ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2024/117
Karar Sayısı:2025/191
Karar Tarihi:10/9/2025
R.G.Tarih-Sayı:31/12/2025-33124
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyeleri Burcu KÖKSAL, GökhanGÜNAYDIN, Ali Mahir BAŞARIR ile birlikte 129 milletvekili.
İPTAL DAVASININ KONUSU: 15/10/2023 tarihli ve (153) numaralı BazıCumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin 6. maddesiyle 15/7/2018tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı BakanlıklaraBağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve KuruluşlarınTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 792/O maddesinin Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6.,7., 8., 11., 104., 123. ve 128. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasınakarar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALI
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) 6. maddesiyle (4) numaralı CBK’ya eklenen 792/O maddesişöyledir:
“Başkanyardımcıları
MADDE 792/O- (1) Başkanlığın görevlerini yürütmedeBaşkana yardımcı olmak, Başkan tarafından verilen görevleri yapmak ve gerektiğindeBaşkana vekâlet etmek üzere iki Başkan Yardımcısı atanabilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, EnginYILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR veMuhterem İNCE’nin katılımlarıyla 27/12/2023 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. AYIRMA VE YENİ ESASA KAYIT
2. 15/10/2023 tarihlive (153) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik YapılmasıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı,İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların TeşkilatıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 792/O maddesinin iptaline veyürürlüğünün durdurulmasına ilişkin davanın E.2023/193 sayılı davadanayrılmasına, yeni bir esasa kaydedilmesine ve esas incelemenin bu yeni esassayılı dosya üzerinden yürütülmesine 9/5/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
IV. ESASIN İNCELENMESİ
3. Dava dilekçesi ve ekleri, RaportörAbdullah ATAY tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBKkuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesive Yargısal Denetimi
4. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini veyargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesininon yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konu bakımındanyetki kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu kapsamdadüzenlemenin; yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nınBirinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgiliolmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanundaaçıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönündenherhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerikyönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§ 3-13).
B. CBK’nın 6. Maddesiyle(4) Numaralı CBK’ya Eklenen 792/O Maddesinin İncelenmesi
1. Anlam ve Kapsam
5. (4) numaralı CBK’nın“Kentsel Dönüşüm Başkanlığı” başlıklı Ellialtıncı Bölümü’nde KentselDönüşüm Başkanlığının (Başkanlık) kuruluş vegörevlerine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
6. Anılan CBK’nın 792/İ maddesinde Başkanlığın afet riski altındaki alanlar ile bu alanlardışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde kentsel dönüşümuygulamalarını yürütmek üzere kurulduğu belirtilmiş; 792/K maddesinde deBaşkanlığın kamu tüzel kişiliğine sahip, özel bütçeli ve Çevre, Şehircilik veİklim Değişikliği Bakanlığına (Bakanlık) bağlı olduğu hükme bağlanmıştır.
7. CBK’nın 792/N maddesinde Kentsel Dönüşüm Başkanının Başkanlığın en üst amiri olduğu ve hizmetlerin yürütülmesine ilişkinolarak Çevre, Şehircilik ve İklimDeğişikliği Bakanına karşı sorumlu bulunduğubelirtilmiştir.
8. Dava konusu 792/Omaddesinde de Başkanlığın görevleriniyürütmede Başkana yardımcı olmak, Başkan tarafından verilen görevleri yapmak vegerektiğinde Başkana vekâlet etmek üzere iki başkan yardımcısının atanabileceğihükme bağlanmıştır.
2. İptal Talebinin Gerekçesi
9. Dava dilekçesinde özetle; başkan yardımcılarınınatanmalarına ve sorumluluklarının belirlenmesine ilişkin düzenlemelerin kanunlayapılması gerektiği belirtilerek dava konusu kuralın Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104., 123. ve 128. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Maddenin “…Başkan tarafından verilen görevleriyapmak ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…” Bölümü
10. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönündenkuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11., 123. ve 128. maddelerine de aykırıolduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kurallarıAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustakiinceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.
11. Dava konusu kurallaBaşkanlığın görevlerini yürütmede Başkana yardımcı olmak üzere atanmasıöngörülen Başkan yardımcılarına, Başkan tarafından verilen görevleri yapma vegerektiğinde Başkana vekâlet etme görevleri verilmiştir.
12. Anayasa Mahkemesi;memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkindüzenlemelerin CBK’larla yapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’yauygun olup olmadığı hususunu daha önce değerlendirmiştir. Bu kapsamda memurlarve diğer kamu görevlilerinin görev, yetki ve sorumluluklarının Anayasa’nın 128.maddesi uyarınca münhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiğinden Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesi uyarınca CBK iledüzenlenemeyeceğine karar verilmiştir (bkz. AYM, E.2019/96, K.2022/17,24/2/2022, §§ 58-61; E.2018/118, K.2023/180, 26/10/2023, § 321, 322; E.2020/88,K.2023/224, 27/12/2023, §§ 40-42; E.2019/30, K.2023/227, 28/12/2023, §§162-164; E.2021/89, K.2024/8, 18/1/2024, §§ 18-20; E.2021/131, K.2024/51,22/2/2024, §§ 84-87).
13. Anayasa’nın 128. maddesi anlamında kamugörevlisi olduklarında tereddüt bulunmayanbaşkan yardımcılarının görev, yetki ve sorumluluklarına yönelik bir düzenleme öngören kural yönünden anılan kararlardan ayrılmayıgerektirir bir durum bulunmamaktadır.
14.Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınüçüncü cümlesine aykırıdır. İptali gerekir.
Basri BAĞCI, Recai AKYEL, İrfan FİDAN, Muhterem İNCE,Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR bu görüşe katılmamışlardır.
Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınüçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca aynı fıkranınbirinci, ikinci ve dördüncü cümleleri yönünden incelenmemiştir.
Kural, konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptaledildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir.
b. Maddenin Kalan Kısmı
i. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi
15. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönündenkuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11., 123. ve 128. maddesine de aykırı olduğuileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kurallarıAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustakiinceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.
16. Dava konusu kural, Başkanlığın görevlerini yürütmedeBaşkana yardımcı olmak üzere iki başkanyardımcısının atanabileceğini hükme bağlamaktadır. Bu itibarla kural,Başkanlığa iki adet başkan yardımcısı kadrosunun ihdas edilmesi şeklinde birdüzenleme getirmektedir.
17. Anayasa Mahkemesi bakanlıkların ve bağlıkuruluşlarının, CBK ile kurulan kamu tüzel kişiliklerinin, Cumhurbaşkanlığımerkez teşkilatı ile Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşların kadrolarınınihdası ve iptaline ilişkin düzenlemelerin CBK’larla yapılmasının konubakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığı hususunu daha öncekibazı kararlarında değerlendirmiştir. Bu kapsamda söz konusu kurum vekuruluşların kadrolarının ihdası ve iptaliyle ilgili düzenlemelerin idareninteşkilat yapısı ile ilgili olup yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğu,Anayasa’da CBK ile düzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevlerle ilgisininbulunmadığı ve Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasının “Bakanlıklarınkurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez vetaşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir” ileAnayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrasının “Kamu tüzel kişiliği, kanunlaveya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur” şeklindeki hükümleriylebağlantılı olarak Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncücümlesine aykırı bir yönünün de bulunmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2020/8,K.2021/25, 31/3/2021, §§ 17-22; E.2021/50, K.2021/89, 16/12/2021, §§ 18-23;E.2021/91, K.2021/106, 30/12/2021, §§ 19-25; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020,§§ 27, 28; E.2022/37, K.2023/44, 9/3/2023, §§ 9,10).
18. (4) numaralı CBK’nın 792/K maddesine göre Bakanlığabağlı ve kamu tüzel kişiliğine sahip bir kurum olan Başkanlığa kadro ihdasedilmesini öngören, dolayısıyla Başkanlığın teşkilat yapısıyla ilgili birdüzenleme getiren kural yönünden anılan kararlardan ayrılmayı gerektirir birdurum bulunmamaktadır (benzer yöndekideğerlendirme için bkz. AYM, E.2020/48, K.2023/11, 25/1/2023, §§82-88; E. 2021/131, K. 2024/51, 22/2/2024, §§ 89-92).
19. Bu itibarla kural, Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir düzenlemeiçermemektedir.
20. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınındördüncü cümlesinde “Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığıkararnamesi çıkarılamaz.” denilmiştir. Buna göre CBK’ların anılan Anayasahükmü yönünden denetimi yapılırken CBK ile düzenlenen alanda hüküm ifade eden,bu bağlamda karşılaştırmaya esas olabilecek, daha önce kabul edilmiş bir kanunhükmünün bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekir.
21. Kuralla aynı alandahüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespitedilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkinolmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
22. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.
ii. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi
23. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak veözgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimineaçık olan devlettir.
24. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilikilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke,yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi birduraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,uygulanabilir ve nesnel olmasını gerektirmektedir.
25.Anılan ilkenin yürütmenin asli düzenleyici işlemi niteliğinde olan CBK’larbakımından da geçerli olduğunda şüphe bulunmamaktadır (AYM, E.2022/113, K.2023/112, 22/6/2023, § 29; E.2018/125, K.2020/4,22/1/2020, § 28).
26. Dava konusu kuralla Başkanlığa ikiadet başkan yardımcısı kadrosu ihdas edilmiştir. İhdas edilen kadro ve sayısınınaçık, net ve anlaşılır bir şekilde düzenlendiği gözetildiğinde kuraldabelirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır (benzer yöndekideğerlendirme için bkz. AYM, E.2020/48, K.2023/11, 25/1/2023, §§89-90; E. 2021/131, K. 2024/51, 22/2/2024, §§ 93-95).
27. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
28. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3)numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesiningerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptalkararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıcakararlaştırabileceği belirtilmektedir.
29. (153) numaralı CBK’nın 6. maddesiyle (4) numaralı CBK’yaeklenen 792/O maddesinin “…Başkantarafından verilen görevleri yapmak ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…”bölümünün iptal edilmesi nedeniyle doğacakhukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3)numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’deyayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VI. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
30. Dava dilekçesindeözetle; dava konusu kuralın uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsızzararların doğabileceği belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına kararverilmesi talep edilmiştir.
15/10/2023 tarihli ve (153) numaralı Bazı CumhurbaşkanlığıKararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan(4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile DiğerKurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’neeklenen 792/O maddesinin;
A. “…Başkantarafından verilen görevleri yapmak ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…”bölümüne yönelik iptal hükmünün yürürlüğegirmesinin ertelenmesi nedeniyle bu bölüme ilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE,
B. Kalan kısmına yönelik iptal talebi 10/9/2025tarihli ve E.2024/117, K.2025/191 sayılı kararla reddedildiğinden bu kısma ilişkinyürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE,
10/9/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VII. HÜKÜM
15/10/2023 tarihli ve (153) numaralı BazıCumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı,İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların TeşkilatıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 792/O maddesinin;
A. “…Başkantarafından verilen görevleri yapmak ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…”bölümünün konu bakımındanyetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Basri BAĞCI, Recai AKYEL, İrfan FİDAN, Muhterem İNCE, YılmazAKÇİL ile Ömer ÇINAR’ın karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmününAnayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DEYAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,
B. Kalan kısmının;
1. Konu bakımındanyetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, HasanTahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2. İçeriği itibarıylaAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
10/9/2025 tarihindekarar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. CBK’nın 6. maddesi ile 4 numaralı CBK’ya eklenen veiptali talep edilen 792/O maddesi ile Başkana yardımcı olmak üzere iki başkanyardımcısı atanabileceği düzenlenmektedir. Bu düzenleme esasındateşkilatlandırma yetkisi dışında kalmakta olup kadro ihdası niteliğindedir.
2. Benzer düzenlemeler içeren ve daha önce Mahkememiztarafından incelenen 60 numaralı CBK ile 1 numaralı CBK’nın ilgili maddelerindeyapılan değişikliklerin iptal isteminin reddine dair E. 2021/91 - K. 2021/106sayılı, yine 2020/29 E. – 2022/155 K. sayılı ve 2018/149 E. – 2022/163 ve E.2022/68 – K. 2024/26 sayılı kararlara yazdığım karşıoy gerekçelerim yukarıdabelirtilen düzenlemeler bakımından da geçerlidir. Dolayısıyla incelenen kuralile ekli listeyle kadro ihdası ve eklenmesi yönündeki kuralın yasak alandadüzenleme yaptığı ve konu bakımından yetki yönünden Anayasanın 104. maddesinin17. fıkrasının 3. cümlesine aykırı olduğu için iptal edilmesi gerektiğigörüşündeyim.
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
Mahkememiz çoğunluğu tarafından 15/10/2023 tarihli ve(153) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik YapılmasıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı,İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların TeşkilatıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 792/O maddesinin “…Başkantarafından verilen görevleri yapmak ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…”bölümünün konu bakımından yetki yönündenAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıolduğuna ve iptaline karar verilmiştir. İptal kararının gerekçesinde, kuralınkamu görevlilerinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin düzenleme içerdiğibelirtilerek Anayasa’nın 128. maddesine göre anılan hususların münhasırankanunla düzenlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
İptali talep edilen kuralla Kentsel Dönüşüm Başkanlığının(Başkanlık) görevlerini yürütmede Başkana yardımcı olmak üzere atanabileceğiöngörülen Başkan yardımcılarına, Başkan tarafından verilen görevleri yapma vegerektiğinde Başkana vekâlet etme görevleri verilmiştir.
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinciila dördüncü cümleleri uyarınca CBK’larla yapılacak düzenlemelerin konubakımından yetki yönünden; yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinciKısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgiliolmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanundaaçıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir.
Anayasa Mahkemesi bakanlıklarda ve bağlı kuruluşlarındaistihdam edilen personelin görev ve yetkilerinin belirlenmesine ilişkindüzenlemelerin CBK’larla yapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’yauygun olup olmadığı hususunu daha önce bazı kararlarında değerlendirmiş ve sözkonusu düzenlemelerin Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırıolmadığı sonucuna ulaşmıştır (AYM,E.2018/123, K.2022/138, 9/11/2022, §§ 19-30; E.2021/86, K.2023/34, 22/2/2023,§§ 20-25).
Belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan kamukurum ve kuruluşlarının personelinin görev ve yetkilerinin belirlenmesineilişkin düzenlemeler, kurumun teşkilat yapısıyla ve o hizmet alanında yerinegetirmesi gereken görevler ve bu amaçla kullanabileceği yetkilerle ilgili olupdolayısıyla idarenin teşkilat yapısı ile görev ve yetkilerinin belirlenmesininbir parçasını oluşturmaktadır.
Personelin görev ve yetkilerinin kamu kurum vekuruluşlarının teşkilat yapısı ile görev ve yetkilerine ilişkin olduğu vekuralla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının (Bakanlık) bağlıkuruluşu olan Başkanlıkta görevli başkan yardımcılarının görev ve yetkilerineilişkin düzenleme öngörüldüğü gözetildiğinde kuralın yürütme yetkisine ilişkinkonulardan olduğu anlaşılmaktadır.
Kentsel Dönüşüm Başkan Yardımcılarının görev vesorumluluklarına ilişkin kural, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklananİkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi haklarıve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevler ile ilgiliherhangi bir düzenleme de içermemektedir.
Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncücümlesi uyarınca CBK’lar bakımından aranan bir diğer husus, CBK kuralınınAnayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken konulara ilişkin olmamasıgereğidir. Anayasa koyucunun bir konunun kanunla düzenlenmesini özel olaraköngörmesi bu alanın münhasıran kanunla düzenlenmesini istediği anlamına gelir.Bu kapsamda Anayasa bir konunun kanunla düzenleneceğini öngörmüşse bu konudaCBK çıkarılamaz. Bununla birlikte Anayasa’da CBK’larla düzenleneceği özelolarak belirtilen konularda CBK’larla düzenleme yapılması mümkündür (AYM,E.2018/127, K.2021/18, 18/3/2021, § 40).
Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasında “Bakanlıklarınkurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez vetaşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.”denilmek suretiyle bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri veyetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulmasıAnayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrası uyarınca CBK iledüzenlenebileceği özel olarak belirtilen konular kapsamında kalmaktadır (AYM,E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, § 21).
Bu bağlamda Anayasa’nın CBK’lar tarafındandüzenleneceğini özel olarak öngördüğü bakanlıkların kurulması, kaldırılması,görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarınınkurulmasının düzenlenmesi kapsamında, bu konularla sınırlı olmak üzereAnayasa’nın 128. maddesinde belirtilen hususlarda düzenleme yapılabilir.
Başkanlık, Bakanlığa bağlı olarak kurulmuş olupBakanlığın teşkilat yapısı içinde yer almaktadır. Bu çerçevede, kuralınAnayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasında CBK ile düzenlenmesiöngörülen bakanlıkların teşkilat yapısı ile görev ve yetkilerine ilişkin olduğuanlaşılmaktadır. Zira yukarıda da belirtildiği üzere kamu kurum vekuruluşlarının dolayısıyla personelin görev ve yetkileri ile teşkilat arasındayakın bir ilişki olup görev ve yetkiler belirlenmeden bir kurum ve kuruluşunteşkilatlanmasından söz edilmesi zordur. Bu itibarla kuralın Anayasa’nın 106.maddesinin on birinci fıkrasıyla bağlantılı olarak 104. maddesinin on yedincifıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır.
Kuralla aynı alanda hüküm ifade eden karşılaştırmaya esasolabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespitedilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkinolmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle kuralın, konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı olmadığısonucuna ulaşıldığından, aksi yönde oluşan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Recai AKYEL
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
KARŞIOY GEREKÇESİ
Dava konusu kuralın, konu yönünden Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasına aykırılık taşıdığı düşüncesiyle çoğunlukkararına katılmadım.
Üye
Engin YILDIRIM
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğunun 15/10/2023 tarihli ve (153)numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkiliKurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen 792/O maddesinin “…Başkan tarafındanverilen görevleri yapmak ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…” dışındageriye kalan kısmının konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine ilişkin kararakatılmamaktayım.
2. İptali talep edilen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesihükmünde kadro ile ilgili düzenleme yer almaktadır.
3. Dava konusu kuralların “konu bakımından yetki” boyutuile Anayasa’ya uygunluk denetiminde Mahkememizçoğunluğunca Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına bir aykırılıkbulunmadığı kanaatine ulaşılsa da kuralların Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu içiniptali gerekmektedir.
4. Nitekim Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kadro ihdasıkonusunu düzenleyen bir kurala ilişkin Anayasa Mahkemesinin daha önce verdiğibir kararda bu konunun Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmesininAnayasa’ya aykırılık teşkil ettiği görüşünde olduğumdan Mahkememiz çoğunluğununiptal isteminin reddi yönündeki kanaatine katılmamıştım (Bkz.: E. S.: 2018/119,K. S.: 2020/25, K. T.: 11/06/2020 §§ 6-22,27-31, 33). Aynı hukuki gerekçelerin kadroile ilgili düzenlemenin yer aldığı dava konusu (153)numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesihükmünde de geçerli olduğu kanaatindeyim.
5. Dolayısıyla E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25 sayılıkararın karşıoyunda yer verdiğim gerekçelerle dava konusu kuralın da Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı olması nedeniyle iptali gerektiğikanaatinde olduğum için çoğunluk görüşüne katılmamaktayım.
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememizçoğunluğu, 15/10/2023 tarihli ve (153) numaralı Bazı CumhurbaşkanlığıKararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında CBK’nın 6. maddesiyle (4)numaralı CBK’ya eklenen 792/O maddesinin “kalan kısmının” konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’ya aykırı olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Aşağıda açıklanannedenlerle bu görüşe iştirak edilmemiştir.
2. Anayasa’nın104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesinde, Anayasada münhasırankanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK çıkarılamayacağı açıkça düzenlenmiştir.Anayasa’nın 128. maddesi ise memurlar ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri,atanmaları, görev ve yetkileri, hak ve yükümlülükleri ile statülerinin kanunladüzenleneceğini hüküm altına almıştır.
3. Başkanyardımcılarının atanması, görev ve yetkileri kamu görevlilerinin statüsüne dairesaslı bir düzenleme niteliğindedir. Bu tür kadro ihdası yalnızca teşkilatyapılanmasıyla sınırlı değildir; kamu hizmetinin hangi unvan ve kadro üzerindenyürütüleceğini ve buna bağlı mali yükü doğrudan belirlemektedir. Bu sebepleyasama organının iradesine tabi tutulması zorunludur.
4. Cumhurbaşkanlığıkararnamesiyle kamu görevlilerine ilişkin böyle bir düzenleme yapılması,TBMM’nin kanun yapma ve bütçe hakkı alanına müdahale niteliğindedir. Bu durum,kuvvetler ayrılığı ilkesini ve normlar hiyerarşisini zedelemektedir.
5. Sonuçolarak, (153) sayılı CBK’nın 6. maddesiyle (4) numaralı CBK’ya eklenen 792/Omaddesinin kalan kısmı da konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrası ile 128. maddesine aykırıdır.
Üye
Kenan YAŞAR