alan “…kendilerinden istifade edilememe hâlleri ile…” ibaresiile sınırlı olarak yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör İsmail EmrahPERDECİOĞLU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusukanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

A. İtirazın Gerekçesi

7. Başvuru kararında özetle; sözleşmeli erbaş ve erlerin ifaettiği kamu düzeninin sağlanması ve kamu güvenliğinin korunması hizmetinin devletingenel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu asli ve sürekli görevleriarasında yer aldığı, bu itibarla sözleşmeli erbaş ve erlerin görevine sonverme/sözleşmenin feshi hâlleri dâhil olmak üzere diğer tüm özlük işlerininkanunla düzenlenmesi gerektiği, itiraz konusu kuralla kendilerinden istifadeedilememe hâllerinin düzenlenmesinin yönetmeliğe bırakılmasının kanunilikilkesiyle bağdaşmadığı, nitekim Anayasa Mahkemesinin 1/6/2022 tarihli veE.2022/4, K.2022/64 sayılı kararıyla 18/3/1986tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nda yer alan benzer düzenlemeniniptaline karar verildiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 13. ve 70.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

8. 6191 sayılı Kanun’un “Sözleşmenin idarece feshi”başlıklı 6. maddesinin (7) numaralı fıkrasında sözleşmeli erbaş ve erleryönünden görevde başarısız olma ve kendilerinden istifade edilememe hâlleri ilebunlara yapılacak işlemlerin yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüş olup anılanfıkrada yer alan “…kendilerinden istifadeedilememe hâlleri ile…” ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır.

9. AnayasaMahkemesi 1/6/2022 tarihli ve E.2022/4, K.2022/64 sayılı kararında 3269 sayılıKanun’un 12. ve 19. maddelerinde yer alan ve uzman erbaşların kendilerindenistifade edilememe hâllerinin ve yapılacak işlemlerin yönetmelikledüzenleneceğini öngören ibareleri incelemiş ve söz konusu ibarelerin uzmanerbaşların sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silahlı Kuvvetleri ileilişiklerinin kesilmesi sonucunu doğurması nedeniyle kamu hizmetlerinde kalmahakkını sınırlamakla birlikte herhangi bir yasal çerçeve çizmeden ve temelilkeleri belirlemeden düzenlemenin yönetmeliğe bırakılmasını öngörmek suretiyletemel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması gerekliliğiyle bağdaşmadığıgerekçesiyle ibareleri Anayasa’nın 13. ve 70. maddelerine aykırı bularak iptaletmiştir.

10. Bakılmaktaolan itiraz başvurusunda Anayasa’ya aykırılığı ileri sürülen kural bakımındanyapılacak anayasallık denetiminin konusunu da benzer şekilde sözleşmeli erbaşve erlerin sözleşme sürelerine bakılmaksızınTürk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiklerinin kesilmesi sonucunu doğuran kendilerindenistifade edilememe hâlleri ile bunlara yapılacak işlemlerin yönetmelikledüzenlenmesi öngörülürken yasal çerçeveninçizilip çizilmediği ve temel ilkelerin kanunla belirlenip belirlenmediğihususu oluşturmaktadır.

11. Bu kapsamda itiraz konusu kural bakımından da AnayasaMahkemesinin anılan 1/6/2022 tarihli ve E.2022/4 ve K.2022/64 sayılı kararındanayrılmayı gerektirir bir durum bulunmadığından 3269 sayılı Kanun’un 12. ve 19.maddelerinde yer alan ilgili ibarelerin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

12. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 13. ve 70. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİGÜN SORUNU

13. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasında “Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetedeyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesiiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.”denilmekte, 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bukural tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerdeiptal kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak yürürlüğegireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceğibelirtilmektedir.

14. 6191 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (7)numaralı fıkrasında yer alan “…kendilerinden istifade edilememe hâlleri ile…”ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlaledecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükmününkararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.

V. HÜKÜM

10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve ErKanunu’nun 6. maddesinin (7) numaralı fıkrasında yer alan “...kendilerindenistifade edilememe hâlleri ile...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎGAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 4/5/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.