ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2023/62
Karar Sayısı : 2023/61
Karar Tarihi : 5/4/2023
R.G.Tarih-Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 18. Aile Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 22/11/2001tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 286. maddesinin birincifıkrasının Anayasa’nın 2., 5., 10., 13. ve 36. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Babaolduğunu iddia eden kişi tarafından soybağının reddi talebiyle açılan davadaitiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 286. maddesi şöyledir:
“I. Dava hakkı
Madde 286 - Koca, soybağınınreddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Bu dava ana ve çocuğakarşı açılır.
Çocuk da dava hakkına sahiptir. Budava ana ve kocaya karşı açılır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Onur MERCANtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın 152. ile30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olanmahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varmasıdurumunda bu hükümlerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren birdavanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olmasıgerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya daolumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır.
3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 4721 sayılı Kanun’un286. maddesinin birinci fıkrasının iptalini talep etmiştir. Anılan maddedesoybağı ilişkisinin taraflarının dava açma hakkı düzenlenmiştir. Bu kapsamda maddeninitiraz konusu birinci fıkrasıyla kocaya soybağının reddi davasını açarakbabalık karinesini çürütme imkânı tanınmış ayrıca söz konusu davanın ana veçocuğa karşı açılacağı hükme bağlanmıştır.
4. Bakılmakta olan dava ise baba olduğunu iddia eden kişitarafından açılmıştır. Buna göre davayı açan kişi soybağı ilişkisinin tarafıdeğil ilgili konumundadır.
5. Anılan Kanun’un “Diğer ilgililerin dava hakkı”başlıklı 291. maddesinin birinci fıkrasında dava açma süresinin geçmesindenönce kocanın ölmesi veya gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırtetme gücünü kaybetmesi hâllerinde kocanın altsoyu, anası, babası veya babaolduğunu iddia eden kişinin, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırtetme gücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenmetarihinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabileceğibelirtilmiştir.
6. Mahkeme eksik düzenleme gerekçesiyle itiraz yolunabaşvurmuş ise de Kanun’un 291. maddesinin birinci fıkrasında, baba olduğunuiddia eden kişiye belirli şartlarla soybağının reddi davasını açma hakkınıntanınmış olması nedeniyle Kanun’un soybağı ilişkisinin taraflarının dava açmahakkını düzenleyen 286. maddesinin itiraz konusu birinci fıkrasının bakılmaktaolan davada uygulanma imkânının bulunmadığı anlaşılmaktadır.
7. Açıklanan nedenle kuralın bakılmakta olan davadauygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniylereddi gerekir.
Basri BAĞCI bu görüşe katılmamıştır.
III. HÜKÜM
22/11/2001 tarihli ve4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 286. maddesinin birinci fıkrasının itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğudavada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle REDDİNE, Basri BAĞCI’nın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA 5/4/2023 tarihinde kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Karşı Oy
Çoğunluk somut olayda Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 286.maddesinin değil 291. maddesinin uygulanacak kural olduğundan bahisle “Red”kararı vermiştir.
TMK. nun 286. maddesi baba tarafından soy bağının reddidavasının açılmasını, 291. madde ise baba dışındaki diğer ilgililerin dava açmahakkını düzenlenmektedir.
TMK. 291. maddesinde “Dava açma süresinin geçmesindenönce kocanın ölmesi veya gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırtetme gücünü kaybetmesi hâllerinde kocanın altsoyu, anası, babası veya babaolduğunu iddia eden kişi, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt etmegücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenmelerindenbaşlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabilir” denilmeksuretiyle babalık iddiasında bulunan kişiye belli şartların gerçekleşmesihalinde soybağının reddi davası açma hakkı verilmektedir.
Üçüncü kişi konumunda olan ve babalık iddiasında bulunankişinin söz konusu davayı açabilmesi babalık karinesinden yararlanan kişininölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya ayırt etme gücünün kaybedilmesihallerinde mümkün olabilmektedir.
Bu ön şartlar gerçekleşmediği sürece babalık iddiasındabulunan kişinin dava açma hakkı söz konusu olamayacaktır. Bunun bir nedeni desoybağının reddi davasını düzenleyen TMK.nun 286. maddesinde bu hakkın sadecebabalık karinesinden faydalanan kişiye verilmiş olmasıdır.
İtiraz talebine konu olan somut davada kayden babagörünen şahıs hayatta olup ayırt etme gücünden yoksun olduğuna ilişkin birdurum da iddia edilmediğinden davacı konumunda bulunan babalık iddiasını dilegetiren kişinin TMK.nun 291. maddesinden yararlanma imkânı bulunmamaktadır.
Kayden baba olan kişinin hayatta olduğu durumlarda iseTMK.nun 286. maddesi gereği soybağının reddi davasını açma hakkı münhasırankayden baba gözüken kişiye tanınmış olup babalık iddiasında bulunan kişinin bumadde gereğince de davayı açma hakkı bulunmamaktadır.
İtiraz mahkemesi müracaat gerekçesinde TMK.nun 286.maddesinde babalık iddiasında bulunan kişiye, hayatta olan ve ayırt etme gücünükaybetmemiş baba dışında, bu davayı açma hakkının verilmemiş olmasınıAnayasa’ya aykırı görerek ve eksik düzenleme nedeniyle başvuruda bulunmaktadır.
Mahkeme somut olayda davacının bu davayı açma yetkisininbulunmadığı hususunu hukuki olarak gerekçelendirirken TMK.nun 291. maddesindekişartların oluşmadığına ayrıca 286. maddede de babalık iddiasında bulunan kişiyedava açma hakkı verilmediğini belirtmek suretiyle her iki maddeye de dayanarakred gerekçesi oluşturacaktır.
Bu manasıyla TMK.nun 286. maddesi somut uyuşmazlığauygulanacak kural olduğundan çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne iştirakedilmemiştir.
Üye
Basri BAĞCI