ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2023/149
Karar Sayısı : 2025/147
Karar Tarihi : 10/7/2025
R.G.Tarih-Sayı :17/10/2025-33050
İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Özgür ÖZEL, Burcu KÖKSAL ve Gökhan GÜNAYDIN, AliMahir BAŞARIR ile birlikte 130 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 14/7/2023 tarihli ve 7456 sayılı 6/2/2023 TarihindeMeydana Gelen Depremlerin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpların Telafisi İçin EkMotorlu Taşıtlar Vergisi İhdası ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun HükmündeKararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un;
A. 3. maddesiyle15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle AlınacakTedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’a eklenen geçici 27. maddeninikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...borçlandırmaları...”ibaresinin,
B. 10. maddesiyle12/4/2000 tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu’na eklenengeçici 17. maddenin;
1. Altıncıfıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “...borçlandırılarak...” ibaresinin,
2. Yedincifıkrasında yer alan “...borçlandırılmak...” ibaresinin,
C. 26. maddesiyle5/4/2023 tarihli ve 7452 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yerleşme veYapılaşmaya İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kabul Edilmesine Dair Kanun’aeklenen ek 1. maddenin (7) numaralı fıkrasının;
1. Üçüncücümlesinde yer alan “...borç...” ibaresinin,
2. Dördüncücümlesinde yer alan “...borç...” ve “...borçlandırılır.” ibarelerinin,
Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 5., 13., 17., 35.,48., 57., 65. ve 90. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline veyürürlüklerinin durdurulmasına kararverilmesi talebidir.
I.İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİKanun’un iptali talep edilen kurallarında yer aldığı;
1. 3. maddesiyle7269 sayılı Kanun’a eklenen geçici 27. madde şöyledir:
“Geçici Madde 27- (Ek:14/7/2023-7456/3 md.)
6/2/2023 tarihinde meydana gelendepremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilenyerlerde bu Kanundan faydalanmak suretiyle inşaat kredisi verilmesini ya dabina yaptırılmasını isteyenlerin hak sahipliği başvurusunun yapılacağına dairduyuru, mahallinde mülki idare amirliğince ve Afet ve Acil Durum YönetimiBaşkanlığı resmî internet sitesinde ilan edilir. Duyuruda, ilan tarihindenitibaren iki ay içinde mahallinde mülki idare amirliklerine veya Afet ve AcilDurum Yönetimi Başkanlığınca belirlenen başvuru merkezlerine yazılı olarak yada e-Devlet Kapısı üzerinden başvuru yapılabileceği belirtilir. Afet ve AcilDurum Yönetimi Başkanlığı gerektiğinde başvurular için en fazla bir ay ek süreverebilir. Başvuru sonuçları, mahallinde mülki idare amirliğince, Afet ve AcilDurum Yönetimi Başkanlığı resmî internet sitesinde ve e-Devlet Kapısı üzerindenilan edilir. Bu fıkra uyarınca yapılacak ilanlar, 11/2/1959 tarihli ve 7201sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılmış tebligat yerine geçer. Haksahibi kabul edilmeyenler, onbeş gün içinde mahallinde mülki idareamirliklerine veya Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından belirlenenbaşvuru merkezlerine yazılı olarak ya da e-Devlet Kapısı üzerinden itirazedebilirler.
6/2/2023 tarihinde meydana gelendepremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilenyerlerde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı fen heyetleritarafından tespit edilmiş olan yıkık veya ağır hasarlı konut, işyeri ve ahırsahibi afetzedeler için bu Kanun hükümleri gereğince hak sahibi olmak ve borçlandırmalarıyapılmak kaydıyla konut, işyeri, ahır ve her türlü altyapı ve sosyaldonatıların inşası veya kredi desteği sağlanmasına ilişkin olarak 29 uncumaddenin sekizinci fıkrasında belirtilen hususlar aranmaksızın işlem yapılır.Ayrıca belirtilen işlemlerin yapılmasında aynı maddenin üçüncü fıkrasında yeralan kısıtlamalar da uygulanmaz.
6/2/2023 tarihinde meydana gelendepremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilenyerlerde orta hasarlı olarak tespit edilen ve güçlendirilmesi fen ve sanatkurallarına göre elverişli olmadığı için yıktırılan konut, işyeri ve ahırlailgili 29 uncu maddenin üçüncü ve sekizinci fıkraları hariç olmak üzere, ağırhasarlı konut, işyeri ve ahıra ilişkin hükümleri uygulanır.
6/2/2023 tarihinde meydana gelendepremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilenyerlerde depremlerin yol açtığı hasarların giderilmesi amacıyla uluslararasıkuruluşlardan sağlanacak dış kredi ve hibelerle finanse edilecek projelerinuygulanması dolayısıyla taşınmaz malların alım, satım, ipotek, tapu-kadastroişlemleri, satın alınacak yahut yeniden inşa edilecek veya onarılacak taşınırve taşınmaz mallarla ilgili ihale, sözleşme, ruhsatname ve sair işlemler, yapımişleri ve altyapı ile ilgili her türlü belediye işlemleri ve bu uygulamadanfaydalanacakların verecekleri beyanname, taahhütname ve yapacakları sözleşmelerher türlü vergi, resim, katılma payı, ücret ve harçtan müstesnadır.
6/2/2023 tarihinde meydana gelendepremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilenyerlerde depremlerin yol açtığı hasarların giderilmesi amacıyla yürütülenulusal ve uluslararası projeler kapsamında bulunan her türlü prefabrik,konteyner ve benzeri geçici barınma malzemesi, yapı malzemesi, makine (kamukurum ve kuruluşları için alınacak iş ve yapı makineleri dâhil), afet ve acildurum faaliyetlerinde kullanılacak motorlu taşıtlar, araç, gereç, teçhizat,alet, edevat, cihaz ve yedek parça, afet ve acil durum faaliyetleri kapsamındakullanılacak yardım malzemeleri, afet ve lojistik donanımı, teçhizatı, nakilvasıtaları ve taşıtları Ticaret Bakanlığının uygun görüşü alınarak Afet ve AcilDurum Yönetimi Başkanlığınca ithal edilebilir veya ithal ettirilebilir. İthaledilen bu mallar gümrük vergisi ve bu vergi ile birlikte alınan her türlüvergi, resim, harç, fon ve diğer mali mükellefiyetlerden müstesnadır.”
2. 10. maddesiyle4562 sayılı Kanun’a eklenen geçici 17. madde şöyledir:
“Afet bölgelerinde sanayi alanlarıve işyerleri
GEÇİCİ MADDE 17- (Ek: 14/7/2023-7456/10 md.)
6/2/2023 tarihinde yaşanan depremlerdolayısıyla genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde, afetbölgesi ilan tarihinden itibaren iki yıl süreyle sanayi alanı olabilecekyerler, fay hattına mesafesi, zeminin elverişliliği ve yerleşim merkezineyakınlığı gibi kriterler gözetilerek, alanın durumuna göre ilgili kurumlarıngörüşü alınarak Bakanlıkça tespit edilir. Tespit edilen yerler Cumhurbaşkanıkararıyla sanayi alanı olarak belirlenir.
Birinci fıkra kapsamında görüş sorulanalanlar için, ilgili mevzuatta kurul, komisyon ve benzerlerine verilen yetkilerilgili bakanlar tarafından kullanılır. İlgili bakanlar bu yetkilerinidevredebilir. İlgili kurumlarca verilmesi gereken görüşler bir hafta içindeverilmediği takdirde olumlu görüş verilmiş sayılır. Belirlenen sanayialanlarında ilgili kurumlarca izinlendirme ve vasıf değişikliği bir haftaiçinde yapılır. Bu işlemlerde Bakanlıktan herhangi bir ücret talep edilmez. İmarve parselasyon planları ile değişiklikleri Bakanlıkça hazırlanır veyahazırlattırılır ve onaylanır. Bakanlıkça hazırlanacak imar planlarına ilişkinilgili kurumlardan talep edilen görüşler bir hafta içinde bildirilmekzorundadır. Bakanlıkça onaylanan plan ve parselasyon planlarında 3/5/1985tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun plan ve parselasyon ile ilgiliişlemlerindeki askı, ilan, itirazlara ilişkin hükümleri uygulanmaz.
Belirlenen sanayi alanlarında, davasüreci devam edenler ile kesinleşen ancak henüz tapuya tescil edilmemiş olanlarhariç olmak üzere, tespit dışı bırakılan yerlerin 21/6/1987 tarihli ve 3402sayılı Kadastro Kanununun 22 nci maddesi kapsamında Bakanlığın talebineistinaden ilgili kurumların görüşleri alınmaksızın Hazine adına idari yoldantescili yapılır.
Birinci fıkraya göre tespit yapılırken4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun 30 uncu maddesinin üçüncüfıkrası kapsamında düzenlenen ara ve uç ürün üretme şartlı ihalelere ilişkinruhsatlar hariç tutulur. Birinci fıkra kapsamında belirlenen sanayi alanlarınadenk gelen maden ruhsat sahalarının girişimli kısmı maden ruhsat sahasındanEnerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca taksir edilir. Sanayi alanının ruhsatıntamamını kapsaması halinde ise maden ruhsatı Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığınca iptal edilir. Bu fıkra kapsamında tesis edilen taksir veya iptalişlemlerine ilişkin, 3213 sayılı Kanunun ilgili maddeleri doğrultusunda Madenve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından hesaplanan yatırım giderleri,taksir veya iptal işleminin tesis edildiği tarihten itibaren altı ay içindeBakanlıkça ilgili ruhsat sahibine ödenir.
Belirlenen sanayi alanlarında kamu kurumve kuruluşlarına ait taşınmazlardan uygulamaya dâhil edilecek olanlar ile özelmülkiyete tabi diğer bütün taşınmazlar için Bakanlıkça ilgisine göre devir veyaacele kamulaştırma kararı alınabilir. Kamulaştırma işlemleri Bakanlıkçayürütülür. Kamulaştırılan taşınmazlar Bakanlığın talebine istinaden Hazineadına tescil olunur.
Belirlenen sanayi alanlarında altyapı veüstyapı dâhil yeni işyerlerinin her türlü inşaatını yapmaya veya yaptırmaya,arsa paylarını belirlemeye, cins değişikliği yapmaya, kat irtifakı, katmülkiyeti kurmaya Bakanlık yetkilidir. İnşası tamamlanan sanayi işyerleriBakanlıkça belirlenen talep sahiplerine borçlandırılarak verilir.
Malikleri tarafından bölgenin afetbölgesi ilan edilmesine dair kararın yayımından itibaren iki yıl içerisindetalep edilmesi halinde, 6/2/2023 tarihinde meydana gelen depremler nedeniyleyıkılan veya kullanılamayacak kadar hasarlı durumda olan sanayi işyerlerinin borçlandırılmaksuretiyle, yerinde yeniden inşası veya güçlendirilmesi Bakanlıkçayapılabilir/yaptırılabilir.
Bu madde kapsamındaki sanayiişyerlerinin altyapı ve üstyapı projelerinin yapımı ve arazi kontrolüBakanlıkça yapılır veya yaptırılır. 6/2/2023 tarihinden önce OSB içinde doğalgaz dağıtım yetkisini doğal gaz dağıtım şirketine devretmiş OSB’ler için doğalgaz dağıtım şirketlerinin hakları korunur.
Yapım işleri ve altyapı ile ilgili hertürlü işlemden katılma payı ve teknik altyapı bedeli alınmaz. Bu alanlardadoğal gaz, elektrik, su, atık su ve arıtma tesisleri ile atık işleme tesisleri,iletişim ve diğer her türlü altyapı yatırımları, üstyapı imalatlarıtamamlanıncaya kadar ilgili kurum, kuruluş ve ilgili OSB dağıtım lisansı sahibitüzel kişiler veya dağıtım şirketlerince ilgili mevzuatındaki hükümlere uygunolarak öncelikle tamamlanır. Doğal gaz dağıtım şirketlerince yapılacakyatırımlar için doğal gaz tüketimine ilişkin tüketim kapasite bilgisi yatırımöncesi ilgili dağıtım şirketine bildirilir. Belirlenen sanayi alanları, alanınbüyüklüğü veya sanayi işyerlerinin niteliğine göre bu Kanun veya 9/1/2002tarihli ve 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanunu kapsamına Bakanlıkçaalınabilir.
Bu madde kapsamında, plan, parselasyon,yapı ruhsatı, taşınmaz mülkiyeti veya imar haklarının aktarılması, takas vetrampa işlemleri ve bu işlemler nedeniyle düzenlenen kâğıtlar damga vergisi,resim, harç ve harcamalara katılma paylarından müstesnadır. Bu işlemler nedeniyleücret, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.
6/2/2023 tarihinde meydana gelendepremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilenyerlerde, afet bölgesi ilan tarihinde yatırım programında olan veya ilan tarihinemüteakip iki yıl içerisinde yatırım programına dahil edilen sanayi sitelerininaltyapı ve üstyapı inşasının tamamına kadarı, mimarlık/mühendislik hizmetleridâhil proje tamamlanana kadar Bakanlıkça kredi ile desteklenebilir.
12/3/2023 tarihli ve 136 sayılıOlağanüstü Hal Kapsamında Sanayi İşyerlerine İlişkin CumhurbaşkanlığıKararnamesi kapsamında daha önce belirlenen sanayi alanları da bu maddekapsamında değerlendirilir.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usulve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.”
3. 26. maddesiyle7452 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. madde şöyledir:
“EK MADDE 1- (Ek: 14/7/2023-7456/26 md.)
(1) 6/2/2023 tarihinde meydana gelendepremlerden etkilenen yerlerde 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler DolayısiyleAlınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun kapsamında orta hasar veüzeri hasarlı olarak tespit edilen yapıların yerinde yeniden yapımına yönelikiş ve işlemler aşağıdaki hükümlere göre yapılır.
(2) Uygulama yapılacak parsellerde dahaönce imzalanmış olan inşaat yapımına ilişkin sözleşmeler, maliklerin hisselerioranında salt çoğunluğunun alacağı karara istinaden ruhsat vermeye yetkiliidarece fesih edilir. Fesih sonrasında tapu siciline şerh edilmiş olansözleşmeler, malikler veya idarenin talebi üzerine sicilden terkin edilir.Feshedilen sözleşmelere istinaden yaşanan anlaşmazlıklar, müteahhitler ilemalikler arasında özel hukuk hükümlerine göre çözülür.
(3) Uygulama yapılacak taşınmazlardadaha önce kurulmuş olan kat irtifakı veya kat mülkiyeti, ilgililerinmuvafakatleri aranmaksızın ruhsat vermeye yetkili idarenin talebi üzerineilgili tapu müdürlüğünce resen terkin edilerek, malikleri adına paylarıoranında tescil edilir. Taşınmazların niteliği resen mevcut duruma göre tesciledilir. Bu taşınmazların sicilinde bulunan ayni ve şahsi haklar ile temlikhakkını kısıtlayan veya yasaklayan her türlü şerh, hisseler üzerinde devameder. Belirtilen haklar ve şerhler, tapuda; tevhit, ifraz, alan düzeltme,taksim, ihdas, terk, tescil, kat irtifakı ve kat mülkiyeti tesisine ilişkinişlemlerin yapılmasına engel teşkil etmez ve bu işlemlerde maliklerin veilgililerin muvafakati aranmaz. Yeni yapılar için kat irtifakı ve kat mülkiyetitesisi safhasında belirtilen haklar ve şerhler, muvafakat aranmaksızın sadecesöz konusu haklar ve şerhlerden yükümlü olan malike düşecek bağımsız bölümlerüzerinde devam ettirilir.
(4) Maliklere ait taşınmazların öncekivasfına göre değeri ile inşa edilecek yeni yapıların değeri, Sermaye PiyasasıKuruluna kayıtlı olarak faaliyet gösteren lisanslı değerleme kuruluşlarınatespit ettirilir. Yapılacak yeni uygulamadaki bağımsız bölümlerin paylaşımı,değerleme kuruluşu tarafından tespit edilen değerler gözetilerek yapılır vemaliklere isabet eden bağımsız bölümlerin dağılımına ilişkin cetvel, maliklerile müteahhit arasında düzenlenen yapım sözleşmesi ekinde yer alır.
(5) Yapılacak yeni uygulamalar ve buuygulamaların gerektirdiği; tevhit, ifraz, alan düzeltme, taksim, ihdas, terk,tescil, vb. işlemler, yıkım ve yapıma ilişkin her türlü izin ve ruhsat iş veişlemleri, kat irtifakı ve kat mülkiyeti tesisine ilişkin işlemler ile diğeridareler/kurum ve kuruluşlar nezdinde, maliklerin tamamının muvafakatiyleyürütülmesi gereken tüm iş ve işlemler hisseleri oranında maliklerin saltçoğunluğu ile alacağı karara istinaden yapılır. Yeni yapı yapılacak parseldeyıktırılmayıp korunması gereken yapı var ise karar, yıktırılan yapılarınmaliklerinin salt çoğunluğu ile alınır. Anlaşma sağlanamayan ve kendisineulaşılamayan maliklerin hisseleri ruhsat vermeye yetkili idarenin talebineistinaden, yapım işi tamamlanıp malikleri adına tescil edilinceye kadar geçiciolarak tapuda Hazine adına tescil olunur. Yeni yapılacak uygulamalara yönelikolarak ilgili idareler/kurum ve kuruluşlar nezdinde yapılacak tüm iş veişlemler tapuda kayıtlı son malik adına yürütülebilir. Bu madde kapsamındamaliklere yapılacak tebligatlar e-Devlet Kapısı üzerinden bildirim yapılması veilgili muhtarlıklarda on beş gün süre ile ilan edilmesi suretiyle yapılır. Bu şekildeyapılan tebligatlar 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunuhükümlerine göre yapılan tebligat yerine geçer.
(6) Bu madde kapsamında yapılacak yeniyapıların bulunduğu parsellerin maliki olan gerçek veya tüzel kişilere hibe vemaliklerce talep edilmesi halinde yapım kredisi verilir. Hibe ve yapım kredisiverilmesine ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenir. Bukapsamda maliklere bir konut ve bir işyeri için hibe verilir. Ancak, 7269sayılı Kanun kapsamında hak sahibi olanlara hibe ve kredi verilmez. Beşincifıkra kapsamında Hazine adına tescil olunan hisseler bakımından yapım maliyetiHazine tarafından karşılanır. Bu madde kapsamında verilecek hibe ve krediÇevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bütçesine bu amaçla konulacaködeneklerle karşılanır. Bu madde uyarınca yapılacak olan iş, işlem veuygulamalar; 7269 sayılı Kanunun 42 nci maddesi kapsamında muaf olunan vergi,resim ve harçlara ilave olarak, yeni yapıların inşa sürecinde belediyelercealınan her türlü ücret ve harçlardan, veraset ve intikal vergisinden, kurum vekuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretlerden, buKanun kapsamında yapılan yapıların maliklerine bu amaçlarla kullandırılankrediler dolayısıyla lehe alınacak paralar, banka ve sigorta muamelelerivergisinden de muaftır.
(7) Yapım işinin tamamlanmasındansonra, Hazine adına tescil olunan hisselerin maliklerine, dördüncü fıkraya göreoluşturulan cetvel uyarınca belirlenen bağımsız bölümlerini teslim almalarıiçin tebligat yapılır. Tebligatta belirtilen süre içerisinde teslim alınmamasıhalinde, maliklerin bu bağımsız bölüm/bölümler üzerindeki hakkı sona erer;dördüncü fıkra kapsamında taşınmazın önceki vasfına göre belirlenen değerigüncellenerek ve bu miktara, bu madde kapsamında yapılacak hibe yardımı ilaveedilerek belirlenen tutar, malik/malikler adına açılacak vadeli bir hesabayatırılır; malikin önceki taşınmazının tapu kaydında yer alan ipotek, ihtiyatihaciz, haciz ve intifa hakkı gibi haklar ve şerhler malik adına yatırılantaşınmazın bedeli üzerinde devam ettirilir; tapu kaydındaki haklar ve şerhleryetkili idarenin talebi üzerine tapu müdürlüğünce resen terkin edilir ve durummaliklere bildirilir. Malikin dağıtım cetveline göre kendisine düşen bağımsızbölümü kabul etmesi durumunda ise, yapım için harcanan toplam bedelden hibeolarak yapılan yardım miktarı düşülür, geriye kalan yapım maliyeti Hazinetarafından karşılandığı tarih ile bağımsız bölümün malike teslim edildiği tariharasında geçen süre dikkate alınarak, borç TÜFE oranındagüncellenir. Malikler güncellenen borç üzerinden 84 ay vade ile borçlandırılır.
(8) Bu madde kapsamında yapı ruhsatıalınmasına rağmen müteahhitten kaynaklanan sebeplerle, bir yıl içinde yeniyapının yapım işine başlanmamış veya yapım işi belirli bir seviyede durdurulmuşve en az altı aydır projenin bitirilmesini gerektirecek seviyede ekip veekipmanla inşai faaliyete devam edilmiyor ise, yapılan sözleşmelerin feshi içinhisseleri oranında maliklerin salt çoğunluğu ile karar alınabilir. Bu kararaistinaden ruhsat vermeye yetkili idarece yapılacak incelemeye göre belirtilendurumların tespiti halinde sözleşmelerin ilgililerinin muvafakati aranmaksızınfeshine karar verilir. Fesih sonrasında, tapu siciline şerh edilmiş olansözleşmeler maliklerin ve ruhsat vermeye yetkili idarenin talebi üzerine terkinedilir. Fesih tarihine kadar yapılmış olan işler, devrolunan hisseler, yapılanödemeler ve diğer hususlarda genel hukuk hükümleri uygulanır.
(9) 7269 sayılı Kanun uyarınca haksahiplerine teslim edilmek üzere yapılacak olan konut, işyeri, samanlık ve ahırgibi tesislerin yapımına ilişkin tevhit, ifraz, alan düzeltme, taksim, ihdas,terk, tescil, yapıma ilişkin her türlü izin ve ruhsat işlemleri, ilgili kurumve kuruluşlar nezdinde, maliklerin tamamının muvafakati ile yürütülmesi gerekentüm iş ve işlemler, maliklerin hisseleri oranında salt çoğunluğunun alacağıkarara istinaden yapılır. 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamındaki yerlerde köyyerleşik alanı içinde kalan alanlarda bulunan yapıları hasar gören ve haksahibi kabul edilen afetzedeler ile Hazine mülkiyetindeki alanlarda veya tespitharici alanlarda bulunan yapıları hasar gören ve hak sahibi kabul edilenafetzedelerin yapılarının yıkıldığı yerde inşası kaydıyla tevhit, ifraz, alandüzeltme, ihdas, terk, tahsis değişikliği, idari yoldan tescil işlemleriyetkili idare tarafından diğer kanunlardaki şart ve kısıtlamalara bağlıolmaksızın resen yapılır veya yaptırılır. Oluşturulan parsellerin yüzölçümü enfazla 1.000 metrekare olacak şekilde belirlenir. Bu alanlarda tahsis veya vasıfdeğişikliği gereken yerlerin resen tahsis veya vasıf değişikliği yapılır ve buyerler Hazine adına tescil olunur. Hazine adına tescil olunan ve Hazinemülkiyetinde bulunan söz konusu alanlar Afet ve Acil Durum YönetimiBaşkanlığına resen tahsis edilerek tasarrufuna bırakılır. Bu fıkra kapsamındayapılacak uygulamalarda 3402 sayılı Kadastro Kanununun 22 nci maddesininkadastrosu yapılmış olan yerlerin ikinci defa kadastroya tabi tutulmayacağınailişkin hükmü uygulanmaz.”
II.İLK İNCELEME1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleriuyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM,Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla28/9/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esasinceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. AYIRMAVE BİRLEŞTİRME KARARI2. 14/7/2023 tarihli ve 7456 sayılı 6/2/2023Tarihinde Meydana Gelen Depremlerin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpların Telafisiİçin Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi İhdası ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 10. maddesiyle12/4/2000 tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu’na eklenengeçici 17. maddenin altıncı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “...borçlandırılarak...”ibaresinin iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasınailişkin davanın E.2023/149 sayılı davadanayrılmasına ve aralarındaki hukuki irtibatnedeniyle E.2023/98 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esas incelemeninE.2023/98 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 10/7/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
IV. ESASIN İNCELENMESİ3. Dava dilekçesi veekleri, Raportör Murat ÖZDEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor,dava konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
A.Kanun’un 3. Maddesiyle 7269 Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici 27. Maddenin İkinci FıkrasınınBirinci Cümlesinde Yer Alan “...borçlandırmaları...” İbaresininİncelenmesi1.Anlam ve Kapsam4. 7269 sayılı Kanun’un 1. maddesininbirinci fıkrasında deprem, yangın, su baskını, yer kayması, kaya düşmesi, çığ,tasman ve benzeri afetlerde; yapıları ve kamu tesisleri genel hayata etkiliolacak derecede zarar gören veya görmesi muhtemel olan yerlerde alınacaktedbirlerle yapılacak yardımlar hakkında bu Kanun hükümlerinin uygulanacağıhüküm altına alınmıştır.
5. Anılan Kanun’un 28. maddesinde buKanun’dan faydalanmak suretiyle inşaat kredisi verilmesini ya da binayaptırılmasını isteyenlerin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca(Bakanlık) yapılacak yardıma ilişkin olarak mahallî ilan tarihinden itibareniki ay içinde mahallin en büyük mülki amirine yazılı başvuruda bulunmalarınınve taahhütname vermelerinin zorunlu olduğu, bu müracaatın yapılmasında vealınmasında hasar tespit raporlarında yer alan hasar oranlarına bakılmayacağıbelirtilmiştir.
6. Kanun’un 29. maddesinde haksahipliğine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Anılan maddenin birincifıkrasında yıkılan, yanan veya ağır hasara uğrayan veya uğraması muhtemel olanbinalarla imar planları gereğince kamulaştırılmasında zorunluluk bulunanyerlerdeki binalarda oturan ailelere -hak sahibi olmak şartıyla- konutyaptırılacağı veya kredi verileceği hükme bağlanmıştır. Madenin üçüncüfıkrasında; kendilerine ait olmayan arsa veya arazi üzerine inşaat ruhsatıalmaksızın bina inşa eden yapı sahipleri ile yer kayması, su baskını, kayadüşmesi ve benzeri sebeplerle imar planında yapı yapılması sakıncalı olarak belirlenenyerlerde ruhsatsız olarak yapılan yapıların sahiplerinin hak sahibi olarakkabul edilmeyeceği öngörülmüştür. Altıncı fıkrada; afete uğramasıyla ekonomikve sosyal hayatı kesintiye uğratan dükkân ve fırın gibi binalar için desahiplerine, borçlandırma hükümleri dairesinde, Bakanlıkça belirlenecekesaslara göre inşaat kredisi verilebileceği belirtilmiştir. Yedinci fıkrada hasarlıbina veya işyeri sigortalı ise yapılacak yardımdan sigorta tutarınınindirilmeyeceği, sekizinci fıkrada zorunlu deprem sigortası kapsamındakibinalar için bu Kanun’dan ve ilgili diğer mevzuattan doğan devletin konutkredisi açma ve bina yaptırma yükümlülüklerinin zorunlu deprem sigortasıyaptırılmamış olmasının tespit edilmesiyle birlikte ortadan kalkacağı hükmebağlanmıştır.
7. 40. maddede ise Kanun’a göre arsaolarak dağıtılan veya üzerinde bina inşa edilen taşınmaz malların haksahiplerine borçlandırma senetleri imza ettirilmek suretiyle verileceği, butaşınmaz mallar üzerine tapu dairelerince borçlandırma senetlerine dayanılarakkanuni ipotek tesis olunacağı, o yerde borçlandırmanın ilanı tarihindenitibaren -kabul edilebilir mazereti dışında- iki ay içinde borçlanmalarınıyapmayanlarla borçlanmasını yapmasına rağmen mahallinde yaptırılacak duyurudanitibaren 45 gün içinde binayı teslim almayanların hak sahipliğininkendiliğinden sona ereceği düzenlenmiştir.
