Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2023/41, K.2023/102 Sayılı Karar - 18/05/2023

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2023/41

Karar Sayısı : 2023/102

Karar Tarihi : 18/5/2023

R.G. Tarih - Sayı : 11/7/2023- 32245

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Siirt Sulh Ceza Hâkimliği

İTİRAZIN KONUSU: 13/10/1983tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 8/3/2000 tarihli ve 4550sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen 31. maddesinin ikinci fıkrasınınikinci cümlesinin Anayasa’nın 2. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: İdari paracezasının iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 31. maddesişöyledir:

 “Araçlarda bulundurulması zorunlu gereçler:

Madde 31 – (Değişik: 8/3/2000 - 4550/1 md.)

Araçlarda;

a) Özelliklerine ve cinslerine göre yönetmelikte nitelikve nicelikleri belirtilen gereçlerin,

b) Kamyon, çekici ve otobüslerde ayrıca takoğraf, taksiotomobillerinde ise taksimetre,

Bulundurulması ve kullanılır durumda olması zorunludur.Ancak, 2918 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki yıllarda üretilenaraçlarla, resmi taşıt olarak tescil edilmiş ve edilecek olanlar ile şehiriçive belediye mücavir alanı içerisinde yolcu ve yük nakliyatı yapanlarda takoğrafbulundurma ve kullanma zorunluluğu aranmaz. Takoğraf cihazları mekanik,elektronik olabileceği gibi elektro mekanik de olabilir.

Birinci fıkranın (a) bendinde sayılan gereçleri bulundurmayan,kullanmayan veya kullanılabilir durumda bulundurmayan sürücüler 8.500.000 lira;(b) bendine göre araçlarında taksimete, takoğraf bulundurmayan, kullanmayanveya kullanılabilir durumda bulundurmayan sürücüler 34.800.00 lira para cezasıile cezalandırılırlar. Sürücü aynı zamanda araç sahibi değilse ayrıca,tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir. Aynı benttebelirtilen cihazları bozuk imal edenler veya bozulmasına vasıta olanlar ile budurumdaki cihazları kullanan araç sürücüleri ve işletenleri üç aydan altı ayakadar hafif hapis cezası ve 526.700.000 lira hafif para cezası ilecezalandırılırlar. Ayrıca (b) bendi hükmüne uygun durumda bulunmayan araçlartrafik zabıtasınca; eksiklikleri giderilinceye kadar trafikten men edilir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla9/3/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet Hakan SOYTÜRK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Sınırlama Sorunu

3. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddelerine göre bir davayabakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varmasıdurumunda bu hükümlerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren birdavanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olmasıgerekir. Uygulanacak kural ise bakılmaktaolan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.

4. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 2918 sayılı Kanun'un31. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinin iptalini talep etmiştir.

5. Anılan maddenin birinci fıkrasının (a) bendindearaçlarda özelliklerine ve cinslerine göre yönetmelikte nitelik ve nicelikleribelirtilen gereçlerin, (b) bendinde kamyon, çekici ve otobüslerde ayrıcatakograf, taksi otomobillerde ise taksimetre bulundurulması ve bunlarınkullanılır durumda olması gerektiği belirtilmiştir.

6. Maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde deanılan birinci fıkranın(a) bendinde sayılan gereçleri bulundurmayan, kullanmayan veya kullanılabilirdurumda bulundurmayan sürücüler ile (b) bendine göre araçlarında taksimetre yada takograf bulundurmayan,kullanmayan veya kullanılabilir durumda bulundurmayan sürücülere idari paracezasının verilmesi hükme bağlanmıştır.

7. İtiraz konusu kural ise söz konusu hâllerde sürücününaynı zamanda araç sahibi olmaması durumunda tescil plakasına da aynı miktariçin ceza tutanağının düzenlenmesini öngörmektedir. Bu itibarla kural anılanikinci fıkranın birinci cümlesinde belirtilen eylemlerin tamamı bakımındangeçerli, ortak kural niteliğindedir.

8. Bakılmakta olan davanın konusu ise birinci cümlede yeralan eylemlerden takograf kullanılmaması nedeniyle araç sahibine verilen idaripara cezasının iptali talebine ilişkindir. Bu nedenle kuralın esasına ilişkinincelemenin ikinci fıkranın birinci cümlesinde yer alan “Birinci fıkranın …(b) bendine göre araçlarında … takoğraf … kullanmayan … sürücüler…” ibaresiyönünden yapılması gerekir.

B. Anlam ve Kapsam

9. 2918 sayılı Kanun'un 1. maddesinde anılan Kanun'unamacı, kara yollarında can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenininsağlanması ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemlerinbelirlenmesi olarak ifade edilmiştir. Bu bağlamda can ve mal güvenliği ile trafikdüzeni ve güvenliğinin sağlanması amacıyla Kanun'un 31. maddesinde araçlardabulundurulması zorunlu olan gereçler düzenlenmiş, belirtilen zorunlu gereçlerinhem sürücü hem de araç sahibi tarafından araçta bulundurulması ve kullanılırdurumda olması zorunluluğu getirilmiştir.

10. İtiraz konusu kuralla, takograf zorunluluğu bulunanaraçlarda takograf kullanılmaması durumunda sürücünün aynı zamanda araç sahibiolmaması hâlinde aynı miktarda tescil plakasına da ceza yazılmasıöngörülmektedir.

C. İtirazın Gerekçesi

11. Başvuru kararında özetle; otobüslerde kullanılabilirdurumda takograf olmasına rağmen kullanılmadığı durumlarda sürücünün aynızamanda araç sahibi olmaması hâlinde ayrıca tescil plakasına da aynı miktardaceza tutanağının düzenlendiği ancak araç sahibinin kusuru olup olmadığı, takografınkullanılmaması yönünde sürücüye bir talimat verip vermediği değerlendirilmedenidare tarafından yaptırım uygulandığı, bu durumda işlemediği bir fiilden dolayıaraç sahibine yaptırım uygulanma ihtimali bulunduğu, bu yaptırımın cezalarınşahsiliği ilkesine aykırılık oluşturacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

Ç. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

12. Anayasa Mahkemesinin 12/7/2017 tarihli ve E.2017/122,K.2017/122 sayılı kararıyla 2918 sayılı Kanun’un 31. maddesinin ikinci fıkrasınınikinci cümlesi, aynı fıkranın birinci cümlesinde yer alan “Birinci fıkranın …(b) bendine göre araçlarında taksimetre, … kullanmayan … sürücüler…”ibaresi yönünden iptal edilmiş ve bu karar 15/8/2017 tarihli ve 30155 sayılıResmî Gazete’de yayımlanmıştır.

13. Anılan kararda itiraz konusu kuralla, taksiotomobillerde taksimetre kullanmayan sürücünün aynı zamanda araç sahibiolmaması durumunda ayrıca tescil plakasına da aynı miktarda ceza tutanağınındüzenleneceği belirtilmekte; araç sahibinin kusurunun bulunup bulunmadığı,taksimetrenin kullanılmaması yönünde sürücüye bir talimat verip vermediğideğerlendirilmeden idare tarafından yaptırım uygulandığı ve bu nedenlerle işlemediğibir fiilden dolayı araç sahibine yaptırım uygulanabileceği tespit edilmiştir.Bu durumun da Anayasa’nın 38. maddesinde yer alan cezaların şahsiliği ilkesineaykırılık oluşturduğu sonucuna varılmıştır (AYM,E.2017/122, K.2017/122, 12/7/2017, § 13).

14. Öte yandan kararda, Anayasa uyarınca kişilere cezaverilebilmesi için hukuka aykırı eylemin kanunda belirtilmiş olması ve bueylemin o kişi tarafından gerçekleştirildiğinin kanıtlanması gerektiği, bunakarşın kuralda araç sahibinin hangi eyleminin suç sayıldığının açık bir şekildegösterilmediği ve araç sahibi olma ile suç arasındaki illiyet bağının nesuretle oluştuğunun da belirtilmediği değerlendirilmiştir. Bu unsurlarıtaşımayan kuralın Anayasa’nın 2. ve 38. maddeleriyle bağdaşmadığı sonucunavarılmıştır (AYM, E.2017/122, K.2017/122,12/7/2017, § 14).

15. Bakılmakta olan başvuruya konu kural da kamyon,çekici ve otobüslerde kullanılabilir durumda takograf olmasına rağmenkullanılmadığı durumlarda sürücünün aynı zamanda araç sahibi olmaması hâlindeayrıca tescil plakasına da aynı miktarda ceza tutanağı düzenlenmesine ilişkindir.Dolayısıyla kuralın Anayasa Mahkemesinin anılan kararına konu kuralla benzernitelikte olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla kural yönünden AnayasaMahkemesinin 12/7/2017 tarihli ve E.2017/122, K.2017/122 sayılı kararındanayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.

16. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. ve 38.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

IV.HÜKÜM

13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları TrafikKanunu’nun 8/3/2000 tarihli ve 4550 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen31. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinin;

A. Esasına ilişkinincelemenin anılan fıkranın birincicümlesinde yer alan “Birinci fıkranın … (b) bendine göre araçlarında … takoğraf… kullanmayan … sürücüler…” ibaresi yönünden yapılmasına,

B. Anılan fıkranın birinci cümlesinde yer alan “Birincifıkranın … (b) bendine göre araçlarında … takoğraf … kullanmayan … sürücüler…”ibaresi yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,

18/5/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.