ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/108
Karar Sayısı : 2024/144
Karar Tarihi : 23/7/2024
R.G.Tarih-Sayı :12/11/2024-32720
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Çanakkale 1. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 27/7/1967tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 33.maddesinin 22/1/2015 tarihli ve 6586 sayılı Kanun’un 41. maddesiyledeğiştirilen ikinci fıkrasının üçüncü cümlesinin “açığa alınmaları nedeniyleterfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler”yönünden Anayasa’nın 2., 11., 13. ve 35. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Açığaalınması nedeniyle rütbe terfi yapamayıp beraat etmesi üzerine emsal nasıptarihinden itibaren terfi ettirilen ancak maaş farkları tarafına ödenmeyendavacı tarafından açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 33. maddesişöyledir:
“IV – Terfizamanı:
Madde 33 – (Mülga: 2/7/2018- KHK/703/127 md.)
(Ek: 21/7/2000- KHK- 607/2 md.; Değiştirilerek kabul:10/5/2006-5497/2 md.; Değişik: 22/1/2015- 6586/41 md.) Kıdem alanlar, kazaîveya idari kararlarla nasıpları lehe düzeltilenler ile açığa alınmaları,tutuklanmaları, kısa süreli kaçma ve izin süresini geçirme hariç firar veyaizin tecavüzünde bulunmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliğionanmayanlardan, haklarında kovuşturmaya yer olmadığına, kamu davasınınaçılmasının ertelenmesine veya düşmesine yahut ortadan kaldırılmasına, firar veyaizin tecavüzü suçlarından verilecekler hariç olmak üzere hükmün açıklanmasınıngeri bırakılmasına, beraatine, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlaraçevrilmesine veya cezanın ertelenmesine karar verilenler hakkında, emsalleriterfi etmiş veya rütbe kıdemliliği onanmış olmak şartıyla, yukarıdaki fıkrahükmü uygulanmaz. Ancak, bu durumda olanların rütbe terfi ve rütbekıdemlilikleri, hükmün veya kararın kesinleşme tarihinden geçerli olarakyapılıp emsalleri tarihine götürülür. Bu şekilde yapılan terfi ve rütbekıdemliliklerinde maaş farkı ödenmez.
(Ek fıkra: 21/7/2000-KHK-607/2 md.; Aynen kabul:10/5/2006-5497/2 md.) Terfi sırasındaolup da belirli oranda sicil mecburiyetini, sicil belgelerinin düzenlenmesindensonra, 30 Ağustos tarihine kadar tamamlayacak olanlar (albaylar hariç) hakkındabirinci fıkra hükmü uygulanmaz.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca HasanTahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE,Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR’ın katılımlarıyla 30/5/2024 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet CANPOLATtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Anlam ve Kapsam
3. 926 sayılı Kanun Türk Silahlı Kuvvetlerine (TSK)mensup subaylar ve astsubayların yetiştirilmelerini, sınıflandırılmalarını,görev ve yükümlülüklerini, terfi ve taltifleri ile her türlü özlük haklarınailişkin usul ve esasları düzenlemektedir.
4. Anılan Kanun’un 33. maddesinde subay ve astsubaylarınterfi zamanına ilişkin hususlara yer verilmiştir. Söz konusu maddenin ikincifıkrasının birinci ve ikinci cümlelerine göre kıdem alanlar, yargısal veyaidari kararlarla nasıpları lehe düzeltilenler ile açığa alınmaları,tutuklanmaları, kısa süreli kaçma ve izin süresini geçirme hariç firar veyaizin tecavüzünde bulunmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliğionanmayanlardan, haklarında kovuşturmaya yer olmadığına, kamu davasınınaçılmasının ertelenmesine veya düşmesine yahut ortadan kaldırılmasına, firarveya izin tecavüzü suçlarından verilecekler hariç olmak üzere hükmün açıklanmasınıngeri bırakılmasına, beraatine, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlaraçevrilmesine veya cezanın ertelenmesine karar verilenler hakkında, emsalleriterfi etmiş veya rütbe kıdemliliği onanmış olmak şartıyla rütbe terfii vekıdemlilikleri hükmün veya kararın kesinleşme tarihinden geçerli olarak yapılıpemsalleri tarihine götürülür. Anılan fıkranın itiraz konusu üçüncü cümlesiyleise bu şekilde yapılan rütbe terfii ve kıdemliliklerinde maaş farkıödenmeyeceği öngörülmüştür. Kural, “açığa alınmaları nedeniyle terfiedemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler” yönündenincelenmiştir.
5. Açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbekıdemliliği onanmayanlar Kanun’un 65. maddesinin birinci fıkrasının (e)bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinde sayılmıştır. Anılan alt bentlerde,açığa alınan ya da açığa alınma işlemleri kaldırılmış olmakla beraber hakkındaverilen hüküm henüz kesinleşmemiş bulunanların terfileri ve kademeilerlemelerinin yapılamayacağı belirtilmiştir. Buna göre açığa alınmalarınedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlar kavramına sadecehâlihazırda açıkta bulunanlar değil açığa alınmış olmakla birlikte daha sonraaçığa alınma işlemleri kaldırılan ancak hakkında verilenhüküm henüz kesinleşmemiş bulunanlar da dâhildir. Dolayısıyla terfi edememe verütbe kıdemliliğinin onanmaması için ilgili hakkındaki hüküm kesinleşinceyekadar açığa alınmış olması yeterlidir.
6. Sonuç olarak açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyenve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler hakkında emsalleriterfi etmiş veya rütbe kıdemliliği onanmış olmak şartıyla rütbe terfii vekıdemlilikleri hükmün veya kararın kesinleşme tarihinden geçerli olarak yapılıpemsalleri tarihine götürülecektir. Ancak bu şekilde rütbe terfii vekıdemlilikleri yapılanlara itiraz konusu kural uyarınca maaş farkıödenmeyecektir.
B. İtirazın Gerekçesi
7. Başvuru kararında özetle; açığa alınma nedeniylegörevinden uzak kalıp beraat etmesi üzerine görevini ifa etmeye devam edenaskerî personelin terfi ve rütbe kıdemliliklerinden kaynaklı maaş farklarınıntaraflarına ödenmemesinin mülkiyet hakkını ihlal ettiği belirtilerek kuralınAnayasa’nın 2., 13. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
8. İtiraz konusu kuralda, açığa alınması nedeniyle terfiedemeyen subay ve astsubaylar hakkında beraat kararı verilmesi üzerineterfilerinin yapılacağı ancak bu işlem nedeniyle geçmişe yönelik olarak maaşfarklarının ödenmeyeceği düzenlenmiştir.
9. Anayasa Mahkemesi 22/2/2024 tarihli ve E.2023/49,K.2024/54 sayılı kararında itiraz konusu kuralı “tutuklanmaları nedeniyleterfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler”yönünden incelemiş ve söz konusu kuralla mülkiyet hakkına getirilensınırlamanın meşru amacının olmadığı gerekçesiyle, kuralı Anayasa’nın 13. ve35. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir.
10. Anılan kararda temel hak ve özgürlüklere sınırlamagetiren kural Anayasa’nın 13. maddesi gereğince sınırlamanın kanunla yapılmasıve Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun olması şartlarını taşıyıptaşımadığı hususları yönünden değerlendirilmiştir (AYM, E.2023/49, K.2024/54, 22/2/2024,§ 18).
11. Bu kapsamda ilk olarak, tutuklanma sebebiyle terfiedemeyen veya rütbe kıdemlilikleri onanmayanlardan yargılama sonunda beraatedenlerin, rütbe, terfi ve kıdemliliklerinin emsalleri tarihine götürülse debundan dolayı maaş farkının ödenmeyeceğinin öngörüldüğü gözetildiğinde maaşfarkının ödenmemesi sonucunu doğuracak nedenlerin herhangi bir tereddüde yervermeyecek biçimde açık ve net olarak düzenlendiği dolayısıyla kuralın belirli,ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik şartınıtaşıdığı belirtilmiştir (AYM, E.2023/49, K.2024/54, 22/2/2024, § 21).
12. Öte yandan kararda kuralın meşru amaç taşıyıptaşımadığı değerlendirilmiştir. Kural uyarınca; terfi şartlarının tamamınıtaşıyan kişinin sadece bir gün dahi tutuklu kalmış, sonrasında tutukluluğununhaksız olduğu anlaşılmış ve tahliye edilmiş, görevine dönmüş ve yargılamasüreci boyunca görevinde çalışmış, yargılama sonucunda da beraat etmiş olsadahi emsallerine uygun olarak geriye dönük biçimde terfii yapılmasına karşınkendisine maaş farkının ödenmeyeceğini öngören kuralın herhangi bir meşruamacının tespit edilemediği, dolayısıyla kuralla mülkiyet hakkına getirilensınırlamanın meşru bir amacının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır (AYM,E.2023/49, K.2024/54, 22/2/2024, § § 24, 26).
13. İtiraz konusu kural bakımından da AnayasaMahkemesinin anılan kararında belirtilengerekçelerden ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır. Bu itibarla kuralın,terfi şartlarının tamamını taşıyan kişinin sadece bir gün dahi açığa alınmış,sonrasında açığa alınmanın haksız olduğu anlaşılmış ve görevine dönmüş,yargılama süreci boyunca görevinde çalışmış, yargılama sonucunda da beraatetmiş olsa dahi emsallerine uygun olarak geriye dönük biçimde terfiiyapılmasına karşın kendisine maaş farkı ödenmemesini öngördüğü anlaşıldığındankuralla mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın meşru amacının bulunmadığısonucuna ulaşılmıştır.
14. Açıklanan nedenlerle kural “açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbekıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler” yönünden Anayasa’nın13. ve 35. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ilerisürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13. ve 35.maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olmasınedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
IV. HÜKÜM
27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı KuvvetleriPersonel Kanunu’nun 33. maddesinin 22/1/2015 tarihli ve 6586 sayılı Kanun’un41. maddesiyle değiştirilen ikinci fıkrasının üçüncü cümlesinin “açığaalınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardanberaatine karar verilenler” yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 23/7/2024 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR