Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2024/138, K.2024/131 Sayılı Karar - 23/07/2024

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2024/138

Karar Sayısı : 2024/131

Karar Tarihi : 23/7/2024

R.G. Tarih - Sayı : Tebliğedildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Muğla 4. Asliye Ceza Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza MuhakemesiKanunu’nun 109. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (e) bendinin Anayasa’nın 2.,19. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesitalebidir.

OLAY: Tutuklamakararına yapılan itirazın incelenmesi sırasında itirazkonusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yeraldığı 109. maddesi şöyledir:

 “Adlî kontrol

Madde 109 – (1)(Değişik: 2/7/2012-6352/98 md.) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüphelinintutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir.

 (2) Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hallerde de, adlîkontrole ilişkin hükümler uygulanabilir.

 (3) Adlî kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veyabirden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir:

a) Yurt dışına çıkamamak.

b) Hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreleriçinde düzenli olarak başvurmak.

c) Hâkimin belirttiği merci veya kişilerin çağrılarına vegerektiğinde meslekî uğraşlarına ilişkin veya eğitime devam konularındakikontrol tedbirlerine uymak.

d) Her türlü taşıtları veya bunlardan bazılarını kullanamamakve gerektiğinde kaleme, makbuz karşılığında sürücü belgesini teslim etmek.

e) Özellikle uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ilealkol bağımlılığından arınmak amacıyla, hastaneye yatmak dahil, tedavi veyamuayene tedbirlerine tâbi olmak ve bunları kabul etmek.

f) Şüphelinin parasal durumu göz önünde bulundurularak,miktarı ve bir defada veya birden çok taksitlerle ödeme süreleri, Cumhuriyetsavcısının isteği üzerine hâkimce belirlenecek bir güvence miktarını yatırmak.

g) Silâh bulunduramamak veya taşıyamamak, gerektiğindesahip olunan silâhları makbuz karşılığında adlî emanete teslim etmek.

h) Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafındanmiktarı ve ödeme süresi belirlenecek parayı suç mağdurunun haklarını güvencealtına almak üzere aynî veya kişisel güvenceye bağlamak.

i) Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve adlîkararlar gereğince ödemeye mahkûm edildiği nafakayı düzenli olarak ödeyeceğinedair güvence vermek.

j) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Konutunu terk etmemek.

k) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Belirli bir yerleşimbölgesini terk etmemek.

l) (Ek: 2/7/2012-6352/98 md.) Belirlenen yer veyabölgelere gitmemek.

 (4) (Ek: 25/5/2005 – 5353/14 md.) (Mülga:2/7/2012-6352/98 md.) (Yeniden Düzenleme:14/4/2020-7242/15 md.) Maruz kaldığı ağırbir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatınıyalnız idame ettiremediği 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve GüvenlikTedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarıncatespit edilen şüpheli ile gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren altı aygeçmemiş bulunan kadın şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altınaalınmasına karar verilebilir. Hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu hükümleilgili olarak istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmuş olması hâlinde, UYAPkayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesi de adlîkontrol kararı verebilir.

 (5) Hâkim veya Cumhuriyet savcısı(d) bendinde belirtilen yükümlülüğün uygulamasında şüphelinin meslekîuğraşılarında araç kullanmasına sürekli veya geçici olarak izin verebilir.

 (6) Adlî kontrol altında geçensüre, şahsî hürriyeti sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. Buhüküm, maddenin üçüncü fıkrasının (e) ve (j) bentlerinde belirtilen hallerdeuygulanmaz. (Ek cümle:8/7/2021-7331/15 md.) Ancak, (j) bendinde belirtilenkonutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubundabir gün olarak dikkate alınır.

 (7) (Ek: 6/12/2006 – 5560/19 md.) Kanunlardaöngörülen tutukluluk sürelerinin dolması nedeniyle salıverilenler hakkında adlîkontrole ilişkin hükümler uygulanabilir.”

II. İLK İNCELEME

1.Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk incelemetoplantısında; başvuru kararı ve ekleri, Raportör Sümeyye KOCAMAN tarafındanhazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme,bu dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesininhükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda buhükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancakanılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi içinelinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması,iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacakkural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunlarınçözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacaknitelikte bulunan kurallardır.

3. 5271 sayılı Kanun’un 109. maddesinin (1) numaralı fıkrasında bir suçsebebiyle yürütülen soruşturmada 100. maddede belirtilen tutuklama sebeplerininvarlığı hâlinde şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol altına alınmasınakarar verilebileceği, (2) numaralı fıkrasında anılan Kanun’da tutuklama yasağıöngörülen durumlarda da adli kontrole ilişkin hükümlerin uygulanabileceğibelirtilmiştir.

4. Kanun’un 109. maddesinin (3) numaralı fıkrasında adli kontroltedbiri çerçevesinde kişinin tabi tutulabileceği yükümlülükler sayılmıştır. Bu kapsamda söz konusu fıkranın itiraz konusu (e)bendi uyarınca özellikle uyuşturucu,uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından arınmak amacıyla,hastaneye yatmak dâhil, tedavi veya muayene tedbirlerine tâbi olmak ve bunlarıkabul etmek de bu yükümlülüklerden birini oluşturmaktadır.

5. Somut olayda, şüpheli hakkında sulh ceza hâkimliğince verilentutuklama kararına yapılan itirazda Mahkeme şüphelinin tahliyesi ile hakkındaKanun’un 109. maddesinin (3) numaralı fıkrasının(a) ve (b) bentleri gereğince adli kontrol tedbirlerinin uygulanmasınakarar vermiş; bu sırada itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

6. İtiraz yoluna başvuran Mahkemede bakılmakta olandavada, şüpheli hakkında 109. maddenin (3)numaralı fıkrasının (e) bendinin uygulanmasına dair bir kararverilmediği gibi, Mahkemece somut olay koşullarında şüpheli hakkında buyükümlülüğün uygulanmasını gerektiren bir durum da ortaya konulmamıştır.

7. Öte yandan 271.maddenin dördüncü fıkrası uyarınca itiraz üzerine verilen kararın kesin olmasınedeniyle Mahkemece iptali talep edilen kurala konu adli kontrol tedbirinin birdaha uygulanmasının mümkün olmadığı açıktır. Dolayısıyla itiraz konusukuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.

8. Açıklanan nedenle kuralın itirazbaşvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânıbulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddi gerekir.

III. HÜKÜM

4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza MuhakemesiKanunu’nun 109. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (e) bendinin itirazbaşvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânıbulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 23/7/2024 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.