ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2023/53
Karar Sayısı : 2023/49
Karar Tarihi : 22/3/2023
R.G.Tarih-Sayı :4/5/2023-32180
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 20. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 27/1/1954 tarihli ve6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 26. maddesinin Anayasa’nın 2., 38. ve 135. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Davacı hakkındaverilen altı ay süreyle mesleğin icrasındanmen kararının iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu 26. maddesişöyledir:
“Madde 26 – Odalara kayıtlı meslek mensuplarından bukanuna aykırı hareketleri görülenlerle, meslekle alakalı işlerde gerek kastenve gerekse ihmal göstermek suretiyle zarara sebebiyet veren veya akdettiğimukavalelere riayet etmiyen veyahut meslek şeref ve haysiyetini muhil durumlarıtesbit olunanlara kayıtlı bulundukları oda haysiyet divanınca aşağıda yazılıinzibati cezalar verilir:
a) Yazılı ihtar;
b) (25) liradan (100) liraya kadar para cezası;
c) (100) liradan (1 000) liraya kadar para cezası;
ç) 15 günden 6 aya kadar serbest sanat icrasından men'i;
d) Odadan ihraç.
Bu cezaların verilmesinde sıra gözetilmez. Ancak sebepteşkil eden hadisenin mahiyet ve neticelerine göre bu cezalardan biri tatbikolunur.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğühükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, EnginYILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN,Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 22/3/2023 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih TORUNtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuraldadisiplin konusuyla ilgili herhangi bir ilkenin belirlenmediği, hangi disiplinfiillerine ne tür cezaların uygulanacağının kanunda düzenlenmediği, ayrıcaverilecek cezanın belirlenmesi konusunda haysiyet divanlarına sınırsız bir takdiryetkisinin tanındığı, kural uyarınca aynı fiil nedeniyle en hafif cezanınuygulanabileceği gibi en ağır cezanın da uygulanmasının mümkün olduğu, buhâliyle disiplin suç ve cezaları konusunda kanuni güvencenin sağlanmadığı,bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuki yaptırımın veya sonucunbağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasalçerçevede imkân tanınmadığı, bu nedenle hukuki belirlilik ile suçta ve cezadakanunilik ilkelerinin ihlal edildiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 38.ve 135. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. İtiraz konusu kuralla Türk mühendis ve mimarlarıodaları haysiyet divanının 6235 sayılı Kanun’a aykırı hareketleri görülenlerle,meslekle alakalı işlerde gerek kasten ve gerekse ihmal göstermek suretiylezarara sebebiyet veren veya akdettiği sözleşmelere uymayan veyahut meslek şerefve haysiyetini ihlal eden durumları tespit olunan meslek mensupları (yüksekmühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar) hakkında fiil ve hareketlerinin niteliğinegöre yazılı ihtar, (25) liradan (100) liraya kadar para cezası, (100) liradan(1.000) liraya kadar para cezası, 15 günden 6 aya kadar serbest sanat icrasındanmeni ve odadan ihraç şeklinde düzenlenen disiplin cezalarından birininuygulanacağı, bu cezaların verilmesinde sıra gözetilmeyeceği ancak sebep teşkileden hadisenin nitelik ve neticelerine göre bu cezalardan birinin uygulanacağı hükmebağlanmıştır.
5. Anayasa Mahkemesi 22/9/2021 tarihlive E.2021/16, K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956 tarihli ve 6643 sayılı TürkEczacıları Birliği Kanunu’nun eczacı odaları haysiyetdivanının görev ve yetkilerini düzenleyen 30.maddesinin ilgili kısmını incelemiş ve söz konusu kuralın eczacı odaları haysiyetdivanının meslek mensupları hakkındadisiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasında bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksalyaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikteöngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanımadığı gerekçesiyle kuralıAnayasa’nın 2. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir.
6. Anılan kararda ilk olarak kuraldaeczacılar hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları sayılmakla birlikte sözkonusu maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde sayılan hâllerde hangidisiplin cezasının uygulanacağına ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir(AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 17).
7. Bu kapsamda haysiyet divanınınkendisine intikal eden bir dosyada yer alan eylemin söz konusu kuralda sayılanhâllerden birisinin kapsamına girdiği kanaatine varması durumunda yine maddeninbirinci fıkrasında sayılan disiplin cezalarından herhangi birisinehükmedebileceği, haysiyet divanının, hangi fiile hangi cezayı uygulayacağıkonusunda herhangi bir kayıt ve şartla bağlı olmayıp tamamen serbestbırakıldığı, kuralda eczacılar hakkında disiplin cezası uygulanabilecek hâllersayılmakla ve disiplin cezaları da gösterilmekle birlikte maddede sayılandisiplin suç ve cezaları arasında yeterli bağlantının kurulamadığı, buçerçevede disiplin cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda fiil vehareketin niteliğine göre disiplin cezalarının verilebileceği öngörülmeklebirlikte bu ölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından yeterli bir hukukigüvence sağlamadığı belirtilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 18).
8. Öte yandan kuralda “Haysiyet divanı bu cezalarınverilmesinde sıra gözetmeksizin geniş takdir hakkını haizdir.” denilmeksuretiyle disiplin cezasının belirlenmesi konusunda haysiyet divanına sınırsızbir takdir yetkisinin tanındığı, bu bağlamda kuralın haysiyet divanına disiplincezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda kuralda yer alan disiplincezalarından istediğini uygulayabilme yetkisini tanımakta olduğu, haysiyetdivanının bu yaptırımı uygularken anılan Kanun’da öngörülen sırayı gözetmezorunluluğuna da tabi tutulmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 19).
9. Bu tespitlerden hareketle kuralla haysiyet divanınatanınan yetkinin somut olayın özelliklerine, eylemin ağırlığına, oluşan zararınbüyüklüğüne göre kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılmasınısağlamanın yanında işlenen disiplinsizlik eylemi ile tayin edilen disiplincezası arasında adil bir dengenin gözetilmesini sağlayacak gerekli ve yeterlimekanizmaların kurulmadığı, bu nedenle kural kapsamında verilecek disiplincezaları bakımından keyfî yorum ve uygulamalara karşı hukuki güvenceninsağlanmadığı sonucuna varılmıştır (AYM,E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 20).
10. Bakılmakta olan itiraz başvurusunda Anayasa’yaaykırılığı ileri sürülen kural bakımından yapılacak anayasallık denetimininkonusunu da benzer şekilde, Türk mühendis ve mimarları odaları haysiyetdivanının meslek mensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisinikullanmaları sırasında bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksalyaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikteöngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanınıp tanınmadığı hususuoluşturmaktadır.
11. Bu kapsamda itiraz konusu kural bakımından da AnayasaMahkemesinin anılan 22/9/2021 tarihli ve E.2021/16 ve K.2021/62 sayılı kararındanayrılmayı gerektirir bir durum bulunmadığından 6643 sayılı Kanun’un 30.maddesinin ilgili kısmının Anayasa’ya uygunlukdenetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
12. Açıklanan nedenlerlekural Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 38. ve 135. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
13. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 30/3/2011 tarihlive 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarakmahkemenin gerekli gördüğü hâllerde ResmîGazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceğitarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
14. 6235 sayılı Kanun’un 26. maddesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek niteliktegörüldüğünden Anayasa’nın 153.maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3)numaralı fıkrası gereğince iptal hükmününkararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.
V. HÜKÜM
27/1/1954 tarihli ve6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 26. maddesininAnayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153.maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 22/3/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE