ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2023/61
Karar Sayısı : 2024/10
Karar Tarihi : 18/1/2024
R.G.Tarih-Sayı :26/3/2024-32501
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kayseri 2. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 24/8/2021 tarihli ve (83) numaralı CumhurbaşkanlığıTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 2. maddesiyle 10/7/2018 tarihli ve 30474sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1) numaralı Cumhurbaşkanlığı TeşkilatıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 241. maddesinin (2) numaralıfıkrasının yürürlükten kaldırılmasının iptaline karar verilmesitalebidir.
OLAY: Defterdarlıkuzmanı olan davacının denetim ve inceleme yetkisinin kaldırılması suretiyleatanmasına ilişkin işlemin iptali talebiyle açtığı davada itiraz konusu kuralınAnayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİİSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALIVE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKMÜ
A. İptali İstenen CumhurbaşkanlığıKararnamesi Kuralı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) 2.maddesiyle (1) numaralı CBK’nın 241. maddesinin yürürlükten kaldırılan (2)numaralı fıkrası şöyledir:
“(2)Birinci fıkra kapsamında istihdam edilen Defterdarlık Uzman ve DefterdarlıkUzman Yardımcısına yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde denetimve inceleme yaptırılabilir.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu’nun ek 44. maddesi şöyledir:
“Taşra teşkilatında uzman istihdamı
Ek Madde 44 – (Ek: 2/7/2018- KHK-703/175 md.)
Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarınınteşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesikaydıyla taşra teşkilatlarında uzman ve uzman yardımcısı istihdam edilebilir.
Uzman ve uzman yardımcısı istihdamında, ek 41 incimaddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil ve tez hazırlamaşartı hariç olmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümler kıyasen uygulanır.
Uzman ve uzman yardımcılarının mesleğe alınmaları,yetiştirilmeleri, yarışma ve yeterlik sınavları, çalışma usul ve esasları ilediğer hususlar Devlet Personel Başkanlığının görüşü alınarak kurumlarıncaçıkarılacak yönetmelikte düzenlenir.
Bu madde kapsamında istihdam edilen uzman ve uzmanyardımcılarına teşkilatlanmaya ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerindeöngörülmesi kaydıyla diğer görevlerinin yanı sıra yönetmelikle belirlenen usulve esaslar çerçevesinde teftiş, denetim, inceleme ve soruşturma yaptırılabilir.Ancak bu şekilde teftiş, denetim, inceleme ve soruşturma yapmakla görevlendirilenleryer değiştirme suretiyle atamaya tabi tutulurlar. Uzman ve uzman yardımcılarınateftiş, denetim, inceleme ve soruşturma işlerine ilişkin görevlendirmelerinde,10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanununun 33 üncü maddesinin (b)fıkrası hükmü uygulanır. Bunların görevlendirme, çalışma ve yerdeğiştirmelerine ilişkin usul ve esaslar Devlet Personel Başkanlığının görüşüalınarak çıkarılacak kurumsal yönetmelikle düzenlenir.
Bu madde kapsamında ilk defa ihdas edilecek uzman veuzman yardımcısı kadrolarında bulunanlar, defterdarlık uzman ve uzmanyardımcıları için mevzuatında kadrolarına bağlı olarak öngörülmüş olan mali vesosyal hak ve yardımlar ile 36 ncı maddenin “Ortak Hükümler” bölümünün (A)fıkrasının (11) numaralı bendi hükmünden aynı usul ve esaslar çerçevesindeyararlanırlar.”
II. İLK İNCELEME
1. AnayasaMahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, KadirÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL,Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfanFİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 5/4/2023 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Abdullah ATAYtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu CBK kuralı veilgili görülen kanun kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesive Yargısal Denetimi
3. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini veyargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesininon yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konubakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bukapsamda düzenlemenin; yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinciKısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgiliolmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanundaaçıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönündenherhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerikyönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,23/01/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/01/2020, §§ 3-13; E.2018/119, K.2020/25, 11/06/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/06/2020, §§ 3-13).
B. CBK’nın 2. Maddesiyle (1) Numaralı CBK’nın 241.maddesinin (2) numaralı Fıkrasının Yürürlükten Kaldırılmasının İncelenmesi
1. Anlam ve Kapsam
4. (1) numaralı CBK’nın 241. maddesinin (1) numaralıfıkrasında Hazine ve Maliye Bakanlığının taşra teşkilatında 657 sayılı Kanun’unek 44. maddesine göre defterdarlık uzmanı ve defterdarlık uzman yardımcısıistihdam edilebileceği belirtilmiş, (2) numaralı fıkrasında ise (1) numaralıfıkra kapsamında istihdam edilen defterdarlık uzman ve defterdarlık uzmanyardımcılarına yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde denetim veinceleme yaptırılabileceği hükme bağlanmıştır.
5. CBK’nın 2. maddesiyle (1) numaralı CBK’nın 241.maddesinin (1) numaralı fıkrasında yapılan değişiklikle Hazine ve MaliyeBakanlığının taşra teşkilatında defterdarlık uzmanı ve defterdarlık uzmanyardımcısına ek olarak defterdarlıkların teşkilat ve görev alanına girenkonularda teftiş, denetim, soruşturma ve inceleme işleri yaptırılmak üzere 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı KHK’nın ek 24.maddesi uyarınca doğrudan defterdara bağlı muhasebe denetmeni ve muhasebedenetmen yardımcısı istihdam edilmesi öngörülmüş, dava konusu kuralla da defterdarlıkuzman ve defterdarlık uzman yardımcılarına yönetmelikle belirlenen usul veesaslar çerçevesinde denetim ve inceleme yaptırılabileceğini öngören (2)numaralı fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.
6. Buna göre değişiklikle birlikte Hazine ve MaliyeBakanlığının taşra teşkilatında yer alan defterdarlıklarınteşkilat ve görev alanına giren konularda teftiş, denetim, soruşturma veinceleme yapma yetkisi muhasebe denetmeni vemuhasebe denetmen yardımcılarına tanınmış; defterdarlık uzman ve defterdarlıkuzman yardımcısına yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde denetimve inceleme yetkisi veren düzenlemeler itiraz konusu kuralla yürürlüktenkaldırılmıştır.
2. İtirazın Gerekçesi
7. Başvuru kararında özetle; defterdarlık uzmanlarının26/9/2011 tarihli ve 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve ÖzelBütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin KHK uyarınca onyıla yakın bir süre denetim ve inceleme yetkilerine sahip bulunduğu, bubağlamda kanunların uzun süreli uygulanmasına dayanan haklarının devamedeceğine ilişkin beklentilerinin korunması gerektiği, öte yandan memurlar vekamu görevlilerinin görev ve yetkilerinin kanunla düzenlenmesi gereken konulardanolduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın 10. ve 128. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi
8. Başvuru kararında konu bakımından yetki yönündenkuralın Anayasa’nın 128. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’yailişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasında düzenlendiğinden 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca itirazkonusu kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 104. maddesi yönünden incelenmiştir.
9. Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının merkezteşkilatlarında uzman ve uzman yardımcısı istihdam edilmesine ilişkin usulve esaslar temel olarak 657 sayılı Kanun’un ek 41. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin dokuzuncufıkrasında bu madde kapsamında istihdam edilen uzman ve uzman yardımcılarına teşkilatlanmayailişkin CBK’larda öngörülmesi kaydıyla diğer görevlerinin yanı sırayönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde araştırma, analiz, teftiş,denetim, inceleme ve soruşturma yaptırılabileceği hükme bağlanmıştır.
10. Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının taşrateşkilatlarında uzman ve uzman yardımcısı istihdam edilmesine ilişkin usulve esaslar ise temel olarak 657 sayılı Kanun’un ek 44. maddesindedüzenlenmiştir. Maddenin dördüncü fıkrasında bu madde kapsamında istihdam edilenuzman ve uzman yardımcılarına teşkilatlanmaya ilişkin CBK’larda öngörülmesikaydıyla diğer görevlerinin yanı sıra yönetmelikle belirlenen usul ve esaslarçerçevesinde teftiş, denetim, inceleme ve soruşturma yaptırılabileceği hükmebağlanmıştır.
11. Anayasa Mahkemesi 5/4/2023 tarihli ve E.2019/111,K.2023/63 sayılı kararında Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarınınmerkez teşkilatlarında 657 sayılı Kanun’un ek 41. maddesi kapsamında istihdamedilen uzman ve uzman yardımcılarının denetim, inceleme ve soruşturma yetkilerinin CBK iledüzenlenmesinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygunluğunuincelemiştir (bkz.AYM, E.2019/111, K.2023/63, 5/4/2023, §§ 214-226). Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının taşrateşkilatlarında 657 sayılı Kanun’un ek 44. maddesi kapsamında istihdam edilenuzman ve uzman yardımcılarının denetim, inceleme ve soruşturma yetkilerinin CBK ile düzenlenmesiyönünden belirtilen karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
12. Kuralla Hazine ve Maliye Bakanlığının taşra teşkilatında istihdam edilen defterdarlık uzman ve defterdarlık uzmanyardımcılarıyla ilgilidüzenleme öngörüldüğü gözetildiğinde kuralın yürütme yetkisine ilişkinkonulardan olduğu açıktır.
13. Kural, defterdarlık uzman ve defterdarlık uzman yardımcılarının kamu hizmetine girmeleri ve hizmetealınmada hangi nitelik ve şartların aranacağına dair herhangi bir düzenlemeöngörmemesi sebebiyle Anayasa’nın 70. maddesi kapsamında yer almadığı gibiAnayasa’da CBK ile düzenlenmesi yasaklanmış diğer alanlara ilişkin herhangi birdüzenleme de içermemektedir.
14. Dava konusu kural, defterdarlık uzman ve defterdarlık uzman yardımcılarıyönünden görev ve yetkilerinin tamamen CBK ile yeniden düzenlenmesi biçiminde inşai bir hüküm niteliğinitaşımamaktadır. Başka bir ifadeyle, anılan personelin sahip olduğu ve kurallakaldırılan denetim ve inceleme yetkilerinin asıl hukuki dayanağı 657sayılı ek 44. maddesi olup dolayısıyla kural 657 sayılı Kanun’un ek 44. maddesiuyarınca uzman ve uzman yardımcılarının zaten görev tanımı ve kapsamı içindesayılan bu yetkilerin anılan madde kapsamında Hazineve Maliye Bakanlığının taşra teşkilatında istihdam edilen defterdarlık uzmanıve defterdarlık uzman yardımcıları tarafından kullanılıp kullanılamayacağına dair bir belirlemeyapılmasından ibaret bulunmaktadır. Bu itibarla kural, Anayasa’nın 128.maddesinin ikinci fıkrası bağlamında kamu görevlilerinin görev ve yetkilerineilişkin bir düzenleme öngörmemektedir (benzer değerlendirme için bkz. AYM,E.2019/111, K.2023/63, 5/4/2023, § 218).
15. Diğer yandan Anayasa’da münhasırankanunla düzenlenmesi gereken diğer konulara yönelik de herhangi bir düzenlemeiçermeyen kuralın Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncücümlesini ihlal eden bir yönü bulunmamaktadır.
16. Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının dördüncü cümlesi uyarınca CBK’lar bakımından aranan birdiğer husus, kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamamasıdır. Bukapsamda inceleme yapılırken CBK ile karşılaştırmaya esas olabileceğideğerlendirilen ilgili kanunun CBK ile düzenlenen alanda hüküm ifade edipetmediğinin belirlenmesi gerekmekte olup bu bağlamda CBK olmasaydı,karşılaştırmaya esas alınan kanun hükmünün CBK ile düzenleme yapılan konuyauygulanacak olup olmaması, CBK’nın kanun ile düzenlenen konuda çıkarılıpçıkarılmadığına dair bir göstergedir.
17. 657 sayılı Kanun’un ek 44.maddesinde bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının taşrateşkilatlarında istihdam edilen uzman ve uzman yardımcılarına yönetmeliklebelirlenen usul ve esaslar çerçevesinde denetim, inceleme ve soruşturmayaptırılabileceği öngörülmekle birlikte belirtilen yetkilerin kullanılabilmesiiçin ilgili bakanlığın veya kurumun teşkilatlanmasına ilişkin CBK’da bu hususunöngörülmesi gerekmektedir. Dolayısıyla anılan Kanun’un ek 44. maddesindebelirtilen yetkiler her bir bakanlığın veya kurumun uzman ve uzman yardımcılarıbakımından ancak bu yöndeki bir CBK hükmü ile işlerlik kazanmakta,kullanılabilir hâle gelmektedir. Bu bağlamda dava konusu kuralla defterdarlık uzman ve defterdarlık uzman yardımcılarının denetim ve inceleme yetkisini haiz olupolmadığına dair bir düzenleme öngörülmemiş olsaydı anılan personelin Kanun’unek 44. maddesinde belirtilen söz konusu yetkileri kullanabilmeleri mümkünolmayacak, başka bir deyişle belirtilen kanun hükmü bu konuya doğrudanuygulanabilecek bir hüküm niteliği taşımayacaktı. Bu itibarla anılan Kanunhükmünün dava konusu kuralla aynı alanda hüküm ifade etmediği, başka birdeyişle açıkça aynı konuyu düzenlemediği anlaşılmaktadır (benzer değerlendirmeiçin bkz. AYM, E.2019/111, K.2023/63, 5/4/2023, § 221).
18. Öte yandan defterdarlık uzman ve defterdarlık uzman yardımcılarının denetim ve inceleme yetkisine ilişkin yürürlükteolan başka bir kanuni düzenleme de saptanmamıştır. Bu itibarla CBK, kanundaaçıkça düzenlenen bir konuya ilişkin değildir.
19. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptaltalebinin reddi gerekir.
Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. EminKUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.
Hasan Tahsin GÖKCAN bu görüşe farklıgerekçeyle katılmıştır.
b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi
20. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden incelenmiştir.
21. Anayasa’nın 2.maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insanhaklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adilbir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan,Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendinibağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
22. Hukuk devletinintemel unsurlarından biri de belirlilik ilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşikkararlarına göre anılan ilke, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idareyönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net,anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olmasını gerektirmektedir. Anılan ilkeninyürütmenin asli düzenleyici işlemi niteliğinde olan CBK’lar bakımından dageçerli olduğunda şüphe bulunmamaktadır (AYM, E.2022/113, K.2023/112,22/6/2023, § 29; E.2018/149, K.2022/163, 29/12/2022, § 26; E.2019/96,K.2022/17, 24/2/2022, § 47; E.2018/134, K.2021/13, 3/3/2021, § 38; E.2018/125,K.2020/4, 22/1/2020, § 28).
23. Kural, Hazine ve Maliye Bakanlığının taşrateşkilatında defterdarlıkların teşkilat ve görev alanına giren konulardateftiş, denetim, soruşturma ve inceleme işleri yaptırmak üzere muhasebe denetmenive muhasebe denetmen yardımcısı istihdam edilmesinin öngörülmesi nedeniyle defterdarlık uzman ve defterdarlık uzman yardımcılarına denetimve inceleme yaptırılabileceğini düzenleyen hükmün yürürlükten kaldırılmasınıöngörmektedir. Kuralın düzenlenme amacı ve kapsamı açıkça belirlenmiş olup hemkişiler hem de idare yönünden belirli ve öngörülebilir olduğu anlaşılmaktadır.
24. Anayasa’nın 2. maddesinde yer alanhukuk devleti ilkesinin temel gereklerinden biri de kazanılmış haklara saygıgösterilmesidir. Kazanılmış haklara saygı, hukuk güvenliği ilkesinin birsonucudur. Kazanılmış hak; kişinin bulunduğu statüden doğan, tahakkuk etmiş vekendisi yönünden kesinleşmiş, kişisel alacak niteliğine dönüşmüş haktır (AYM,E.2017/160, K.2017/178, 28/12/2017, § 17; E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §201).
