ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2023/59
Karar Sayısı : 2023/164
Karar Tarihi : 28/9/2023
R.G. Tarih - Sayı :23/11/2023 - 32378
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum 2. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 8/2/2007tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nun 4. maddesinin 9/5/2018tarihli ve 7141 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasındayer alan “…veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması,…”ibaresinin anılan fıkrada yer alan “…gerçek kişi kurucularında,…”, “…personelinde;…”ve “…cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar…” ibareleri yönündenAnayasa’nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptalinekarar verilmesi talebidir.
OLAY: Hakkındakovuşturma bulunması nedeniyle özel eğitim ve rehabilitasyon merkezininkurucusu ve müdürüne öğretim kurumunu kapatması veya devretmesi için iki aylıksüre verilmesine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusukuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 4. maddesişöyledir:
“Kurucu/kurucu temsilcisinin nitelikleri ve kurumbinaları
MADDE 4- (Değişik birinci fıkra: 9/5/2018-7141/11 md.)Özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında, tüzel kişi kurucularınınyönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; 26/9/2004 tarihlive 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmişolsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreylehapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine veorganlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar,anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşısuçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet,hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas,ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklananmalvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşısuçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin AklanmasınınÖnlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veyahaklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine yada Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyettebulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya dailtisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartı aranır.
Kurum binalarının nitelikleri, bu binalarda açılabilecekkurumlar ile her tür tesis ve donanıma ilişkin standartlar Bakanlıkçabelirlenir.
Meyhane, kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyunmerkezleri gibi umuma açık yerler ile açık alkollü içki satılan yerlerin, okulbinalarından kapıdan kapıya en az yüz metre uzaklıkta bulunması zorunludur.Özel eğitime muhtaç bireylerin devam ettikleri öğretim kurumları ile okullardışındaki diğer özel öğretim kurumlarında bu zorunluluk aranmaz. Ancak, sözkonusu özel öğretim kurumlarıyla yukarıda belirtilen türdeki iş yerleri aynıbinada bulunamaz.
Turizmin yoğun olduğu yörelerde bulunan okulların tatilolduğu dönemlerde, yukarıda belirtilen iş yerleri ile okullar arasında yüzmetre uzaklık şartı aranmaz.
Uzaklıkla ilgili esaslar İçişleri, Çevre ve Şehircilik,Millî Eğitim, Sağlık, Kültür ve Turizm bakanlıklarının müşterekenhazırlayacakları yönetmelikle belirlenir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleriuyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR veMuhterem İNCE’nin katılımlarıyla 22/3/2023 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Burak FIRATtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle; henüz kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmadığı hâldekişinin, itiraz konusu kuralla hakkında kovuşturma bulunması nedeniyle özel eğitim kurumlarının kurucusu olmasının ve bukurumlarda çalışmasının engellendiği belirtilerekkuralın Anayasa’nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. 5580 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasında özelöğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında, tüzel kişi kurucularınınyönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; devletinegemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, devletingüvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşısuçlar, millî savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar vecasusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik,güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasınafesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılıksuçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile 11/10/2006 tarihli ve 5549sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenensuçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine ya daMillî Güvenlik Kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyettebulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya dailtisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartının aranacağıöngörülmekte olup anılan fıkrada yer alan “…veya haklarında bu suçlardan dolayıkovuşturma bulunmaması,…” ibaresi itiraz konusu kuralıoluşturmaktadır. Kural fıkrada yer alan “…gerçek kişi kurucularında,…”, “…personelinde;…”ve “…cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar…” ibareleriyönünden incelenmiştir.
5. Kural uyarınca özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucusuveya personeli olabilmek için bu kişiler hakkında cinsel dokunulmazlığa karşısuçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması gerekmektedir.
6. Anayasa Mahkemesinin 26/1/2022 tarihli ve E.2021/117,K.2022/10 sayılı kararında 5580 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birincifıkrasında yer alan “…veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturmabulunmaması,…” ibaresi, anılan fıkrada yer alan “…personelinde;…” ve “…dolandırıcılık, sahtecilik,…”ibareleri yönünden incelenmiş ve söz konusu ibare çalışma hakkı veözgürlüğüne sınırlama getirilirken hedeflenen amaca daha hafif bir tedbirleulaşılması mümkün olduğu hâlde daha ağır bir sınırlama aracının tercihedilmesinin gereklilik ilkesiyle çeliştiği, bu itibarla sınırlamanın ölçüsüzolduğu gerekçesiyle ibare Anayasa’nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırıbulunarak iptal edilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, §§ 22, 23).
7. Anılan kararda ilk olarak anılan ibare uyarınca özel eğitim personeli olarakçalışacak kişilerde, belirtilen suçlardan dolayı kovuşturma bulunmamasışartının arandığı, buna göre söz konusu şartı taşımayan kişilerin özel eğitimkurumu personeli olarak çalışabilmesinin mümkün olmadığı gözetildiğindeibareyle Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerinde düzenlenen çalışma hakkı ve özgürlüğüne yönelik bir sınırlama getirildiğitespit edilmiştir. Bu tespitin ardından, temelhak ve özgürlüklere sınırlama getiren söz konusu ibare Anayasa’nın 13. maddesigereğince sınırlamanın kanunla yapılması, Anayasa’da öngörülen sınırlamasebebine uygun ve ölçülü olması şartlarını taşıyıp taşımadığı hususlarıyönünden değerlendirilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, §12).
8. Bu kapsamda söz konusu ibarenin yer aldığı fıkrada kovuşturmabulunmaması şartı kapsamında hangi suçların özel eğitim kurumu personeli olarakçalışmaya engel oluşturduğunun açıkça belirtildiği, bu suçların 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı TürkCeza Kanunu’nda düzenlendiği ve “…kovuşturma…” ibaresinin 4/12/2004tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 2. maddesinde tanımlandığıgözetildiğinde ibarenin belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğuve bu yönüyle kanunilik şartını taşıdığı belirtilmiştir (AYM,E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, § 16).
9. Anayasa'nın 5. maddesine göre kişilerin ve toplumunrefah, huzur ve mutluluğunu sağlamanın devletin temel amaç ve görevlerindenolduğu, doğrudan devlet ya da diğer kamu tüzel kişileri tarafından ya dabunların denetim ve gözetimleri altında sunulan kamu hizmetlerinin doğru vegüvenilir bir şekilde yürütülmesini temin etmek suretiyle kamu düzeniningerçekleştirilmesinin kişilerin ve toplumun refah, huzur ve güvenliğinisağlamaya hizmet edeceğinin açık olduğu vurgulanan kararda, 5580 sayılıKanun’un 6., 9. ve 11. maddeleri gözönünde bulundurulduğunda özel öğretimkurumlarında görev alacak personel hakkında dolandırıcılıkve sahtecilik suçlarından kovuşturma bulunmaması şartını öngören kuralınkamu düzeninin sağlanması biçimindeki meşru amaca yönelik olduğu ifadeedilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, § 18).
10. Ölçülülük incelemesinde ise ibareyle ulaşılmakistenen amaca, özel öğretim kurumlarına personel alımı yönünden ilgili makamlaratakdir yetkisi tanımak ya da kovuşturma sonuna kadar bekleme yetkisi vermek;hâlihazırda görev yapan personel yönünden ise kovuşturma durumunun işsözleşmelerinin askıda kalması hâllerinden biri olarak kabulü gibi daha hafiftedbirlerle ulaşılmasının mümkün olduğu, nitekim buna benzer tedbirlerinçeşitli meslek grupları bakımından mevzuatta düzenlendiği belirtilerek sınırlamanın gerekli, dolayısıyla ölçülü olduğununsöylenemeyeceği ifade edilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022,§ 22).
11. Anayasa Mahkemesinin 28/9/2022 tarihli ve E.2022/76, K.2022/112 sayılı kararında da yine aynı ibare bu defa “…personelinde;…”ve “…anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar,…”ibareleri yönünden incelenmiş ve aynı gerekçelerle itiraz konusu ibareninAnayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar verilmiştir (AYM, E.2022/76,K.2022/112, 28/9/2022, § 11).
12. İtiraz konusu kural bakımından da AnayasaMahkemesinin 26/1/2022tarihli ve E.2021/117 ve K.2022/10, 28/9/2022tarihli ve E.2022/76, K.2022/112 sayılı sayılı kararlarındanayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.
13. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13., 48. ve49. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
IV. HÜKÜM
8/2/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim KurumlarıKanunu’nun 4. maddesinin 9/5/2018 tarihli ve 7141 sayılı Kanun’un 11.maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasında yer alan “…veya haklarında busuçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması,…” ibaresinin anılan fıkrada yeralan “…gerçek kişi kurucularında,…”, “…personelinde;…” ve “…cinseldokunulmazlığa karşı suçlar…” ibareleri yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 28/9/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE