Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2023/86, K.2023/92 Sayılı Karar - 18/05/2023

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2023/86

Karar Sayısı : 2023/92

Karar Tarihi : 18/5/2023

R.G. Tarih - Sayı : Tebliğedildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Uşak 3. Asliye Ceza Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 17/10/2019 tarihli ve 7188sayılı Kanun’un 23. maddesiyle başlığı ile birlikte yeniden düzenlenen 250.maddesinin Anayasa’nın 2., 9., 15., 36., 37., 38., 138. ve 140. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Sanık hakkında genel güvenliğin kasten tehlikeyesokulması suçundan açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 250. maddesişöyledir:

“Seri muhakeme usulü

Madde 250 –(Mülga: 2/7/2012-6352/105 md.) (Başlığı ile Birlikte YenidenDüzenleme:17/10/2019-7188/23 md.)

(1) Soruşturma evresi sonunda aşağıdaki suçlarla ilgiliolarak kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde serimuhakeme usulü uygulanır:

a) Türk Ceza Kanununda yer alan;

1. Hakkı olmayan yere tecavüz (madde 154, ikinci veüçüncü fıkra),

2. Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (madde170),

3. Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (madde 179, ikincive üçüncü fıkra),

4. Gürültüye neden olma (madde 183),

5. Parada sahtecilik (madde 197, ikinci ve üçüncü fıkra),

6. Mühür bozma (madde 203),

7. Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (madde206),

8. Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (madde 228,birinci fıkra),

9. Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerininkullanılması (madde 268),

suçları.

b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklarile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 13 üncü maddesinin birinci, üçüncü vebeşinci fıkraları ile 15 inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarındabelirtilen suçlar.

c) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 93üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen suç.

d) 13/12/1968 tarihli ve 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırtve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde belirtilensuç.

e) 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı KooperatiflerKanununun ek 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendindebelirtilen suç.

 (2) Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri,şüpheliyi, seri muhakeme usulü hakkında bilgilendirir.

 (3) Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulününuygulanması şüpheliye teklif edilir ve şüphelinin müdafii huzurunda teklifikabul etmesi hâlinde bu usul uygulanır.

 (4) Cumhuriyet savcısı, Türk Ceza Kanununun 61 incimaddesinin birinci fıkrasında belirtilen hususları göz önünde bulundurarak,suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında tespitedeceği temel cezadan ve koşulları bulunduğu takdirde zincirleme suça ilişkinhükümler uygulandıktan sonra belirlenen cezadan yarı oranında indirim uygulamaksuretiyle yaptırımı belirler.

 (5) Dördüncü fıkra uyarınca sonuç olarak belirlenenhapis cezası Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde TürkCeza Kanununun 50 nci maddesine göre seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya 51inci maddesine göre ertelenebilir.

 (6) Bu maddeye göre belirlenen yaptırımlar hakkında,Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde 231 inci maddekıyasen uygulanabilir.

 (7) Bu madde kapsamında yaptırım uygulanması, güvenliktedbirlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasına engel teşkil etmez.

 (8) Cumhuriyet savcısı, şüpheli hakkında seri muhakemeusulünün uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep eder. Talepyazısında;

a) Şüphelinin kimliği ve müdafii,

b) Mağdur veya suçtan zarar görenlerin kimliği ile varsavekili veya kanuni temsilcisi,

c) İsnat olunan suç ve ilgili kanun maddeleri,

d) İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zamandilimi,

e) Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise,gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,

f) İsnat olunan suçu oluşturan olayların özeti,

g) Üçüncü fıkrada belirtilen şartların gerçekleştiği,

h) Belirlenen yaptırım ile beşinci ve altıncı fıkrauygulanmış ise bunlara ilişkin hususlar ve güvenlik tedbirleri,

gösterilir. (Ekcümle:8/7/2021-7331/22 md.) Bu fıkraya aykırı olarak düzenlendiği, belirlenenyaptırımda maddi hata yapıldığı, yaptırım hakkında 231 inci veya Türk CezaKanununun 50 nci ve 51 inci maddelerinin uygulanmasında objektif koşullarıngerçekleşmediği ya da teklif edilen cezanın mahiyetine uygun bir güvenliktedbiri belirtilmediği anlaşılan talep yazısı, eksikliklerin tamamlanmasıamacıyla mahkemece Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir. Cumhuriyet savcısıtarafından eksiklikler tamamlandıktan ve hatalı noktalar düzeltildikten sonratalep yazısı yeniden düzenlenerek mahkemeye gönderilir.

(9) Mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinlediktensonra üçüncü fıkradaki şartların gerçekleştiği, eylemin seri muhakeme usulükapsamında olduğu ve dosyadaki mevcut delillere göre mahkûmiyet kararıverilmesi gerektiği kanaatine varırsa talep yazısında belirtilen yaptırımdandaha ağır olmamak üzere dört ila yedinci fıkra hükümleri doğrultusunda hükümkurar; aksi takdirde talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göresonuçlandırılması amacıyla dosyayı Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mazeretsizolarak mahkemeye gelmeyen şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır.

(10) Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebepletamamlanamaması veya soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılmasıamacıyla Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin serimuhakeme usulünü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasınadair diğer belgeler, takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delilolarak kullanılamaz.

(11) Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumundaşüphelilerden birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi hâlinde serimuhakeme usulü uygulanmaz. (Ekcümle: 8/7/2021-7331/22 md.) Seri muhakeme usulü, bu kapsama giren birsuçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlindeuygulanmaz.

(12) Seri muhakeme usulü, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığıile sağır ve dilsizlik hâllerinde uygulanmaz.

(13) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturmadosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka birnedenle şüpheliye ulaşılamaması hâlinde, seri muhakeme usulü uygulanmaz.

(14) (Değişik:8/7/2021-7331/22md.) Dokuzuncu fıkra kapsamında mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilir.İtiraz mercii, itirazı üçüncü ve dokuzuncu fıkralardaki şartlar yönündeninceler.

(15) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarAdalet Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet HakanSOYTÜRK tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmüokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. Anayasa’nın 152. ile30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olanmahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varmasıdurumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmayayetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren birdavanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olmasıgerekir. Uygulanacak kural ise davanın değişik evrelerinde ortaya çıkansorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yöndeetki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

3. İtirazyoluna başvuran Mahkeme, 5271 sayılı Kanun'un seri muhakeme usulünü düzenleyen250. maddesinin iptalini talep etmiştir.

4. Anılan maddenin (1)numaralı fıkrasında aynı fıkranın (a), (b), (c), (d) ve (e) bentlerinde sayılansuçlarla ilgili olarak Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülen soruşturmaevresi sonunda kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediğitakdirde söz konusu usulün uygulanacağı belirtilmiştir.

5. Soruşturma evresi, söz konusu Kanun’un2. maddesinde “…yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesindeniddianamenin kabulüne kadar geçen evre…” olarak tanımlanmıştır. Buitibarla seri muhakeme usulü ancak soruşturma evresinin sonunda ve kamu davasıaçmaya yeterli şüphe elde edildiği durumda uygulanabilecektir.

6. Bakılmakta olan dava ise seri muhakemeusulünün uygulanmasının talep edildiği bir yargılamaya ilişkin olmayıp genelhükümlere göre yapılan kovuşturma işlemi niteliğindedir. Dolayısıyla bu aşamadaseri muhakeme usulünün uygulanması mümkün değildir.

7. Açıklanan nedenle kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğudavada bu aşamada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

III. HÜKÜM

4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza MuhakemesiKanunu’nun 17/10/2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle başlığıile birlikte yeniden düzenlenen 250. maddesininitiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânıbulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 18/5/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.