Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2023/39, K.2023/40 Sayılı Karar - 09/03/2023

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 2023/39

Karar Sayısı: 2023/40

Karar Tarihi: 9/3/2023

R.G.Tarih-Sayı: 6/6/2023-32213

İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte132 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU: 27/1/2023 tarihli ve (119) numaralı Bazı Kamu Kurum veKuruluşlarına Kadro İhdas Edilmesine İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

A. Tümünün şekilbakımından Anayasa’nın 2. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline veyürürlüğünün durdurulmasına,

B. 1. maddesiyleekli listede yer alan kadroların ihdas edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı GenelKadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in ilgili bölümlerine eklenmesinin Anayasa’nınBaşlangıç kısmı ile 2., 6, 7., 8., 11., 104., 128., 153. ve 161. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına,

karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALLARI

İptali talep edilen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK)şöyledir:

“BAZI KAMU KURUM VE KURULUŞLARINA KADRO İHDASEDİLMESİNE İLİŞKİN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ

Kararname Numarası: 119

MADDE 1- Ekli listede yer alan kadrolar ihdas edilerek 2sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki (I)sayılı Cetvelin ilgili bölümlerine eklenmiştir.

MADDE 2- Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yayımı tarihindeyürürlüğe girer.

MADDE 3- Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleriniCumhurbaşkanı yürütür.”

LİSTE

KURUMU : EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TEŞKİLATI : MERKEZ

KURUMU : EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TEŞKİLATI : TAŞRA

KURUMU : SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI

TEŞKİLATI : MERKEZ

KURUMU : TOPLU KONUT İDARESİ BAŞKANLIĞI

TEŞKİLATI : MERKEZ

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. EminKUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 9/3/2023 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle davanın süresinde açılıp açılmadığı meselesigörüşülmüştür.

2. Anayasa’nın “İptal davası” başlıklı 150.maddesinde kanunların, CBK’ların, Türkiye BüyükMillet Meclisi (TBMM) İçtüzüğü’nün (İçtüzük) veyabunların belirli madde ve hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasa’yaaykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davasıaçabilme hakkı düzenlenmiş ve bu hakkın Cumhurbaşkanı’na, TBMM’de en fazlaüyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üyetamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere ait olduğu hükmebağlanmıştır.

3. İptal davasında dava açma süresi Anayasa’nın 151.maddesinde düzenlenmiş olup anılan maddede “Anayasa Mahkemesinde doğrudandoğruya iptal davası açma hakkı, iptali istenen kanun, Cumhurbaşkanlığıkararnamesi veya İçtüzüğün Resmî Gazetede yayımlanmasından başlayarak altmışgün sonra düşer.” hükmüne yer verilmiştir.

4. Anayasa’nın 148. maddesinin ikinci fıkrasında isekanunlar hakkında şekil bozukluğuna dayalı olarak açılacak iptal davalarıbakımından dava açma süresi ayrıca düzenlenmiş, bu kapsamda söz konusu fıkranınüçüncü cümlesinde “Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtiktensonra, şekil bozukluğuna dayalı iptal davası açılamaz; …” denilmiştir.

5. Anayasa’nın yukarıda yer verilen hükümleri uyarıncakanun, CBK, İçtüzük veya bunların belirli madde ve hükümleri hakkında açılacakiptal davasında dava açma süresinin bunların Resmî Gazete’deyayımlanmasından itibaren altmış gün olduğu, buna karşılık kanunların şekilbozukluğu talebiyle açılacak iptal davası bakımından dava açma süresininkanunun yayımı tarihinden itibaren on gün olarak belirlendiği anlaşılmaktadır.Bununla birlikte Anayasa’nın 148. maddesinin şekil bakımından aykırılıkiddiasıyla açılacak iptal davasında dava açma süresini on gün olarak belirleyensöz konusu hükmü sadece kanunlar yönünden geçerli olup başka birifadeyle CBK’lar ve İçtüzük hakkında şekil bakımındanAnayasa’ya aykırılık iddiasıyla açılacak iptal davası Anayasa’nın 151.maddesinde öngörülen altmış günlük dava açma süresine tabidir.

6. Nitekim 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 37. maddesinde de CBK’lar veİçtüzük hakkında şekil bakımından Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla açılacakiptal davasında dava açma süresinin altmış gün olduğu öngörülmüş, bu kapsamdaanılan maddenin (1) numaralı fıkrasında “Anayasa değişiklikleri ilekanunların şekil yönünden Anayasaya aykırılıkları iddiası ile doğrudan doğruyaiptal davası açma hakkı, bunların Resmî Gazetede yayımlanmalarından başlayarakon gün; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile Türkiye Büyük Millet Meclisiİçtüzüğünün veya bunların belli madde ve hükümlerinin şekil ve esas, kanunlarınise sadece esas yönlerinden Anayasaya aykırılıkları iddiasıyla doğrudan doğruyaiptal davası açma hakkı, bunların Resmî Gazetede yayımlanmalarından başlayarakaltmış gün sonra düşer.” hükmüne yer verilmiştir.

7. Dava konusu CBK 28/1/2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış, CBK’nıntümünün şekil bakımından iptali talebini de içeren dava dilekçesi ise 20/2/2023tarihinde kayda girmiştir. Bu durumda CBK’nın şekilbakımından iptali talebinin altmış günlük dava açma süresi içinde kayda girdiğive davanın süresinde olduğu anlaşılmıştır.

8. Açıklanan nedenlerle dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas incelemeaşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

9. Dava dilekçesi ve ekleri, RaportörÖmer DURSUN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBK kuralları, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

A. CBK’nın Tümünün ŞekilBakımından Anayasa’ya Aykırı Olduğu Gerekçesiyle İptali Talebinin İncelenmesi

1. İptal Talebinin Gerekçesi

10. Dava dilekçesinde özetle; hukuk devletinde her türlüresmî işlemin ve bu kapsamda CBK’ların gerekçeliolmasının hukukun genel ilkelerinden biri olduğu, CBK çıkarılırken öznel vekeyfî davranma riskinin önlenebilmesinin, CBK’larınuygulayıcılar tarafından yorumlanabilmesinin, CBK’yadayanılarak çıkarılacak alt düzenlemelerin CBK’yauygunluğunun sağlanabilmesinin ve CBK’ların anayasaldenetiminin etkinliğinin artırılabilmesinin CBK’larıngerekçeli olmasına bağlı olduğu, Anayasa’da CBK’larınşekil bakımından denetimi öngörülmekle birlikte bu denetimin kapsamına ilişkinbir kural konulmadığından bu kapsamın Anayasa Mahkemesi tarafından belirlenmesigerektiği belirtilerek CBK’nın tümünün Anayasa’nın 2.maddesine aykırı olduğu ve şekil bakımından iptaline karar verilmesi gerektiğiileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

11. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesiuyarınca dava konusu CBK, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 104. maddesi yönündenincelenmiştir.

12. Dava dilekçesinde şekil bakımından CBK’nın tümünün Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğuileri sürülmüş ise de CBK’lara ilişkin şekilkuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden buhusustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.

13. CBK’nın tümünün şekilbakımından denetiminin kapsamı ve ilkeleri, Anayasa Mahkemesinin 13/12/2022tarihli ve E.2022/98, K.2022/157 sayılı kararıyla belirlenmiştir.

14. Anılan kararda, CBK’larınşekil yönünden denetiminin kapsamına hangi hususların dâhil olduğuna, başka birifadeyle anılan denetimde CBK’nın hangi unsurlaryönünden denetleneceğine dair Anayasa’da açık bir hükme yer verilmemeklebirlikte Anayasa Mahkemesinin CBK rejimini düzenleyen anayasal hükümlerdenhareketle CBK’nın maddi olarak varlık kazanabilmesiiçin gerekli anayasal unsurların neler olduğunu tespit etmesinin önünde birengel bulunmadığı belirtilmiştir. Bu kapsamda Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının birinci cümlesinin “Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisineilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir.” biçimindekihükmünden CBK çıkarma yetkisinin bizzat Cumhurbaşkanı’na ait ve tek başınakullanılması gereken bir yetki olduğunun dolayısıyla CBK’nınCumhurbaşkanı dışında bir mercinin teklif, onay gibiherhangi bir işlemini ya da katılımını gerekli kılmayan, Cumhurbaşkanı’nın aslidüzenleyici nitelikteki bir işlemi olduğunun anlaşıldığı değerlendirmesine yerverilen kararda CBK’ların şekil yönünden Anayasa’yauygunluğunun denetiminde incelenmesi gereken hususun CBK’nınCumhurbaşkanı tarafından çıkarılıp çıkarılmadığı olduğu ifade edilmiştir ( AYM,E.2022/98, K.2022/157, 13/12/2022, §§ 8,9).

15. Söz konusu kararda ayrıca CBK’larınyorumlanmasında ve denetiminde kuralın getiriliş amacının, başka bir ifadeylegerekçesinin bilinmesinin önem arz ettiği, zira bir normun ihdasına yol açansebeplerin, böyle bir düzenlemeye neden ihtiyaç duyulduğuna dair gerekçelerinbizzat kural koyucunun kendisi tarafından ortaya konulmuş olmasının o kurallailgili anayasallık denetiminin daha sağlıklı ve etkin bir şekildegerçekleştirilmesine katkı sağlayacağının açık olduğuna dikkat çekilmiş,bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin CBK’ların şekilbakımından Anayasa’ya uygunluğunu inceleme yetkisinin, CBK’larıngerekçelerinin bulunup bulunmadığı yönünden bir denetim yapılmasını kapsamadığıbelirtilmiştir (AYM, E.2022/98, K.2022/157, 13/12/2022, §§ 11,12).

16. Dava konusu CBK açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

17. Dava konusu CBK’nın, CBKmetninin Cumhurbaşkanı’nın adı, soyadı ve unvanı belirtilerek Resmî Gazete’de yayımlandığı görülmektedir. Diğer yandan davadilekçesinde de söz konusu CBK’nın Cumhurbaşkanıtarafından çıkarılmadığı yönünde bir iddiaya yer verilmemiştir. Bu itibarlaCumhurbaşkanı tarafından çıkarıldığı anlaşılan CBK’nınmaddi olarak varlık kazanabilmesi için gerekli unsurları taşıdığının kabulügerekir.

18. Açıklanan nedenlerle CBK’nıntümü, şekil bakımından Anayasa’nın 104. maddesine aykırı değildir. İptaltalebinin reddi gerekir.

B. CBK’nın 1. Maddesiyle EkliListe’de Yer Alan Kadroların İhdas Edilerek (2) Numaralı CBK’nınEki (I) Sayılı Cetvel’in İlgili BölümlerineEklenmesinin İncelenmesi

1. İptal Talebinin Gerekçesi

19. Dava dilekçesinde özetle; idarenin bütünlüğüiçerisinde yer alan, genel idare esaslarına göre yürütülmekte olan kamuhizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden kamugörevlilerinin kadrolarının ihdasına ve iptaline ilişkin hükümlerin kanunladüzenlenmesi gerektiği, münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken bir konuda CBKçıkarıldığı, CBK çıkarma yetkisinin anayasal çerçeve dışında kullanıldığı,yürütme organına genel, sınırsız, esasları ve çerçevesi belirsiz bir düzenlemeyetkisinin tanındığı, bu durumun yasama yetkisinin devredilemezliği,Anayasa’nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ile kuvvetler ayrılığı ilkeleriylebağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7.,8., 11., 104., 128., 153. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

20. Anayasa Mahkemesi CBK’larınanayasal çerçevesini ve yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha öncekikararlarında belirlemiştir. Buna göre CBK’larınyargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konu bakımından yetkikurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu kapsamda düzenlemenin;yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nınBirinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgiliolmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanundaaçıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönündenherhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimiyapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6, 23/01/2020, §§ 3-13; E.2019/31,K.2020/5, 23/01/2020, §§ 3-13; E.2018/119,K.2020/25, 11/06/2020, §§ 3-13; E.2018/155,K.2020/27, 11/06/2020, §§ 3-13).

a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi

21. Kural Emniyet Genel Müdürlüğü, Sanayi ve TeknolojiBakanlığı ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığınailişkin olarak bir kısım kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) Sayılı Cetvel’inilgili bölümlerine eklenmesini öngörmektedir.

22. Anayasa Mahkemesi bakanlıkların ve bağlıkuruluşlarının, kamu tüzel kişiliklerinin, Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatıile Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşların kadrolarının ihdası veiptaline ilişkin düzenlemelerin CBK’larlayapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığıhususunu daha önceki bazı kararlarında değerlendirmiştir. Bu kapsamda sözkonusu kurum ve kuruluşların kadrolarının ihdası ve iptaliyle ilgilidüzenlemelerin idarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup yürütme yetkisineilişkin konulardan olduğu, Anayasa’da CBK ile düzenlenmesi yasaklanan haklar veödevlerle ilgisinin bulunmadığı ve Anayasa’nın 106. maddesinin on birincifıkrasının “Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri,teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığıkararnamesiyle düzenlenir” ile Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncüfıkrasının “Kamu tüzel kişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesiyle kurulur” şeklindeki hükümleriyle bağlantılı olarakAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı biryönünün de bulunmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021,§§ 17-22; E.2021/50, K.2021/89, 16/12/2021, §§ 18-23; E.2021/91, K.2021/106,30/12/2021, §§ 19-25; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, §§ 27, 28; E.2022/37,K.2023/44, 9/3/2023, §§ 9,10).

23. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına, İçişleriBakanlığının bağlı kuruluşu olan Emniyet Genel Müdürlüğüne, Çevre, Şehircilikve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı kamu tüzel kişiliğine sahip bir kurumolan Toplu Konut İdaresi Başkanlığına kadro ihdas edilmesini öngörendolayısıyla anılan Kurumların teşkilat yapısıyla ilgili bir düzenleme getirendava konusu kural yönünden, belirtilen kararlardan ayrılmayı gerektiren birdurum bulunmamaktadır.

24. Bu itibarla kural, Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir düzenlemeiçermemektedir.

25. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınındördüncü cümlesinde “Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığıkararnamesi çıkarılamaz” denilmiştir. Bu itibarla CBK’larınanılan Anayasa hükmü yönünden denetimi yapılırken CBK ile düzenlenen alandahüküm ifade eden, bu bağlamda karşılaştırmaya esas olabilecek, daha önce kabuledilmiş bir kanun hükmünün bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekir.

26. Kuralla aynı alandahüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespitedilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkinolmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

27. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M.Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.

b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi

28. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak veözgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimineaçık olan devlettir.

29. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilikilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke,yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi birduraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,uygulanabilir ve nesnel olmasını gerektirmektedir.

30. Anılan ilkenin yürütmenin asli düzenleyici işleminiteliğinde olan CBK’lar bakımından da geçerliolduğunda şüphe bulunmamaktadır.

31. Kuralla Emniyet Genel Müdürlüğünün merkez ve taşra,Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığının merkezteşkilatlarında yer alan kadrolar ihdas edilmiştir. İhdas edilen kadro vesayıları açık, net ve anlaşılır bir şekilde düzenlendiğinden kuralda belirlilikve öngörülebilirlik ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır.

32. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ

33. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralların uygulanmalarıhâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği belirtilerekyürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

27/1/2023 tarihli ve(119) numaralı Bazı Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Kadro İhdas Edilmesine İlişkinCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

A. Tümüne,

B. 1. maddesiyle ekli listede yer alan kadroların ihdasedilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel’in ilgilibölümlerine eklenmesine,

yönelik iptal talepleri 9/3/2023 tarihli ve E.2023/39, K.2023/40sayılı kararla reddedildiğinden, bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin tümüne veeklemeye ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE 9/3/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V. HÜKÜM

27/1/2023 tarihli ve (119) numaralı Bazı Kamu Kurum veKuruluşlarına Kadro İhdas Edilmesine İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

A. Tümünün şekilbakımından Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,

B. 1. maddesiyleekli listede yer alan kadroların ihdas edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (2) numaralı GenelKadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel’in ilgili bölümlerine eklenmesinin;

1. Konu bakımındanyetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZile Kenan YAŞAR’ın karşıoylarıve OYÇOKLUĞUYLA,

2. İçeriğiitibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,

9/3/2023 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğu (119) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesinin (CBK) 1. maddesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına kararvermiştir.

2. Anayasa Mahkemesinin 2018/119 esas sayılı kararınailişkin muhalefet şerhinde açıkladığımız üzere, kamu kurum ve kuruluşlarında kadroihdasına yönelik hususlar bütçe hakkıyla ilgisi, başta mülkiyet hakkı olmaküzere temel hak ve hürriyetlere ilişkin olması ve münhasıran kanunla öngörülenbir konu olması nedeniyle CBK ile düzenlenemez. Dolayısıyla bu yönde düzenlemeyapan CBK hükümleri Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci,ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırılık teşkil eder (bkz. AYM, E.2018/119,K.2020/25, 11/06/2020, Karşıoy Gerekçesi, §§ 14-36).

3. Aynı gerekçelerle dava konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğunu düşündüğümden çoğunluğun redyönündeki kararına katılmıyorum.

Başkan

Zühtü ARSLAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

CBK’nın iptal talebine konu edilen 1. maddesinde; ekli listedeyer alan kadroların ihdas edilerek 2 numaralı Kararnamenin eki I sayılı Cetvelinilgili bölümüne eklendiği belirtilmektedir. Benzer düzenlemelere ilişkin olarakdaha önce Mahkememizce incelenen E. 2021/91 - K.2021/106, yine 2020/29 E. – 2022/155 K. sayılı ve 2018/149 E. – 2022/163 sayılıkararlarda yazdığım karşıoy gerekçelerim burada dageçerlidir. Sonuç olarak bu kural bakımından münhasıran kanunla düzenlenmesigereken hususların CBK ile düzenlenmesinin Anayasanın 104/17. maddesinin üçüncücümlesine aykırı olması nedeniyle iptali gerektiği görüşüyle oy kullandım.

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

Dava konusu kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasının üçüncü cümlesine aykırı düştüğünden çoğunluk kararına katılmıyorum.

Üye

Engin YILDIRIM

KARŞIOY GEREKÇESİ

(119) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin(CBK) 1. maddesinin Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinekarar verilmiştir.

Red kararının gerekçesinde; kamu kurum ve kuruluşlarınınkadrolarının ihdası ve iptali konusundaki düzenlemelerin idarenin teşkilâtyapısına ve dolayısıyla yürütme yetkisine ilişkin olduğu, Anayasada CBK iledüzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevler ile ilgisinin bulunmadığı, Anayasanın106. ve 123. maddelerinin son fıkraları ile bağlantılı olarak 104. maddenin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönüolmadığı gibi daha önce kanunlarda da açıkça düzenlenmediği, bu nedenlerle konuyönünden Anayasanın 104. maddesine aykırı olmadığı belirtilmiştir.

CBK’nın 1. maddesinde, ekli listedeki kadroların ihdas edilerek(2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CBK’nıneki (I) sayılı Cetvelin ilgili bölümlerine eklendiği hükme bağlanmıştır.

Bakanlıklar da dâhil olmak üzere kamu kurum vekuruluşlarının kadrolarının ihdası ve iptalinin, teşkilât yapısına ilişkin birdüzenleme olmasından dolayı yürütme yetkisine ilişkin olduğu ve Anayasanın 106.ve 123. maddelerinin son fıkralarında öngörülen istisna kapsamında yer aldığı,bundan dolayı kanunla düzenleme ilkesine tâbi olmadığı ve 104. maddesinin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bulunmadığıyönündeki çoğunluk görüşüne, kadro ihdası ve iptalinin yasama yetkisikapsamında bulunan bütçe hakkı ile ilgili olması; ayrıca 106. maddenin sonfıkrasında CBK ile düzenleneceği sınırlı olarak sayılan konular arasında kadroihdası ve iptalinin yer almaması, aynı fıkrada geçen “bakanlık” kavramınınbağlı kuruluşları kapsayacak genişlikte düzenlenmemesi (geniş açıklama içinbkz. 12/6/2020 tarihli ve E.2019/105, K.2020/30 sayılı; 30/12/2020 tarihli veE.2019/71, K. 2020/82 sayılı kararlara ilişkin karşıoygerekçelerim), 123. maddenin son fıkrasında geçen “kurulur” ibaresinin kamutüzelkişiliğinin görevleri, yetkileri ve teşkilâtı ile kadro ihdası konusundakidüzenlemelerin de CBK ile yapılmasına imkân tanıdığı yönündeki görüşe, anılanfıkrada CBK ile sadece kamu tüzelkişiliğinin kurulmasına imkân tanınması,istisnaların dar yorumlanması ilkesi uyarınca bunun kurumun teşkilât yapısı,görev ve yetkileri ile kadro ihdası ve iptalini de kapsayacak genişlikteyorumlanamayacak olması sebebiyle, bu hususların Anayasanın 123. ve 128.maddeleri uyarınca kanunla düzenlenmesi gerektiğinden katılmak mümkün değildir(geniş açıklama için bkz. 11/6/2020 tarihli ve E.2018/119, K.2020/25 sayılı;30/12/2021 tarihli ve E.2021/91, K.2021/106 sayılı kararlara ilişkin karşıoy gerekçelerim).

Başka bir deyişle, bütçe hakkı ile ilgili bulunan kadroiptali ve ihdasının yürütme yetkisine ilişkin konulardan olmamasından dolayı104. maddenin onyedinci fıkrasının birinci cümlesine;Anayasanın 123. ve 128. maddeleri uyarınca kanunla düzenlenmesi gereken konulararasında yer almasından dolayı da üçüncü cümlesine göre CBK iledüzenlenemeyeceği açıktır.

Yukarıda belirtilen sebeplerle, anılan kuralların konubakımından yetki yönünden Anayasanın 104. maddesinin onyedincifıkrasının birinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu ve iptal edilmesigerektiği düşüncesiyle çoğunluğun red kararınakarşıyım.

Üye

M. Emin KUZ

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğunun 27/1/2023 tarihli ve (119) numaralıBazı Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Kadro İhdas Edilmesine İlişkinCumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi ile ilgili gerçekleştirilenAnayasa’ya uygunluk denetiminde ulaştığı kanaate katılmamaktayım.

2. Kuralla kadro ihdası düzenlenmektedir. Benzer biçimdeCumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kadro ihdası konusunu düzenleyen bir kuralailişkin Anayasa Mahkemesinin daha önce verdiği bir kararda bu konununCumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmesinin Anayasa’ya aykırılık teşkilettiği görüşünde olduğumdan Mahkememiz çoğunluğunun iptal isteminin reddiyönündeki kanaatine katılmamıştım (Bkz.: E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25, K.T.: 11/06/2020 §§ 6-22, 27-31, 33). Aynı hukuki gerekçelerin kadro ile ilgilidüzenlemelerin yer aldığı dava konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerindede geçerli olduğu kanaatinde olduğumdan E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25 sayılıkararın karşıoyunda yer verdiğim gerekçelerle davakonusu ibarenin de konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’ya aykırı olduğundaniptali gerektiği kanaatindeyim.

3. Dava konusu 1. maddenin iptali sonrasında tek başınauygulanma kabiliyeti kalmayan (119) numaralı Bazı Kamu Kurum ve KuruluşlarınaKadro İhdas Edilmesine İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2. ve 3.maddelerinin de 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasıgereğince iptali gerekmektedir.

4. Bu nedenle aksi yöndeki çoğunluk kararınakatılmamaktayım.

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

KARŞI OY GEREKÇESİ

Mahkememiz çoğunluğu (119) numaralı Bazı Kamu Kurum ve KuruluşlarınaKadro İhdas Edilmesine İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK);

1. maddesiyle ekli Liste’de yer alan kadroların ihdasedilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in ilgilibölümlerine eklenmesinin, konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir. Aşağıdaaçıklanan nedenlerle bu karara katılma imkânı olmamıştır.

1. Dava konusu kuralda, ekli (1) sayılı listede yer alanEmniyet Genel Müdürlüğünün merkez ve taşra, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınınmerkez, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının merkez teşkilatına ilişkin ihdasedilen; sınıfı, unvanı, derecesi ve adedi belirtilen kadroların 2 sayılı CBK’nın eki (I) sayılı Cetvelin ilgili bölümlerineeklenmesi düzenlenmektedir.

2. Çoğunluk görüşünde yukarıda belirtilen kadrolarınihdas edilmesine dair kuralın Anayasa’nın 123.maddesi ve 106. maddesinin on birinci fıkrası uyarınca teşkilat yapısıkapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve bu yönüyle Anayasa’ya aykırı olmadığısonucuna ulaşılmıştır.

3. Kural ile düzenleme yapılan kadrolarda görev alacakkişilerin Anayasa’nın 128. maddesinde belirtilen memur veya diğer kamugörevlisi niteliğini haiz oldukları dikkate alındığında kadrolarına ilişkindüzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği açıktır.

4. Açıklanan nedenle kural Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır.

5. Kural ile düzenleme yapılan kadrolara atanacakkişilerin üst düzey kamu yöneticisi olarak değerlendirilmesi mümkünolmadığından düzenlemenin Anayasa’nın 128. Maddesi uyarınca kanunla yapılmasıgerekmektedir.

6. Açıklanan nedenle kural Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır.

Üye

Kenan YAŞAR

Full & Egal Universal Law Academy