25. Kamu görevlilerinin kazanılmışhakları, istihdam türüne bağlı olarak tahakkuk etmiş ve kendisi yönündenkesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş haklardır. Objektif ve genelhukuksal durumun şart işlemle özel hukuksal duruma dönüşmesi kazanılmış hakyönünden yeterli değildir. Kural işlemler her zaman değiştirilebilir ya dayargı organları tarafından Anayasa’ya veya kanuna aykırı görülerek iptaledilebilir. Kural işlemin değişmesi ya da ortadan kaldırılması, ona bağlı kişiile ilgili şart işlemi de etkiler. Kişi, yeni kural tasarrufa göre oluşanstatüde yerini alır. Bu nedenle bir statüye bağlı olarak ileriye dönük,beklenen haklar kazanılmış hak kapsamında değerlendirilmez (AYM, E.2017/160,K.2017/178, 28/12/2017, § 18; E.2016/133, K.2017/155, 15/11/2017, § 95).
26. Bu bağlamda defterdarlık uzman ve defterdarlık uzman yardımcılarının meslek derecelerinde, kadrolarında, ünvanlarındave diğer özlük haklarında bir değişiklik yapılmaksızın yalnızca ünvanlarınabağlı olarak bunlara denetim ve inceleme yaptırılabilmesinidüzenleyen kuralın yürürlükten kaldırılmasının kazanılmış haklara saygı ve hukuki güvenlik ilkelerini ihlal edenbir yönü de bulunmamaktadır.
27. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV. HÜKÜM
24/8/2021 tarihli ve (83) numaralı CumhurbaşkanlığıTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişik Yapılmasına Dair CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin 2. maddesiyle 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanan (1) numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin 241. maddesinin (2) numaralı fıkrasının yürürlüktenkaldırılmasının;
A. Konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Zühtü ARSLAN,Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B.İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,
18/1/2024 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. (83)numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) 2. maddesiyle (1) numaralıCBK’nın 241. maddesinin (2) numaralı fıkrasının yürürlükten kaldırılmasınınkonu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına karar verilmiştir.
2. Yürürlüktenkaldırılan CBK hükmü şu şekildedir: “(2) Birinci fıkra kapsamında istihdamedilen Defterdarlık Uzman ve Defterdarlık Uzman Yardımcısına yönetmeliklebelirlenen usul ve esaslar çerçevesinde denetim ve inceleme yaptırılabilir”.Buna göre iptali istenen kural, Defterdarlık Uzman ve Uzman Yardımcılarınındenetim ve inceleme görevlerine ilişkin düzenlemeyi yürürlükten kaldırmaktadır.
3. Anayasa'nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesi uyarınca “Anayasadamünhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığıkararnamesi çıkarılamaz”. Anayasa’nın 128. maddesinde memurların ve diğerkamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, haklarıve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin kanunladüzenleneceği belirtilmiştir.
4. Kuralla görev veyetkilerine ilişkin düzenleme yapılan DefterdarlıkUzman ve Uzman Yardımcılarının Anayasa’nın 128. maddesi anlamında memurveya diğer kamu görevlisi sıfatına sahip bulunduklarında tereddütbulunmamaktadır. Kamu görevlilerinin görev veyetkilerinin ihdas veya ilga yoluyla düzenlenebileceği izahtan varestedir.İtiraz konusu CBK hükmü de kamu görevlisi olan Defterdarlık Uzman ve UzmanYardımcılarının denetim ve inceleme görevlerini kaldırmak suretiyle söz konusukamu görevlilerinin görev ve yetkilerinde değişiklik yapmaktadır. Buitibarla münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken bir konuda düzenleme yapan CBKhükmünün Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesineaykırı olduğu anlaşılmaktadır.
5. Açıklanangerekçeyle, itiraz konusu kuralın konu bakımından yetki yönünden Anayasa’yaaykırı olduğunu düşündüğümden red yönündeki çoğunluk kararına katılmıyorum.
Başkan
Zühtü ARSLAN
FARKLI GEREKÇE
Kural ile 1 sayılı CBK’nın 241. maddesinin ikinci fıkrasıyürürlükten kaldırılmıştır. İncelenen kural, “ikinci fıkrası yürürlüktenkaldırılmış” ibaresi hakkındadır. Yürürlükten kaldırılan 241/2. maddede ise;“Birinci fıkra kapsamında istihdam edilen Defterdarlık Uzman ve DefterdarlıkUzman Yardımcısına yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde denetimve inceleme yaptırılabilir.” kuralı yer almaktaydı.
Anayasa yürütme yetkisiyle ilgili konularda ve bazıalanlarda özel olarak CBK çıkarma yetkisi vermiş ise de 104. maddesinin 17.fıkrasında buna ilişkin sınırları da belirlemiştir. Kamu görevlilerine ilişkingörev alanlarının belirlenmesi Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca münhasırankanunla yapılabilir. Anılan 17. fıkranın üçüncü fıkrasında münhasıran kanunladüzenleme yapılabilecek konularda CBK ile düzenleme yapılamayacağıöngörülmüştür. Ayrıca uzman yardımcılığının istihdamı Anayasa’nın 70. maddesiuyarınca kanunla yapılabilir. Bu yönüyle de yürürlükten kaldırılan kural yasakalana (temel hakka) temas ettiğinden CBK ile düzenlenemeyecek bir kuralniteliğindedir. Öte yandan yasak alanda kalan veya münhasıran kanunla düzenlemeyapma yasağına tabi bir konunun yürürlükten kaldırılmasının da yeni birdüzenleme niteliğinde olduğu tespiti de doğrudur.
Bununla birlikte temel haklara ilişkin güvence sistemi veAnayasa’nın üstünlüğü ilkesi gereği Anayasa’ya aykırı bir kuralın CBK ile deolsa yürürlükten kaldırılmasının salt bu nedenle Anayasa’ya aykırı olaraknitelenemeyeceği düşüncesindeyim. Aksi yöndeki yorum yöntemi benimsendiğindeAnayasa’ya aykırı bir kural anayasal denetime veya o konuda yasal düzenlemeyapılana kadar yürürlükte kalacaktır. Bu hususun Anayasa koyucunun amaçlarıiçerisinde olmadığı değerlendirilmelidir. Ayrıca yürürlükten kaldırmayı öngörenkuralla birlikte yasak alanda başka düzenlemeler yapıldığı da ileri sürülebilirise de söz konusu kurallar yalnızca Mahkememiz önüne getirildiğindedeğerlendirilebilecektir. Başka deyişle inceleme konumuz olan ibareleriniptali, Anayasa’ya aykırı olan diğerlerinin iptalini sonuçlamayacaktır. Bunedenle çoğunluğun ret görüşüne açıkladığım gerekçelerle katılmaktayım.
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
Dava konusu kural konu yönündenAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırılık taşıdığındançoğunluk kararına katılmadım.
Üye
Engin YILDIRIM
KARŞIOY GEREKÇESİ
(1) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (CBK) 241.maddesinin (2) numaralı fıkrasının (83) numaralı CBK’nın 2. maddesiyleyürürlükten kaldırılmasının Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal talebininreddine karar verilmiştir.
Konu yönünden red kararının gerekçesinde; 5/4/2023tarihli ve E.2019/111, K.2023/63 sayılı kararımıza da atıf yapılarak, mezkûrdüzenlemenin yürütme yetkisine ilişkin olduğu, Anayasada CBK ile düzenlenmesiyasaklanan haklar ve ödevler ile ilgisinin bulunmadığı, Anayasanın 104.maddenin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü olmadığı gibidaha önce kanunlarda da açıkça düzenlenmediği, bu nedenlerle Anayasanın 104.maddesine aykırı olmadığı belirtilmiştir.
(83) numaralı CBK’nın 2. maddesiyle (1) numaralı CBK’nın241. maddesinin başlığı “Uzman ve Denetmen İstihdamı” şeklinde değiştirilerek,(1) numaralı fıkrasına yapılan ilâve ile Hazine ve Maliye Bakanlığının taşrateşkilâtında 375 sayılı KHK’nın ek 24. maddesi uyarınca Muhasebe Denetmeni veDenetmen Yardımcısı istihdam edilebilmesi öngörülmüş ve anılan maddenin (2)numaralı fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.
Çoğunluğun gerekçesinde yukarıda belirtilen karara atıflared sonucuna ulaşılmışsa da, anılan karara ilişkin karşıoy gerekçemde ayrıntılıolarak açıklanan sebeplerle bu karara katılmam da mümkün olmamıştır.
Yukarıda belirtilen sebeplerle, anılan düzenlemenin konubakımından yetki yönünden Anayasanın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına aykırıolduğu ve iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun red kararınakarşıyım.
Üye
M. Emin KUZ
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğunun 24/8/2021 tarihli ve (83)numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı KararnamesindeDeğişik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 2. maddesiyle10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1) numaralıCumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 241.maddesinin (2) numaralı fıkrasının yürürlükten kaldırılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığınave iptal talebinin reddi gerektiği şeklindeki kararına katılmamaktayım.
2. 241. maddenin yürürlükten kaldırılan (2) numaralı fıkrası hükmü şu şekildedir: “Birincifıkra kapsamında istihdam edilen Defterdarlık Uzman ve Defterdarlık UzmanYardımcısına yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde denetim veinceleme yaptırılabilir”.
3. Yürürlükten kaldırılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesihükmü ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi kamu görevlisi konumundaolan Defterdarlık Uzman ve Defterdarlık Uzman Yardımcılarının denetim veinceleme yetkisi ile ilgili hususların yönetmelikle belirleneceğiöngörülmektedir. Dolayısıyla kural Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasıbağlamında kamu görevlilerinin görev ve yetkileri ile ilgili hususlarıdüzenlemektedir.
4. Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında memurlarınve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri,hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunladüzenlenmesi gerektiği ifade edilmektedir.
5. Dolayısıyla Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasının üçüncü cümlesi gereğince Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesiöngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamayacağına göre bukonularda düzenlenmiş Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerini yürürlüktenkaldıran Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerinin de Anayasa’ya aykırı olacağıaçıktır. Zira yürürlükten kaldırılan dava konusu kuraldaki konular Anayasa’nın104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesi gereğince münhasıran kanunladüzenlenmesi gereken konulardır.
6. Yukarıdaki sıralanan gerekçelerle dava konusu kuralınAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıolduğu için konu bakımından yetki yönüyle iptali gerektiği gerekçesiyleçoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmamaktayım.
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
KARŞI OY GEREKÇESİ
Mahkememiz çoğunluğu (83) numaralı CumhurbaşkanlığıTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK);
2. maddesiyle 10/7/2018 tarihli ve 30474sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (1) numaralı Cumhurbaşkanlığı TeşkilatıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 241. Maddesinin (2) numaralıfıkrasının yürürlükten kaldırılmasının iptaline ilişkin düzenlemenin konubakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolmadığına karar vermiştir. Aşağıda açıklanan nedenlerle bu karara katılmaimkânı olmamıştır.
1. Yürürlükten kaldırılan kural, Defterdarlık Uzman ve DefterdarlıkUzman Yardımcısının görev ve yetkilerine ilişkin bir düzenlemedir.
2. Kural ile düzenleme yapılan kadrolarda görev alacakkişilerin Anayasa’nın 128. maddesinde belirtilen memur veya diğer kamugörevlisi niteliğini haiz oldukları konusunda bir tereddüt bulunmamaktadır.
3. Kamu görevlilerinin görev ve yetkilerinin düzenlenmesiile kadro ihdası ve iptaline ilişkin bir kural getirmek ile mevcut bir kuralıyürürlükten kaldırmak arasında bir fark bulunmamaktadır. Anayasa’nın 128.Maddesi uyarınca bu tür düzenlemelerin kanunla yapılması gerekmektedir.
4. Açıklanan nedenle kural Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır.
Üye
Kenan YAŞAR