Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2023/24, K.2023/91 Sayılı Karar - 04/05/2023

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2023/24

Karar Sayısı : 2023/91

Karar Tarihi : 4/5/2023

R.G.Tarih-Sayı :19/7/2023-32253

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi

İTİRAZIN KONUSU: 31/1/2018tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun HükmündeKararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 8. maddesinin (4) numaralıfıkrasının (b) bendinin (5) numaralı alt bendinin Anayasa’nın 13. ve 26.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Davacınıngörev dışında amir ya da üstünün eylem veya işlemlerini olumsuz yönde,eleştirici nitelikte beyanlarda bulunduğu gerekçesiyle altı ay kısa sürelidurdurma cezası ile cezalandırılmasına yönelik işlemin iptali talebiyle açılan davadaitiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENENKANUN HÜKMÜ

Kanun’un 8. maddesinin itiraz konusu kuralın da yeraldığı (4) numaralı fıkrası şöyledir:

 “(4) Kısa süreli durdurma cezasını gerektiren fiillerşunlardır:

а) Dört ay kısa süreli durdurma cezasını gerektirenfiiller;

1) Amir ve memurlara görevle ilgili olarak yalansöylemek.

2) Denetim görevini yerine getirmemek.

3) İzinsiz ya da kurumca kabul edilebilir özrü olmaksızınkesintisiz olarak üç günden fazla ve beş güne kadar (beşinci gün dahil) görevegelmemek.

4) Amirlerini, üstlerini, aynı rütbedeki arkadaşlarını,astlarını veya diğer mesai arkadaşlarını haksız yere şikâyet etmek.

5) Astlarını, aynı rütbedeki arkadaşlarını ve diğer mesaiarkadaşlarını dövme girişiminde bulunmak.

6) Toplu olarak sözlü veya yazılı şikâyette bulunmak.

7) Görev sırasında amir veya üstlerine saygısızdavranmak.

8) Bu Kanunda ayrıca disiplinsizlik olarak tanımlanmamışolmak kaydıyla astları veya mesai arkadaşlarına yönelik olarak sürekli vesistemli her türlü baskı ve taciz uygulamak.

b) Altı ay kısa süreli durdurma cezasını gerektirenfiiller;

1) Doğrudan veya aracı eliyle astlarından ya da işsahiplerinden hediye veya borç almak.

2) Kabul edilebilir mücbir sebepler haricinde borçlanıpödememeyi alışkanlık haline getirmek.

3) Görevde kullanılan telsiz haberleşme araçlarıylagörevle ilgili olmayan veya saygısızca konuşmalar yapmak ya da anlaşılmazsesler çıkarmak.

4) Teslim aldığı her çeşit motorlu araç, makine, cihaz veteçhizatta ağır kusur veya hizmetten ayrılabilen kişisel kusurla hasara sebepolmak.

5) Görev (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 26/1/2022 tarihli veE.:2021/22; K.:2022/6 sayılı kararı ile) (…) dışında amir ya da üstlerinineylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte söz söylemek ya dayazı yazmak.

6) Hizmet dışında resmi sıfatının gerektirdiği saygınlığıve güven duygusunu sarsacak eylem ve davranışlarda bulunmak.

7) Bir görevin kendisine tevdi edildiğini öğrendiktensonra mazeretler ileri sürmek suretiyle göreve başlamayı geciktirmek.

c) On ay kısa süreli durdurma cezasını gerektirenfiiller;

1) Amir ve üstlerine iletilmesi gereken olayları vebunlarla ilgili bilgileri amirlerinden ve resmen istenmesi halinde görevli veyetkili kuruluş ve kişilerden gizlemek.

2) Yetkili olmadığı halde basın, haber ajansları, radyove televizyon kurumları veya diğer iletişim kanalları vasıtasıyla kamuoyunabilgi ya da demeç vermek.

3) Silahla dikkatsizlik, tedbirsizlik veya ihmal sonucuyaralamaya sebebiyet vermek, kendisini yaralamak ya da bu fiillerin başkalarıtarafından işlenmesine neden olmak.

4) Hizmet aracıyla ağır kusuru veya hizmetten ayrılabilenkişisel kusuruyla trafik kazası sonucu yaralamaya sebebiyet vermek.

5) (Ek:18/10/2018-7148/36 md.) Aynı rütbedekimeslektaşları ile diğer mesai arkadaşlarını tehdit etmek,”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ,Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 16/2/2023tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURSUN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasakuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Anlam ve Kapsam

3. 7068 sayılı Kanun; Emniyet Genel Müdürlüğü, JandarmaGenel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeline ilişkindisiplinsizlik hâlleri ile cezalarını, disiplin amirlerini ve kurullarını,disiplin soruşturma usulünü ve ilgili diğer hususları düzenlemektedir. AnılanKanun’un 2. maddesine göre Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatında çalışan hersınıftan memur, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığıteşkilatlarında görev yapan subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeliastsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erler ilediğer sınıflardaki memurlar Kanun’un kapsamında yer almaktadır.

4. Kanun’un 7. maddesinin (1) numaralı fıkrasında fiilinniteliğine göre personele verilebilecek disiplin cezaları uyarma, kınama,aylıktan kesme, kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarmave devlet memurluğundan çıkarma cezası olarak belirlenmiştir. Anılan fıkranın(ç) bendinde kısa süreli durdurma personelin bulunduğu kademede ilerlemesinindört, altı veya on ay süre ile durdurulması şeklinde tanımlanmıştır.

5. Kanun’un 8. maddesinin (4) numaralı fıkrasında kısasüreli durdurma cezası ile cezalandırılacak fiiller belirtilmiş, anılanfıkranın (b) bendinde altı ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren fiillersayılmıştır.

6. Söz konusu bendin (5) numaralı alt bendinde ise görevdışında amir ya da üstlerinin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştiricinitelikte söz söyleyen ya da yazı yazan kolluk personelinin altı ay kısa sürelidurdurma cezası ile cezalandırılacağı hükme bağlanmış olup anılan alt bentitiraz konusu kuralı oluşturmaktadır.

7. Olumsuz eleştiri kavramı belirli birkonu (fikir, kişi, olay, iş, durum gibi) hakkında yapılan muhakeme ya dainceleme üzerine onun bir ya da daha fazla sebepten dolayı tasvip edilmediğiyönündeki kişisel değerlendirmenin belirtilmesini ifade etmektedir. Kuralla,görev dışında amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerine yönelik olarak sadeceolumsuz nitelikte eleştirici söz söylemek ya da yazı yazmak şeklindeki fiilleriçin ceza öngörülmektedir. Dolayısıyla belirtilen hususlara ilişkin olarakolumlu yönde eleştiri getirilmesi kural kapsamında yer almamaktadır (benzeryöndeki değerlendirme için bkz. AYM,E.2021/22, K.2022/6, 26/1/2022, § 10).

8. Kuralda yer alan eylem ve işlemibareleriyle ise kolluk hizmetininyürütüldüğü kurum veya birimde amir ya da üst konumunda olan, dolayısıylaastlarına emir verme yetkisi bulunan kişinin hizmet sırasında doğrudan göreviyle ilgili olarak veya görevindendolayı tesis ettiği işlem ve ifa ettiği eylemler kastedilmektedir. Diğer birifadeyle bu kişilerin görev ve hizmetle herhangi bir bağlantısı olmayan, özelyaşam alanlarıyla ilgili işlem ve eylemlerine yönelik olarak gerçekleştirilenolumsuz eleştiriler kural kapsamında disiplin cezasına konu olmamaktadır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. AYM,E.2021/22, K.2022/6, 26/1/2022, § 11).

B. İtirazın Gerekçesi

9. Başvuru kararında özetle; kuralın lafzına bakıldığındagörev dışında amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerini olumsuz yöndeeleştirmenin disiplin suçunun oluşması için yeterli görüldüğü, dolayısıylakuralın hizmetin işleyişini müspet yönde etkileyebilecek, yapıcı niteliktekieleştirilerin de cezalandırılabilmesine imkân tanımak suretiyle ifadeözgürlüğüne demokratik toplum düzenin gereklerine uygun olmayan bir sınırlamagetirdiği belirtilerek Anayasa’nın 13. ve 26. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

10. İtiraz konusu kuralın yer aldığı7068 sayılı Kanun, olağanüstü hâl kapsamında çıkarılan 2/1/2017 tarihli ve 682sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’ninTürkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanması sonucu yürürlüğe girmiştir.Bununla birlikte kural olağanüstü hâl süresiyle sınırlı bir düzenlemeöngörmediğinden kurala ilişkin incelemenin Anayasa’nın olağan dönem kurallarıyönünden öngördüğü denetim rejimine göre yapılması gerekir.

11. İtiraz konusu kuralla görev dışında amir ya daüstlerinin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte sözsöyleyen ya da yazı yazan kolluk personeline disiplin cezası verilmesine imkântanınmaktadır.

12. Anayasa Mahkemesi 26/1/2022 tarihli ve E.2021/22,K.2022/6 sayılı kararında 7068 sayılı Kanun’un 8. maddesinin (4) numaralıfıkrasının (5) numaralı alt bendinde yer alan ve görev içinde amir ya daüstlerinin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte sözsöylemek ya da yazı yazmak fiilinin disiplin suçu olarak düzenlenmesini öngörenkuralı incelemiş ve söz konusu kuralla ifade özgürlüğüne getirilen sınırlamanındemokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığı gerekçesiyle kuralı Anayasa’nın13. ve 26. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir.

13. Anılan kararda toplumdaasayiş ve güvenliği sağlamakla görevli olan kolluk kuvvetlerince yürütülenhizmetin niteliği ve hassasiyeti gereği kolluk teşkilatlarındaki görev vehizmet anlayışının sivil devlet memurlarına kıyasla daha katı bir disiplin vehiyerarşi düzeni üzerine temellendirildiği hatırlatılmış, bu itibarla kurallagörev yaptıkları teşkilatlarda amir ya da üst konumunda olan kişilerinyöneltilen olumsuz eleştirilerden kaynaklı olarak görevle ilgilitasarruflarının hukukiliği ya da yerindeliği üzerine oluşabilecek şüphe veyaolumsuz algıların önüne geçilerek maiyetlerinde bulunan personel üzerindekiotoritelerinin zayıflamasının ve bu suretle kurum düzeninin bozulmasınınengellenmesinin amaçlandığı, dolayısıyla kuralın kamu düzeninin korunması vesağlanmasına yönelik meşru bir amacının bulunduğu belirtilmiştir (AYM, E.2021/22,K.2022/6, 26/1/2022, § 24).

14. Kararda ayrıcadisiplin ve hiyerarşik düzenin ön planda olduğu kolluk kuvvetlerinde amir ya daüst konumunda görev yapanların eylem veya işlemlerine yönelik olarak, onların personelüzerindeki otoritesini sarsarak kurumun düzeninin, dolayısıyla hizmetinişleyişinin bozulmasına sebebiyet verebilecek nitelikte olumsuz yönde görüş yada kanaat belirtilmesi hususunda bazı sınırlamaların ve yasakların getirilmesinintoplumun asayiş ve güvenliğinde herhangibir zafiyete meydan verilmemesi bakımından gereklilik taşımadığınınsöylenemeyeceği, bununla birlikte bu hususun hiyerarşik amir ve üstlerinhiçbir şekilde eleştirilemeyeceği anlamına da gelmediği ifade edilmiş; nitekimolumsuz yönde olmakla birlikte objektif olarak bakıldığında üst ya da amirinotoritesi üzerinde menfi herhangi bir etkisi olmayan eleştirilerden de sözedilebileceğine, bu tür eleştirilerin cezalandırılmasının demokratik toplumda zorunlu bir toplumsalihtiyacı karşılamaya hizmet etmeyeceğine dikkat çekilmiştir (AYM, E.2021/22,K.2022/6, 26/1/2022, § 26).

15. Kuralın lafzına bakıldığında göreviçinde amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirmenindisiplin suçunun oluşması için yeterli görüldüğünün anlaşıldığı belirtilenkararda, kuralın görev içinde amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerineyönelik olarak getirilen olumsuz eleştirinin otoriteyi zedeleyen, kurumunhiyerarşik düzenine veya işleyişine zarar veren bir unsur taşıyıp taşımadığıyahut genel olarak hizmet anlayışı içerisinde makul karşılanabilir nitelikteolup olmadığına bakılmaksızın her türlü eleştirinin cezalandırılabilmesineimkân tanıdığından kuralla ifade özgürlüğüne getirilen sınırlamanın demokratik toplumdüzeninin gereklerine uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır (AYM, E.2021/22,K.2022/6, 26/1/2022, § 27).

16. İtiraz konusu kural bakımından da AnayasaMahkemesinin yukarıda anılan 26/1/2022 tarihli ve E.2021/22, K.2022/6 sayılıkararında belirtilen gerekçelerden ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.Bu itibarla kuralın görev dışında amir ya daüstlerin eylem veya işlemlerine yönelik olarak getirilen olumsuz eleştirininotoriteyi zedeleyen, kurumun hiyerarşik düzenine veya işleyişine zarar verenbir unsur taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın her türlü eleştirinincezalandırılabilmesine imkân tanıdığı anlaşıldığından kuralla ifade özgürlüğünegetirilen sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığısonucuna ulaşılmıştır.

17. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 13. ve 26.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Muhterem İNCE bu görüşekatılmamışlardır.

IV. HÜKÜM

31/1/2018 tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk DisiplinHükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un8. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (b) bendinin (5) numaralı alt bendinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, BasriBAĞCI, İrfan FİDAN ile Muhterem İNCE’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA 4/5/2023 tarihinde karar verildi.

Karşı Oy

1. 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri HakkındaKanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 8. maddesinin 4.fıkrasının (b) bendinin (5) numaralı alt bendine yönelik itiraz incelemesindeçoğunluk tarafından ulaşılan iptal sonucuna, 2021/22 esas sayılı somut normdenetimi dosyasında yer alan karşı oyda belirtilen gerekçeler çerçevesindeiştirak edilmemiştir.