8. Anılan maddeye göre konut ve konutinşası ile diğer yardımlar için yapılacak borçlandırmalar faizsiz olup dükkânve fırın gibi yerler için yapılacak borçlandırmalar yıllık %4 faize tabitutulacaktır. Borçluların hesaplarına tahakkuk ettirilecek faizler, banka vesigorta işlemleri vergisinden muaf olacaktır. Ayrıca borçlandırma bedelleri,konut, konut inşası, arsa ve diğer yardımlarda en az 20 ve en çok 30, dükkân vefırın gibi yerler için yapılan yardımlarda ise en az 5 ve en çok 15 yılda veeşit taksitler hâlinde tahsil edilecektir. Bu kapsamda ilk taksit; ihaleli veemanet işlerinde inşaatların bitirilip hak sahiplerine teslim tarihindenitibaren iki yıl sonra, evini yapana yardım yönteminde ve orta hasarlı konut veişyerlerinin onarımında ise son kredi diliminin hak sahibine ödendiği tarihtenitibaren iki yıl sonra başlayacaktır. Bununla birlikte vadesinde ödenmeyentaksitlere dair borç, gecikilen her gün için yıllık %5 gecikme faiziyle tahsilolunacaktır. Vadesinden önce iki yıllık taksitten az olmamak kaydıyla mevcutborcu defaten ödeyen hak sahiplerinin borcu %20 indirime tabi tutulacaktır. Üstüste üç yıl taksitini ödemeyenler ile borcun tamamı ödenmeden taşınmaz mallarıbaşkalarına satanların borçlarının tamamı muaccel hâle gelecek ve bu durumdamaliyet bedelinden yapılan indirimler tekrar borca eklenmek suretiyle hesabakatılacaktır.
9. Bu bağlamda 29. ve40. maddelerle konutu zarar gören ailelerile işyeri zarar gören afetzedelere uzun vadeli ödeme planı sunulması, bellibir dönemden sonra taksitlerin ödenmeye başlanması, ödemelerin faizsiz olmasıveya faiz oranının düşük belirlenmesi gibi avantajlı koşullarda konut ve kreditemini imkânı sağlandığı anlaşılmaktadır.
10. 6/2/2023 tarihindemeydana gelen depremler neticesinde ülkemizde önemli sayıda can ve malkayıpları yaşanmıştır. Kanun koyucu da Kanun’un geçici 27. maddesiyle 29. maddedeki bazı şartların aranmaması yoluyla konutuveya işyeri zarar gören afetzedelerin hak sahipliğinden yararlanması hususundakapsamı genişletmiş, ayrıca hak sahipliğinden yararlanmaya ilişkin usul veesasları belirlemiştir.
11. Bu itibarla geçici 27. maddeninbirinci fıkrasında hak sahipliğine ilişkin ilan ve başvuruyla ilgili usul veesaslar belirlenmiş, ikinci fıkrasında ise 6/2/2023 tarihinde meydana gelendepremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilenyerlerde Bakanlık fen heyetleri tarafından tespit edilen yıkık veya ağırhasarlı konut, işyeri ve ahır sahibi afetzedeler için kanun hükümleri gereğincehak sahibi olmak ve borçlandırmaları yapılmak kaydıyla konut, işyeri, ahır veher türlü altyapı ve sosyal donatıların inşası veya kredi desteği sağlanmasınailişkin olarak 29. maddenin sekizinci fıkrasında belirtilen hususlararanmaksızın işlem yapılacağı öngörülmüştür.
12. Geçici 27. maddenin üçüncü fıkrasındaayrıca anılan depremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabuledilen yerlerde orta hasarlı olarak tespit edilen ve güçlendirilmesi fen vesanat kurallarına göre elverişli olmadığı için yıktırılan konut, işyeri veahırla ilgili olarak 29. maddenin üçüncü ve sekizinci fıkraları hariç olmaküzere ağır hasarlı konut, işyeri ve ahıra ilişkin hükümlerin uygulanacağı hükümaltına alınmıştır. Geçici 27. maddenin ikinci fıkrasında yer alan “…borçlandırmaları…”ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
2. İptalTalebinin Gerekçesi13. Dava dilekçesinde özetle; devletin denetim görevini gereği gibiyerine getirmemesi nedeniyle depremden dolayı yıkık veya ağır hasarlı hâlegelen konut, işyeri, ahır ve her türlü altyapı ve sosyal donatıların inşasıveya bunun için kredi desteği sağlanması hususunda afetzedelerinborçlandırılmasının bu kişilerin onurlu bir hayat sürdürme, maddi ve manevivarlıklarını geliştirme, konut, barınma ve mülkiyet hakları ile çalışmaözgürlüğüne ilişkin devletin görevleriyle bağdaşmadığı, ayrıca afetzedelerebedelsiz konut verme hususunda devletin mali kaynaklarının yeterli olduğubelirtilerek kuralın Anayasa’nın BaşlangıçKısmı ile 2., 5., 13., 17., 35., 48., 57., 65. ve 90. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
3.Anayasa’ya Aykırılık Sorunu14. 30/3/2011 tarihli ve6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 45. maddesiyönünden de incelenmiştir.
15. Anayasa’nın 2.maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insanhaklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil birhukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan,Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendinibağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
16. Hukuk devleti ilkesi gereğince kanunidüzenlemelerin belirli ve hukuken öngörülebilir olması, kamu yararınınsağlanması dışında bir amacının bulunmaması ve keyfîliğe sebep olmamasıgerekir.
17. Dava konusu kural, 6/2/2023 tarihindemeydana gelen depremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabuledilen yerlerde Bakanlık fen heyetleri tarafından tespit edilmiş olan yıkıkveya ağır hasarlı konut, işyeri ve ahır sahibi afetzedelerden 7269 sayılı Kanunhükümleri gereğince hak sahibi olanlara konut, işyeri, ahır ve her türlüaltyapı ve sosyal donatıların inşası veya bu amaçla kredi desteği sağlanmasıiçin borçlandırılmalarının şart olduğunu düzenlemektedir.
18. Anılan Kanun’un 29. maddesinin üçüncüfıkrasında yıkılan, yanan veya ağır hasara uğrayan veya uğraması muhtemel olanbinalarla imar planları gereğince kamulaştırılmasında zorunluluk bulunanyerlerdeki binalarda oturan ailelere hak sahibi olmak şartıyla konutyaptırılacağı veya kredi verileceği hüküm altına alınmıştır. Söz konusumaddenin altıncı fıkrasında da afete uğramasıyla ekonomik ve sosyal hayatıkesintiye uğratan dükkân ve fırın gibi binalar için de bunların sahiplerineborçlandırma hükümleri dairesinde, Bakanlıkça belirlenecek esaslara göre inşaatkredisi verilebileceği belirtilmiştir.
19. Kanun’un 40. maddesinde ise hangisüreler içinde borçlandırma işlemlerinin yapılacağı, kabul edilebilir mazeretibulunmaksızın borçlandırma işleminin yapılmaması durumunda hak sahipliğininkendiliğinden sona ereceği belirtilmiş; ayrıca bu maddede borcun veya kredininvadesine, faiz oranına, borcun veya kredinin ödenmemesi durumunda uygulanacakyaptırımlara ilişkin hususlara yer verilmiştir.
20. Kanun’un 29. ve 40. maddeleribirlikte değerlendirildiğinde kuralda kimlere hangi koşullarla konut ya dakredi verileceği ve bu kişilerin ne şekilde borçlandırılacağı hususlarının herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık venet olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralda belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırıbir yön bulunmamaktadır.
21. Anayasa’nın 45. maddesinde “Devlet,tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribiniönlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel vehayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanlarınişletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır./Devlet, bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve gerçekdeğerlerinin üreticinin eline geçmesi için gereken tedbirleri alır.” denilmiştir.Böylece devletin tarımsal ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla gereklikolaylığı sağlamakla yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır.
22. Anayasa’nın çalışma ve sözleşmeözgürlüğünü düzenleyen 48. maddesinin ikinci fıkrasında da “Devlet, özelteşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini,güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır.”denilmiştir. Anılan fıkra devlete özel teşebbüslerin faaliyetlerini piyasa koşullarına ve sosyal amaçlara uygun olarak yürütmesiiçin düzenleme yapma yetkisi vermesinin yanı sıra bu teşebbüslerinsürdürülebilirliğini sağlamak konusunda gerekli tedbirleri almak konusundayükümlülük de getirmektedir.
23. Anayasa’nın konuthakkını düzenleyen 57. maddesinde “Devlet, şehirlerin özelliklerini ve çevreşartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde, konut ihtiyacınıkarşılayacak tedbirleri alır, ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekler.”denilmiştir. Anılan maddenin gerekçesinde “Vatandaşlar için konutun arzettiği önem dikkate alınarak, devletin konut yapımını destekleyici, planlayıcırolüne işaret edilmektedir.” ifadelerine yer verilmiştir. Dolayısıyla konuthakkı kapsamında devlet konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri almakkonusunda yükümlü kılınmıştır.
24. Anayasa’nın 65.maddesi uyarınca devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenengörevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malikaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir. Bu bağlamda devletin tümmaliyetleri bütçeden karşılamak suretiyle ilgililere konut, işyeri veya ahırsağlama yükümlülüğünün bulunduğu söylenemez (benzer yöndeki değerlendirmeleriçin bkz. AYM, E.2012/87, K.2014/41, 27/2/2014).
25. Kanun’un 29. ve geçici 27. maddeleriyle,depremlerde taşınmazı zarar görenkişilerin maddi ve manevi varlığının korunması yoluyla toplumun refah, huzur vemutluluğunun sağlanması amaçlanmıştır. Bukapsamda kural gereğince borçlandırılması öngörülen hak sahiplerine, konuttemini ve kredi tahsisi yapılırken vade, faiz, ödemesiz dönem açısından piyasakoşullarına göre farklı avantajlar sağlanmıştır. Ancak on bir ili etkileyen ve büyük bir yıkımın yaşandığı6/2/2023 tarihli depremlerde taşınmazı etkilenen ve hak sahibi olan kişisayısının fazla olması nedeniyle devletin hak sahiplerine borçlandırmayapılmaksızın -başka bir deyişle geri ödemesiz olarak- konut imkânı sunması vekredi temin etmesi kamu bütçe dengesini önemli ölçüde bozabilecek niteliktedir.Dolayısıyla kuralla devletin konut, işyeri ve ahır yapımını desteklediği ancakbütçe imkânlarının sınırlı olması nedeniyle yapılan harcamaların bir kısmınıhak sahiplerine yansıttığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla kuralın devletin tarımve hayvancılık ile özel sektörün desteklenmesine ve konut hakkına ilişkinyükümlülükleriyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.
26. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 45., 48., 57. ve 65. maddelerine aykırı değildir. İptaltalebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 2., 5. ve 17. maddelerine de aykırıolduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 45., 48., 57. ve 65. maddeleriyönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyleAnayasa’nın 2., 5. ve 17. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasınagerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nınBaşlangıç kısmı ile 13., 35. ve 90. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
B. Kanun’un10. Maddesiyle 4562 Sayılı Kanun’a Eklenen Geçici 17. Maddenin YedinciFıkrasında Yer Alan “...borçlandırılmak...” İbaresininİncelenmesi1.Anlam ve Kapsam27. 4562 sayılı Kanun’un geçici 17.maddesinin birinci fıkrasında, 6/2/2023 tarihinde yaşanan depremler dolayısıylagenel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde afet bölgesi ilantarihinden itibaren iki yıl süreyle fay hattına mesafesi, zeminin elverişliliğive yerleşim merkezine yakınlığı gibi ölçütler gözetilerek, alanın durumuna göreilgili kurumların görüşü alınarak Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca sanayialanı olabilecek yerlerin tespit edileceği, tespit edilen yerlerinCumhurbaşkanı kararıyla sanayi alanı olarak belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
28. Anılan maddenin yedinci fıkrasında, malikleritarafından -bölgenin afet bölgesi olarak ilan edilmesine dair kararınyayımından itibaren- iki yıl içerisinde talep edilmesi hâlinde 6/2/2023tarihinde meydana gelen depremler nedeniyle yıkılan veya kullanılamayacak kadarhasarlı durumda olan sanayi işyerlerinin borçlandırılmak suretiyle, yerindeyeniden inşası veya güçlendirilmesinin Bakanlıkça yapılabileceği veyayaptırılabileceği belirtilmiştir. Anılan fıkrada yer alan “…borçlandırılmak…”ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
2.İptal Talebinin Gerekçesi29. Dava dilekçesinde özetle; konutkavramının işyerini de kapsadığı, afetzedelere yıkılan, kullanılamayacak kadarhasarlı olan veya yıkılacak işyeri yerine yeni sanayi işyeri verilmesi veyasanayi işyerinin inşası ya da güçlendirilmesi hususlarının mülkiyet hakkıkapsamında ele alınması gerektiği, depremde söz konusu işyerlerinin zarargörmesinde idarenin denetim ve kolluk görevlerini gereği gibi yerinegetirmemesinin etkili olduğu, afetzedelerin bu zararlarının tazmin edilmesigerekirken dava konusu kuralla bu kişilerin mülkiyet hakkına ölçüsüz birşekilde müdahale edildiği, bu durumun aynı zamanda devletin özel teşebbüsüngelişmesini sağlamaya yönelik ekonomik ve sosyal politikalar uygulama ve özelteşebbüse güvenli çalışma ortamı sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmadığı, kuralınkişilerin onurlu yaşam sürdürme, maddi ve manevi varlıklarını koruma ve konuthakkı ile sosyal devlet ilkesini, devletin toplumun refah, huzur ve mutluluğunusağlama görevini ve uluslararası anlaşmalardan kaynaklanan yükümlülüklerini de ihlalettiği, afetzedelere borçlandırılma yapılmaksızın işyeri verilebileceği, buhususta mali kaynakların yeterli olduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nınBaşlangıç Kısmı ile 2., 5., 13., 17., 35., 48., 57., 65. ve 90. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3.Anayasa’ya Aykırılık Sorunu30. Dava konusu kuralla, 6/2/2023tarihinde meydana gelen depremler nedeniyle yıkılan veya kullanılamayacak kadarhasarlı durumda olan sanayi işyerlerinin yeniden inşası veya güçlendirilmesininanılan Bakanlıkça borçlandırılmak suretiyle yapılabileceği veyayaptırılabileceği hüküm altına alınmıştır.
31. 7456 sayılı Kanun’un 3. maddesiyle7269 sayılı Kanun’a eklenen geçici 27. maddenin ikinci fıkrasının birincicümlesinde yer alan “...borçlandırmaları...” ibaresine yönelik olarakAnayasa’nın 48. maddesinin ikinci fıkrası ile Anayasa’nın 65. maddesikapsamında belirtilen gerekçeler bu kural bakımından da geçerlidir.
32. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 48. ve 65. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddigerekir.
Kuralın Anayasa’nın 2., 5. ve 17. maddelerine de aykırıolduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 48.ve 65. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmışolması nedeniyle Anayasa’nın 2., 5. ve 17. maddeleri yönünden ayrıca birinceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nınBaşlangıç Kısmı ile 13., 35., 57. ve 90. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
C.Kanun’un 26. Maddesiyle 7452 Sayılı Kanun’a Eklenen Ek 1. Maddenin (7) NumaralıFıkrasının Üçüncü Cümlesinde Yer Alan “...borç...” İbaresi ile DördüncüCümlesinde Yer Alan “...borç...” ve “...borçlandırılır.”İbarelerinin İncelenmesi1.Anlam ve Kapsam33. 6/2/2023 tarihinde meydana gelen depremlerdenetkilenen yerlerde 7269 sayılı Kanun kapsamında orta ve üzeri hasarlı olaraktespit edilen yapıların yerinde yeniden yapımına yönelik iş ve işlemler 7452sayılı Kanun’un ek 1. maddesinde düzenlenmiştir.
34. Anılan maddenin (3)numaralı fıkrasında uygulama yapılacak taşınmazlarda daha önce kurulmuş olan kat irtifakıveya kat mülkiyetinin ilgililerin muvafakatleri aranmaksızın ruhsat vermeyeyetkili idarenin talebi üzerine ilgili tapu müdürlüğünce resen terkin edilerekmalikleri adına payları oranında tescil edileceği hükme bağlanmış oluptaşınmazların niteliğinin de resen mevcut duruma göre tescil edileceğiöngörülmüştür.
35. Maddenin (4)numaralı fıkrasında ise maliklere aittaşınmazların önceki vasfına göre değeri ile inşa edilecek yeni yapılarındeğerinin Sermaye Piyasası Kuruluna kayıtlı olarak faaliyet gösteren lisanslıdeğerleme kuruluşlarına tespit ettirileceği, yapılacak yeni uygulamadakibağımsız bölümlerin paylaşımının değerleme kuruluşu tarafından tespit edilendeğerler gözetilerek yapılacağı ve maliklere isabet eden bağımsız bölümlerindağılımına ilişkin cetvelin malikler ile müteahhit arasında düzenlenen yapımsözleşmesi ekinde yer alacağı belirtilmiştir.
36. (5) numaralıfıkrada, yapılacak yeniuygulamalar ve bu uygulamaların gerektirdiği tevhit, ifraz, alan düzeltme,taksim, ihdas, terk, tescil gibi işlemlerin, yıkım ve yapıma ilişkin her türlüizin ve ruhsat iş ve işlemlerinin, kat irtifakı ve kat mülkiyeti tesisineilişkin işlemler ile diğer idareler/kurum ve kuruluşlar nezdinde maliklerintamamının muvafakatiyle yürütülmesi gereken tüm iş ve işlemlerin hisselerioranında maliklerin salt çoğunluğu ile alacağı karara istinaden yapılacağıhükme bağlanmıştır.
37. Yeni yapı yapılacak parseldeyıktırılmayıp korunması gereken yapı var ise kararın yıktırılan yapılarınmaliklerinin salt çoğunluğu ile alınacağı, anlaşma sağlanamayan ve kendisineulaşılamayan maliklerin hisselerinin ruhsat vermeye yetkili idarenin talebineistinaden yapım işi tamamlanıp malikleri adına tescil edilinceye kadar geçiciolarak tapuda Hazine adına tescil olunacağı, yeni yapılacak uygulamalarayönelik olarak ilgili idareler/kurum ve kuruluşlar nezdinde yapılacak tüm iş veişlemlerin tapuda kayıtlı son malik adına yürütülebileceği öngörülmüştür. Bumadde kapsamında maliklere yapılacak tebligatların e-Devlet Kapısı üzerindenbildirim yapılması ve ilgili muhtarlıklarda on beş gün süre ile ilan edilmesisuretiyle yapılacağı, bu şekilde yapılan tebligatların 11/2/1959 tarihli ve7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılan tebligat yerine geçeceğidüzenlenmiştir.
38. (6) numaralı fıkradada bu madde kapsamında yapılacak yeni yapıların bulunduğu parsellerin malikiolan gerçek veya tüzel kişilere hibe ve maliklerce talep edilmesi hâlinde yapımkredisi verileceği, hibe ve yapım kredisi verilmesine ilişkin usul ve esaslarınCumhurbaşkanı kararı ile belirleneceği, bu kapsamda maliklere bir konut ve birişyeri için hibe verileceği ancak 7269 sayılı Kanun kapsamında hak sahibiolanlara hibe ve kredi verilmeyeceği hükme bağlanmıştır.
39. (7) numaralıfıkranın birinci cümlesinde yapım işinin tamamlanmasından sonra Hazineadına tescil olunan hisselerin maliklerine (4) numaralı fıkraya göreoluşturulan cetvel uyarınca belirlenen bağımsız bölümlerini teslim almalarıiçin tebligat yapılacağı öngörülmüştür. Anılan fıkranın ikinci cümlesinde detebligatta belirtilen süre içerisinde teslim alınmaması hâlinde maliklerin bubağımsız bölüm/bölümler üzerindeki hakkının sona ereceği, (4) numaralı fıkrakapsamında taşınmazın önceki vasfına göre belirlenen değerin güncellenerek vebu miktara bu madde kapsamında yapılacak hibe yardımı ilave edilerek belirlenentutarın malik/malikler adına açılacak vadeli bir hesaba yatırılacağıbelirtilmiştir.
40. (7) numaralıfıkranın üçüncü cümlesinde ise malikin dağıtım cetveline göre kendisine düşenbağımsız bölümü kabul etmesi durumunda yapım için harcanan toplam bedelden hibeolarak yapılan yardım miktarının düşüleceği, geriye kalan yapım maliyetininHazine tarafından karşılandığı tarih ile bağımsız bölümün malike teslimedildiği tarih arasında geçen süre dikkate alınarak borcun tüketici fiyatendeksi (TÜFE) oranında güncelleneceği hükme bağlanmıştır. Anılan cümlede yeralan “…borç…” ibaresi dava konusu ilk kuralı oluşturmaktadır.
41. Anılan fıkranındördüncü cümlesinde de maliklerin güncellenen borç üzerinden 84 ay vade ileborçlandırılacağı belirtilmiştir. Söz konusu cümlede yer alan “...borç...” ve “…borçlandırılır.” ibareleri dava konusu diğerkuralları oluşturmaktadır.
2.İptal Talebinin Gerekçesi42. Dava dilekçesinde özetle; 7456 sayılıKanun’un 10. maddesiyle 4562 sayılıKanun’a eklenen geçici 17. maddenin yedinci fıkrasında yer alan “...borçlandırılmak...”ibaresine yönelik gerekçelerle kuralların Anayasa’nın Başlangıç Kısmı ile 2.,5., 13., 17., 35., 48., 57., 65., ve 90. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
3.Anayasa’ya Aykırılık Sorunu43. Anayasa’nın 35.maddesinde “Herkes, mülkiyet ve mirashaklarına sahiptir./Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlanabilir./Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.” denilmek suretiyle mülkiyet hakkıgüvenceye bağlanmıştır. Mülkiyet hakkı ekonomik değer ifade eden ve değeriparayla ölçülebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır. Mülkiyethakkı; kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve kanunların koyduğusınırlamalara uymak koşuluyla sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma,semerelerinden yararlanma ve tasarruf etme imkânı veren bir haktır. Bu bağlamdamalikin mülkünü kullanma, semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarrufetme yetkilerinden herhangi birinin kısıtlanması veya mülkünden yoksunbırakılması mülkiyet hakkına sınırlama teşkil eder (AYM, E.2021/9, K.2022/4,26/1/2022, §§ 26, 27; E.2021/128, K.2022/68, 1/6/2022, §§ 17, 18; E.2022/61,K.2022/101, 8/9/2022, § 22).
44. Dava konusu kurallarda7452 sayılı Kanun’un ek 1. maddesi kapsamında orta veya üzeri hasarlı olduğutespit edilerek yeniden yapılan yapılardan dağıtım cetveline göre belirlenenbağımsız bölümü kabul eden malikin borçlandırılması öngörülmek suretiyle bunlarınmülkiyet hakkına sınırlama getirilmektedir.
45. Anayasa’nın 13. maddesinde “Temelhak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgilimaddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin velâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” denilmektedir. Buna göre temel hak ve özgürlükleresınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması Anayasa’da öngörülensınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir. Anayasa’nın 35. maddesininikinci fıkrasında göre de mülkiyet hakkının kamu yararı amacıylasınırlanabileceği belirtilmiştir.
46. Bu kapsamdamülkiyet hakkını sınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp yasalkuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli ve öngörülebilir nitelikte deolması gerekir.
47. Esasen temelhakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması Anayasa’nın 2.maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukukdevletinde kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi birduraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarınakarşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu niteliklerhukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuknormlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerindedevlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güvenduygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41,K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa’nın 13. maddesindesınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa’nın 2. maddesindegüvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.
48. Kurallarda borcunnasıl hesaplanacağı, hangi tarihler için hangi oranda güncelleme yapılacağıhususları ile ödeme koşullarının açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğindekuralın kanunilikşartını taşıdığı anlaşılmaktadır.
49. Anayasa’nın 35. maddesinin ikinci fıkrasındamülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla sınırlanabileceği belirtilmiştir.
50. Kurallar, daha önceHazine tarafından malik lehine yapılan yapı giderlerinin malik tarafından bellikoşullarda karşılanmasını sağlamaktadır. Bu itibarla kuralların kamukaynaklarının etkin kullanılmasına katkı sunduğu, bu yönüyle kamu yararı amacıtaşıdığı anlaşılmaktadır.
51. Anayasa’nın 13. maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi elverişlilik,gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkedenoluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenenamacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenenamaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı amacadaha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılıkise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul birdengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir.
52. Hazine tarafındanyapılan bina harcamalarının TÜFE’ye göre güncellenerek bu bedel üzerinden 84 ayvade ile tahsiline imkân tanıyan kuralların anılan meşru amaca ulaşmakbakımından elverişli olduğu açıktır.
53. Kanun koyucunun kamukaynaklarının etkin kullanılması için yeniden yapım giderlerine maliklerin dekatılımını öngörmesi ya da bu konuda farklı yöntemler benimsemesi hususundatakdir yetkisi bulunduğu gözetildiğinde kurallarda öngörülen şartın söz konusuamaca ulaşma bakımından gerekli olmadığı da söylenmez.
54. Ayrıca Hazinetarafından malik adına yapılan giderlerden oluşan borcun TÜFE’ye göre güncellenmesininmalike aşırı bir külfet yüklediği de söylenemez. Dolayısıyla kurallarkapsamında malike yüklenen külfet ile elde edilecek kamusal yarar arasındakidengenin malik aleyhine bozulmadığı, bu yönüyle mülkiyet hakkına getirilensınırlamanın orantılı olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla kurallar ölçülülükilkesine aykırı değildir.
55. Öte yandankurallarda orta veya üzeri hasarlı olduğu tespit edilerek yeniden yapılanyapılardan dağıtım cetveline göre belirlenen bağımsız bölümü kabul eden malikinborçlandırılmasının devletin özel sektörün desteklenmesine ve konut hakkınailişkin yükümlülükleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
56. Bu itibarla 7456 sayılı Kanun’un3. maddesiyle 7269 sayılı Kanun’a eklenen geçici 27. maddenin ikinci fıkrasınınbirinci cümlesinde yer alan “...borçlandırmaları...” ibaresine yönelikAnayasa’nın 48., 57. ve 65. maddeleri kapsamında belirtilen gerekçeler bukurallar bakımından da geçerlidir.
57. Açıklanan nedenlerle kurallar,Anayasa’nın 13., 35., 48., 57. ve 65. maddelerine aykırı değildir.İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 2., 5., ve 17. maddelerine deaykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususlarınAnayasa’nın 13., 35., 57. ve 65. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamındaele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. 5., ve 17. maddeleri yönündenayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kurallarının Anayasa’nınBaşlangıç kısmı ile 90. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
V.YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ58. Dava dilekçesindeözetle, dava konusu kuralların uygulanmaları hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararın doğabileceğibelirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.
14/7/2023 tarihli ve 7456 sayılı 6/2/2023 TarihindeMeydana Gelen Depremlerin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpların Telafisi İçin EkMotorlu Taşıtlar Vergisi İhdası ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un;
A. 3. maddesiyle15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle AlınacakTedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’a eklenen geçici 27. maddeninikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...borçlandırmaları...”ibaresine,
B. 10. maddesiyle12/4/2000 tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu’na eklenengeçici 17. maddenin yedinci fıkrasındayer alan “...borçlandırılmak...” ibaresine,
C. 26. maddesiyle5/4/2023 tarihli ve 7452 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yerleşme veYapılaşmaya İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kabul Edilmesine Dair Kanun’aeklenen ek 1. maddenin (7) numaralıfıkrasının;
1. Üçüncücümlesinde yer alan “...borç...” ibaresine,
2. Dördüncücümlesinde yer alan “...borç...” ve “...borçlandırılır...”ibarelerine,
yönelik iptal talepleri 10/7/2025 tarihli ve E.2023/149,K.2025/147 sayılı kararla reddedildiğinden bu ibarelere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE10/7/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI.HÜKÜM14/7/2023 tarihli ve 7456 sayılı 6/2/2023 TarihindeMeydana Gelen Depremlerin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpların Telafisi İçin EkMotorlu Taşıtlar Vergisi İhdası ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un;
A. 3. maddesiyle15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle AlınacakTedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’a eklenen geçici 27. maddeninikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...borçlandırmaları...”ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE,
B. 10. maddesiyle12/4/2000 tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu’na eklenengeçici 17. maddenin yedinci fıkrasındayer alan “...borçlandırılmak...” ibaresinin Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE,
C. 26. maddesiyle5/4/2023 tarihli ve 7452 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yerleşme veYapılaşmaya İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kabul Edilmesine Dair Kanun’aeklenen ek 1. maddenin (7) numaralıfıkrasının;
1. Üçüncücümlesinde yer alan “...borç...” ibaresinin,
2. Dördüncücümlesinde yer alan “...borç...” ve “...borçlandırılır.”ibarelerinin,
Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE,
10/7/2025 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI