ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2023/18
Karar Sayısı : 2023/57
Karar Tarihi : 22/3/2023
R.G.Tarih-Sayı :4/5/2023-32180
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 20. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 9/3/1954tarihli ve 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk VeterinerHekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere DairKanun'un 41. maddesinin Anayasa’nın 2., 38. ve 135. maddelerine aykırılığıileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Davacı hakkındaverilen altı ay süreyle mesleğin icrasındanmen kararının iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu 41. maddesişöyledir:
“Haysiyet divanının vazife ve salahiyetleri
Madde 41 – Haysiyet divanı, odaya girmiyen veya bukanunun kendilerine tahmil ettiği diğer vecibeleri yerine getirmeyen ve evrakıheyetine tevdi edilen oda azaları hakkında fiil ve hareketlerinin mahiyetinegöre aşağıda yazılı inzıbati cezaları verir:
a) Yazılı ihtar,
b) 10 liradan 100 liraya kadar para cezası;
c) 15 günden altı aya kadar meslek icrasından geçiciolarak men kararı.
Haysiyet divanı bu cezaların verilmesinde sıragözetmeksizin geniş takdir hakkını haizdir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA,Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, YusufŞevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfanFİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 16/2/2023 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih TORUNtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuraldadisiplin konusuyla ilgili herhangi bir ilkenin belirlenmediği, hangi disiplinfiillerine ne tür cezaların uygulanacağının kanunda düzenlenmediği, ayrıca haysiyetdivanlarına verilecek cezanın belirlenmesi konusunda sınırsız bir takdir yetkisinintanındığı, kural uyarınca aynı fiil nedeniyle en hafif cezanın uygulanabileceğigibi en ağır cezanın da uygulanmasının mümkün olduğu, bu hâliyle disiplin suçve cezaları konusunda kanuni güvencenin sağlanmadığı, bireylerin hangi somutfiil ve olguya hangi hukuki yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli biraçıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanınmadığı, bunedenle hukuki belirlilik ile suçta ve cezada kanunilik ilkelerinin ihlaledildiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 38. ve 135. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. İtiraz konusu kuralla veteriner hekim odası haysiyetdivanının odaya girmeyen veya 6343 sayılı Kanun’un kendilerine yüklediği diğer yükümlülükleriyerine getirmeyen ve evrakı heyetine tevdi edilen oda üyeleri hakkında fiil vehareketlerinin niteliğine göre yazılı ihtar, 10 liradan 100 liraya kadar paracezası veya 15 günden altı aya kadar meslek icrasından geçici olarak menşeklinde düzenlenen disiplin cezalarından birinin uygulanacağı, haysiyetdivanlarının bu cezaların verilmesinde sıra gözetmeksizin geniş takdiryetkisine sahip olduğu hükme bağlanmıştır.
5. Anayasa Mahkemesi 22/9/2021 tarihlive E.2021/16, K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956 tarihli ve 6643 sayılı TürkEczacıları Birliği Kanunu’nun eczacı odaları haysiyetdivanının görev ve yetkilerini düzenleyen 30.maddesinin ilgili kısmını incelemiş ve söz konusu kuralın eczacı odaları haysiyetdivanının meslek mensupları hakkındadisiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasında bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksalyaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikteöngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanımadığı gerekçesiyle kuralıAnayasa’nın 2. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir.
6. Anılan kararda ilk olarak kuraldaeczacılar hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları sayılmakla birlikte sözkonusu maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde sayılan hâllerde hangidisiplin cezasının uygulanacağına ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir(AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 17).
7. Bu kapsamda haysiyet divanınınkendisine intikal eden bir dosyada yer alan eylemin söz konusu kuralda sayılanhâllerden birisinin kapsamına girdiği kanaatine varması durumunda yine maddeninbirinci fıkrasında sayılan disiplin cezalarından herhangi birisinehükmedebileceği, haysiyet divanının hangi fiile hangi cezayı uygulayacağıkonusunda herhangi bir kayıt ve şartla bağlı olmayıp tamamen serbestbırakıldığı, kuralda eczacılar hakkında disiplin cezası uygulanabilecek hâllersayılmakla ve disiplin cezaları da gösterilmekle birlikte maddede sayılandisiplin suç ve cezaları arasında yeterli bağlantının kurulamadığı, buçerçevede disiplin cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda fiil vehareketin niteliğine göre disiplin cezalarının verilebileceği öngörülmeklebirlikte bu ölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından yeterli bir hukukigüvence sağlamadığı belirtilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 18).
8. Öte yandan kuralda “Haysiyet divanı bu cezalarınverilmesinde sıra gözetmeksizin geniş takdir hakkını haizdir.” denilmeksuretiyle disiplin cezasının belirlenmesi konusunda haysiyet divanına sınırsızbir takdir yetkisinin tanındığı, bu bağlamda kuralın haysiyet divanına disiplincezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda kuralda yer alan disiplincezalarından istediğini uygulayabilme yetkisini tanımakta olduğu, haysiyetdivanının bu yaptırımı uygularken anılan Kanun’da öngörülen sırayı gözetmezorunluluğuna da tabi tutulmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 19).
9. Bu tespitlerden hareketle kuralla haysiyet divanınatanınan yetkinin somut olayın özelliklerine, eylemin ağırlığına, oluşan zararınbüyüklüğüne göre kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılmasınısağlamanın yanında işlenen disiplinsizlik eylemi ile tayin edilen disiplincezası arasında adil bir dengenin gözetilmesini sağlayacak gerekli ve yeterlimekanizmaların kurulmadığı, bu nedenle kural kapsamında verilecek disiplincezaları bakımından keyfî yorum ve uygulamalara karşı hukuki güvenceninsağlanmadığı sonucuna varılmıştır (AYM,E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 20).
10. Bakılmakta olan itiraz başvurusunda Anayasa’yaaykırılığı ileri sürülen kural bakımından yapılacak anayasallık denetimininkonusunu da benzer şekilde, veteriner hekim odası haysiyet divanının meslekmensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasındabireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucunbağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasalçerçevede imkân tanınıp tanınmadığı hususu oluşturmaktadır.
11. Bu kapsamda itiraz konusu kural bakımından da AnayasaMahkemesinin anılan 22/9/2021 tarihli ve E.2021/16 ve K.2021/62 sayılı kararındanayrılmayı gerektirir bir durum bulunmadığından 6643 sayılı Kanun’un 30.maddesinin ilgili kısmının Anayasa’ya uygunlukdenetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
12. Açıklanan nedenlerlekural Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 38. ve 135. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
13. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kuraltekrarlanarak mahkemenin gerekli gördüğühâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararınınyürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceğibelirtilmektedir.
14. 6343 sayılı Kanun’un 41. maddesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek niteliktegörüldüğünden Anayasa’nın 153.maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3)numaralı fıkrası gereğince iptal hükmününkararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.
V. HÜKÜM
9/3/1954 tarihli ve 6343 sayılı Veteriner HekimliğiMesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının TeşekkülTarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'un 41. maddesinin Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARINRESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 22/3/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE