ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2023/151
Karar Sayısı : 2023/168
Karar Tarihi : 11/10/2023
R.G. Tarih - Sayı : TebliğEdildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 1. Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun;
A. 191. maddesinin(3) numaralı fıkrasının 24/11/2016 tarihlive 6763 sayılı Kanun’un 29. maddesiyle değiştirilen (b) bendinin,
B. 202. maddesine24/1/2013 tarihli ve 6411 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle eklenen (4) numaralı fıkranın(a) bendinde yer alan “…anlatılması,” ibaresinin,
Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Hırsızlıksuçundan açılan ceza davasında itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
5271 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralların da yeraldığı;
1. 191. maddesi şöyledir:
“Duruşmanın başlaması
Madde 191- (1) Sanığın ve müdafiinin hazır bulunupbulunmadığı, çağrılmış tanık ve bilirkişilerin gelip gelmedikleri saptanarakduruşmaya başlanır. Sanık, duruşmaya bağsız olarak alınır. Mahkeme başkanı veyahâkim, duruşmanın başladığını, iddianamenin kabulü kararını okuyarak açıklar.
(2) Tanıklar duruşma salonundan dışarı çıkarılırlar.
(3) Duruşmada, sırasıyla;
a) Sanığın açık kimliği saptanır, kişisel ve ekonomikdurumu hakkında kendisinden bilgi alınır,
b) (Değişik:24/11/2016-6763/29 md.) İddianame veya iddianame yerine geçen belgede yer alansuçlamanın dayanağını oluşturan eylemler ve deliller ile suçlamanın hukukinitelendirmesi anlatılır,
c) Sanığa, yüklenen suç hakkında açıklamadabulunmamasının kanunî hakkı olduğu ve 147 nci maddede belirtilen diğer haklarıbildirilir,
d) Sanık açıklamada bulunmaya hazır olduğunubildirdiğinde, usulüne göre sorgusu yapılır.”
2. 202. maddesi şöyledir:
“Tercüman bulundurulacak hâller
Madde 202 – (1) Sanık veya mağdur, meramınıanlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa; mahkeme tarafından atanan tercümanaracılığıyla duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar tercümeedilir.
(2) Engelli olan sanığa veya mağdura, duruşmadaki iddiave savunmaya ilişkin esaslı noktalar, anlayabilecekleri biçimde anlatılır.
(3) Birinci ve ikinci fıkra hükümleri, soruşturmaevresinde dinlenen şüpheli, mağdur veya tanıklar hakkında da uygulanır. Buevrede tercüman, hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından atanır.
(4) (Ek:24/1/2013-6411/ 1 md.) Ayrıca sanık;
a) İddianamenin anlatılması,
b) Esas hakkındaki mütalaanın verilmesi,
üzerine sözlü savunmasını, kendisini daha iyi ifadeedebileceğini beyan ettiği başka bir dilde yapabilir. Bu durumda tercümehizmetleri, beşinci fıkra uyarınca oluşturulan listeden, sanığın seçeceğitercüman tarafından yerine getirilir. Bu tercümanın giderleri DevletHazinesince karşılanmaz. Bu imkân, yargılamanın sürüncemede bırakılması amacınayönelik olarak kötüye kullanılamaz.
(5) (Ek: 24/1/2013-6411/ 1 md.) Tercümanlar, il adlîyargı adalet komisyonlarınca her yıl düzenlenen listede yer alan kişilerarasından seçilirler. Cumhuriyet savcıları ve hâkimler yalnız bulundukları ilbakımından oluşturulmuş listelerden değil, diğer illerde oluşturulmuşlistelerden de tercüman seçebilirler. Bu listelerin düzenlenmesine ilişkin usulve esaslar yönetmelikle belirlenir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer MENCİKtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın “Anayasayaaykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinindördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerekverdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçeaynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvurudabulunulamaz.” denilmiştir. 30/3/2011 tarihlive 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun’un “Başvuruya engel durumlar”başlığını taşıyan 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemeninişin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasındanitibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıylaitiraz başvurusu yapılamaz.” hükmüne yerverilmiştir.
3. 5271 sayılı Kanun’un 191. maddesinin (3) numaralıfıkrasının 6763 sayılı Kanun’un 29.maddesiyle değiştirilen itiraz konusu (b) bendine ve 5271 sayılı Kanun’un 202. maddesine6411 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle eklenen (4) numaralı fıkranın (a) bendindeyer alan itiraz konusu “…anlatılması,” ibaresine yönelik iptaltalepleri daha önce Anayasa Mahkemesinin 11/7/2018 tarihli ve E.2017/32, K.2018/81sayılı kararıyla esastan reddedilmiş ve bu karar 14/11/2018 tarihli ve 30595sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. AnayasaMahkemesince işin esasına girilerek reddedilen itiraz konusu kurallar hakkındayeni bir başvurunun yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’deyayımlandığı 14/11/2018 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık sürehenüz dolmamıştır.
4. Açıklanan nedenle itirazbaşvurusunun Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılıKanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince reddi gerekir.
III. HÜKÜM
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza MuhakemesiKanunu’nun;
A. 191. maddesinin(3) numaralı fıkrasının 24/11/2006 tarihli ve 6763 sayılı Kanun’un 29.maddesiyle değiştirilen (b) bendine,
B. 202. maddesine24/1/2013 tarihli ve 6411 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle eklenen (4) numaralıfıkranın (a) bendinde yer alan “...anlatılması,” ibaresine,
yönelik itiraz başvurusunun Anayasa’nın 152. maddesinindördüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince REDDİNE 11/10/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE