ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/141
Karar Sayısı : 2024/132
Karar Tarihi : 23/7/2024
R.G. Tarih - Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara Batı Asliye Ticaret Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 334. maddesinin (2) numaralı fıkrasının Anayasa’nın 10. ve 36.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Katkarşılığı eser sözleşmesinden kaynaklanan tapu iptal ve tescil davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yeraldığı 334. maddesi şöyledir:
“Adli yardımdanyararlanacak kişiler
MADDE 334 – (1) Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorduruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veyatamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçicihukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktanyoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.
(2) Kamuya yararlı dernek ve vakıflar, iddia vesavunmalarında haklı göründükleri ve mali açıdan zor duruma düşmeden gerekli giderlerikısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumda oldukları takdirde adli yardımdanyararlanabilirler.
(3) Yabancıların adli yardımdan yararlanabilmeleriayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır.”
II. İLK İNCELEME
1.Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk incelemetoplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Sümeyye KOCAMAN tarafındanhazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un “Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi”başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacakbaşvurularda izlenecek yöntem belirtilmiştir. Söz konusu maddenin (1) numaralıfıkrasında bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak bir kanunveya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesihâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddiolduğu kanısına varması durumunda anılan fıkrada sayılan belgeleri dizilistesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği kurala bağlanmış; sözkonusu fıkranın (a) bendinde “İptali istenen kuralların Anayasanın hangimaddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı”,(b) bendinde “Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneği” AnayasaMahkemesine gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır.
3. Maddenin (4) numaralı fıkrasında ise yöntemine uygun olmayanitiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafından esas incelemeyegeçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.
4. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde itirazyoluna başvuran mahkemenin gerekçeli kararında, Anayasa’ya aykırılıkları ilerisürülen hükümlerin her birinin Anayasa’nın hangi maddelerine, hangi nedenlerleaykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmesigerektiği, (2) numaralı fıkrasında da itiraz başvurusunda gerekçeli başvurukararının aslının Anayasa Mahkemesine sunulacağı ifade edilmiştir. Anılanfıkranın (a) bendinde ise “Başvurukararına ilişkin tutanağın onaylı örneği” AnayasaMahkemesine sunulacak belgeler arasında sayılmıştır.
5. Yine İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının(b) bendinde Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede başvurudaeksikliklerin bulunduğunun tespit edilmesi hâlinde itiraz yoluna ilişkinişlerde esas incelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği, (2) numaralı fıkrasında ise anılan (b) bendi uyarıncaverilen kararın itiraz yoluna başvuran mahkemenin eksiklikleri tamamlayarakyeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.
6. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin aynı dava dosyasıüzerinden itiraz konusu kurala ilişkin olarak daha önce Anayasa Mahkemesineyaptığı başvuru Anayasa Mahkemesinin 4/4/2024 tarihli ve E.2024/76, K.2024/84sayılı kararıyla gönderilen belgeler arasında başvuru kararına ilişkintutanağın onaylı örneğinin bulunmadığı gerekçesiyle6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemineuygun olmadığından esas incelemeye geçilmeksizin reddedilmiştir.
7. Yapılan incelemede itiraz yolunabaşvuran Mahkeme, aynı kurala ilişkin olarak yeniden Anayasa Mahkemesine başvurudabulunmuştur. Bakılmakta olan davanın heyethâlinde görülecek işlerden olmasına rağmen itiraz başvurusunda gönderilen 24/6/2024 tarihli tutanakta yalnızca mahkeme başkanınınimzasının bulunduğu, bu hâliyle söz konusu tutanağın anılan Kanun’un 40.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde belirtilen nitelikte birbaşvuru tutanağı olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmaktadır.
8. Öte yandan İçtüzük’ün 49. maddesinin (2) numaralıfıkrası uyarınca Mahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden itirazbaşvurusunda bulunması mümkün olmakla birlikte yapılacak başvuru öncekibaşvurunun devamı mahiyetinde olmayıp yeni bir başvuru niteliği taşımaktadır.Bu sebeple aynı kurala ilişkin yapılacak yeni başvurunun Anayasa, 6216 sayılıKanun ile İçtüzük’te belirtilen yönteme uygun olması gerekmektedir.
9. İtirazyoluna başvuran Mahkemenin daha önceki başvuruya ilişkin olarak düzenlenen 15/3/2024tarihli gerekçeli başvuru kararıyla Anayasa Mahkemesine yenidenitiraz başvurusunda bulunduğu, bu başvuruya ilişkin yeni bir gerekçeli başvurukararının düzenlenmediği anlaşılmaktadır. Bu itibarla itiraz başvurusunda daha önceki başvuruya ilişkindüzenlenen gerekçeli başvuru kararının bu başvuru açısından Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a)bendine uygun bir gerekçeli başvuru kararı olarak değerlendirilemeyeceğiaçıktır.
10. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 40.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile İçtüzük’ün 46. maddesinin(1) numaralı fıkrasının (a) bendine ve (2) numaralı fıkrasının (a) bendineaykırı olduğu anlaşılan başvurunun 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4)numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından esas incelemeyegeçilmeksizin reddi gerekir.
III. HÜKÜM
12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 334. maddesinin (2) numaralı fıkrasının iptaline karar verilmesitalebiyle yapılan itiraz başvurusunun 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin(4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından REDDİNE 23/7/2024 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR