anayasa mahkemesi kararı
Esas Sayısı : 2024/14
Karar Sayısı : 2024/145
Karar Tarihi : 23/7/2024
R.G.Tarih-Sayı : 10/12/2024-32748
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 4. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 27/6/1989tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye 1/7/2022 tarihli ve 7417sayılı Kanun’un 59. maddesiyle eklenen ek 37. maddenin dördüncü fıkrasında yeralan “…İş Kurumu İl Müdürü…” ibaresinin Anayasa’nın 2., 10., 49. ve 70.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Çalışma veİş Kurumu İl Müdürü olarak görev yapmakta iken görevden alınan kişinin istihdamuzmanı kadrosuna atanmasına ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada itirazkonusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VEİLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKMÜNDEKARARNAME KURALLARI
A. İptali İstenen Kanun Hükmünde Kararname Kuralı
Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) itiraz konusu kuralında yer aldığı ek 37. maddesi şöyledir:
“Ek Madde 37 – (Ek: 1/7/2022-7417/59 md.)
Mülga ek 18 inci maddenin birincifıkrasının (c) bendinde yer alan “Ek göstergeleri 3600 (dâhil) ila 6400 (hariç)olarak” ibaresi ile “ek göstergesi 3600 (dâhil) ila 6400 (hariç) olarak”ibaresi “Ek göstergeleri bakanlık bölge müdürü (dâhil) ila bakanlık genelmüdürü dengi (hariç) arasında” şeklinde, aynı fıkranın (ç) bendinde yer alan“Ek göstergesi 3600’den daha düşük” ibaresi ise “Ek göstergesi bakanlık bölgemüdüründen daha düşük” şeklinde uygulanmak suretiyle; 22/5/2003 tarihli ve 4857sayılı İş Kanunu ile 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silahlı KuvvetleriPersonel Kanunu hariç olmak üzere, tabi oldukları personel kanununabakılmaksızın Cumhurbaşkanlığı Merkez Teşkilatı, Cumhurbaşkanlığına bağlı,ilgili ve ilişkili kuruluşlar, bakanlıklar ve bağlı, ilgili ve ilişkilikuruluşları, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ile 10/12/2003 tarihli ve 5018sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (III) sayılı Cetvelde sayılandüzenleyici ve denetleyici kurumlar ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda, mülgaek 18 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen yöneticikadroları ile bakanlıkların bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarının il müdürükadrolarından ek 35 inci madde kapsamına girmeyen kadrolarda bulunup görevdenalınan veya görevleri sona erenler hakkında mülga ek 18 inci madde hükümleriuygulanır.
Bu madde hükümleri hâkim ve savcılar,Dışişleri meslek memurları, mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı, milliistihbarat hizmetleri sınıfı, emniyet hizmetleri sınıfı, jandarma hizmetlerisınıfı ve sahil güvenlik hizmetleri sınıfı kapsamına giren ve yöneticikadrolarında bulunanlar ile mevzuatı uyarınca görevde yükselme sınavıylaatanılabilecek kadro veya pozisyonlarda bulunanlar hakkında uygulanmaz.
Bu madde ve ek 35 inci madde hükümlerikapsamında 657 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A)fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan merkez teşkilatına ait kadrolar ilemesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri ve yeterlikleri aynı veya benzer nitelikarz eden merkez teşkilatına ait kadro veya pozisyonlara atanma hakkıkazananlar, görevden alındıkları veya görevlerinin sona erdiği kurumlarınyönetici kadro veya pozisyonlarında toplam en az üç yıl görev yapmış olmalarıkaydıyla talepleri halinde görevden alındıkları veya görevlerinin sona erdiğikurumların bu kapsamdaki kadro veya pozisyonlarına da atanabilir. Bu maddekapsamına girenlerden, görevden alındığı veya görevinin sona erdiği kurumda mezkûrnitelikte kadro bulunmayanların atanacağı kurum, kariyeri, öğrenim durumu veilgilinin tercihi dikkate alınarak Cumhurbaşkanlığınca tespit edilir.
Sosyal Güvenlik İl Müdürü ile Çalışmave İş Kurumu İl Müdürü kadrosunda bulunanlardan görevden alınan veyagörevleri sona erenler hakkında da mülga ek 18 inci maddenin (c) bendi ve bubende bağlı hükümleri uygulanır.
(Ek fıkra:27/12/2023-7491/78 md.)5018 sayılı Kanuna ekli (III) sayılı Cetvelde sayılan düzenleyici vedenetleyici kurumlar ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda, ek göstergesibakanlık genel müdürü dengi ve üzeri olup ek 35 inci madde kapsamına girmeyenyönetici kadro veya pozisyonlarında bulunanlar hakkında da mülga ek 18 incimaddenin birinci fıkrasının (b) bendi ve bu bende bağlı hükümleri, bunlarınatamalarının kurumlarının ilişkili olduğu bakanlık kadrolarına yapılmasısuretiyle uygulanır.
(Ek fıkra:27/12/2023-7491/78 md.)Mülga ek 18 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı altbendi ile dördüncü fıkra kapsamına girenler hakkında anılan alt bent hükümleri,bunların kurumların idari uzman unvanlı kadro veya pozisyonlarına atanmasısuretiyle uygulanır.
(Ek fıkra:27/12/2023-7491/78 md.) Bumadde ile ek 35 inci madde kapsamında atama yapılan idari uzman unvanlı kadrove pozisyonlar mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük haklarıbakımından ek 10 uncu madde kapsamına dahil idarelerin merkez teşkilatlarınaait mali hizmetler uzmanı unvanlı kadroya denktir.
Bu maddenin uygulanmasında ortayaçıkabilecek tereddütleri gidermeye Cumhurbaşkanlığı yetkilidir.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmünde Kararname Kuralı
KHK’nın mülga ek 18.maddesinin birinci, ikinci ve üçüncüfıkraları şöyledir:
“22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu ile 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk SilâhlıKuvvetleri Personel Kanunu hariç olmak üzere, tabi oldukları personel kanununabakılmaksızın Başbakanlık, bakanlıklar, bağlı ve ilgili kuruluşlar ile başkanve üyeleri hariç olmak üzere 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu MalîYönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (III) sayılı Cetvelde sayılan düzenleyici vedenetleyici kurumlar ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda;
a) Görevden alınan veya görev süreleri sona erenmüsteşarlar ile ek göstergesi 7600 ve daha yüksek tespit edilen yöneticikadrolarında bulunanlar Başbakanlık merkez müşaviri kadrolarına, ek göstergesi7000 olan yönetici kadrolarında bulunanlar Başbakanlık müşaviri kadrolarına,
b) (a) bendinde belirtilenler hariç olmak üzere ekgöstergesi 6400 ve daha yüksek tespit edilen yönetici kadrolarında veyapozisyonlarında bulunanlardan Başbakanlık Merkez Teşkilatı ile bağlı ve ilgilikuruluşlarında olanlar görevden alındıklarında veya görev süreleri sonaerdiğinde Başbakanlık müşaviri, bakanlık merkez teşkilatları ile bağlı veilgili kuruluşlarında olanlar bakanlığın müşavir kadrolarına, düzenleyici vedenetleyici kurumlar ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda olanlar kurumlarınınmüşavir veya danışman kadro veya pozisyonlarına,
c) Ek göstergeleri 3600 (dâhil) ila 6400 (hariç) olaraktespit edilen yönetici kadro veya pozisyonlarında bulunanlar görevdenalındıklarında veya görev süreleri sona erdiğinde;
1) Daha önce 657 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin “OrtakHükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan merkezteşkilatına ait kadrolar ile mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri veyeterlilikleri aynı veya benzer nitelik arz eden merkez teşkilatına ait kadroveya pozisyonlarda bulunanlar daha önceki bu kadro veya pozisyonlarına,
2) Daha önce (1) numaralı alt bentte belirtilenkadrolarda bulunmayanlardan ek göstergesi 3600 (dâhil) ila 6400 (hariç) olaraktespit edilen yönetici kadro veya pozisyonlarında toplam en az üç yıl görevyapmış olanlar ilgili kuruma ait (1) numaralı alt bentte yer alan kadro veyapozisyonlardan kurumlarınca tespit edilmiş olan kadro veya pozisyonlarına,
3) (2) numaralı alt bentte belirtilenlerden üç yıldan azgörev yapmış olanlar, bu maddeye göre ihdas edilmiş sayılan merkez veya taşrateşkilatına ait araştırmacı kadro veya pozisyonlarına,
ç) Ek göstergesi 3600’den daha düşük tespit edilenyönetici kadro veya pozisyonlarında bulunanlar görevden alındıklarında veyagörev süreleri sona erdiğinde;
1) Daha önce 657 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin “OrtakHükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan kadrolar ilemesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri ve yeterlilikleri aynı veya benzer nitelikarz eden kadro veya pozisyonlarda bulunanlar daha önceki bu kadro veyapozisyonlarına,
2) Diğerleri, bu maddeye göre ihdas edilmiş sayılanmerkez veya taşra teşkilatına ait araştırmacı kadro veya pozisyonlarına,
atanırlar. Bu şekilde atananlardan bir ay içinde taleptebulunanlar, atamaya yetkili amirler tarafından bu fıkra kapsamında yer alanyönetici kadro veya pozisyonları dışındaki daha önce bulundukları veya öğrenimdurumları itibarıyla ihraz etmiş oldukları unvanlara ilişkin kadro veyapozisyonlara bir ay içinde atanırlar.
Birinci fıkra kapsamında atananlar ile anılan fıkranınson cümlesi uyarınca talep üzerine yapılacak atamalar için uygun boş kadro veyapozisyon bulunmaması hâlinde, bunlar için başka bir işleme gerek kalmaksızın,söz konusu kadro veya pozisyonlar ihdas edilmiş ve kurumların kadro veyapozisyon cetvellerinin ilgili bölümlerine eklenmiş sayılır. Bu şekilde ihdasedilmiş sayılan kadro ve pozisyonlar boşalması hâlinde, herhangi bir işlemegerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. Anılan kadro ve pozisyonlaraatananlar, atamaya yetkili amirleri tarafından belirlenen birimlerde istihdamedilir.
Birinci fıkra hükmü kapsamında atananlardan birinci fıkrakapsamında yer alan yönetici kadro veya pozisyonlarında kesintisiz olarak en aziki yıl fiilen görev yapmış olanların mali hakları, atandıkları söz konusukadro veya pozisyonlarda bulunmaları kaydıyla, atandıkları tarihi takip eden aybaşından itibaren ikinci yılın sonuna kadar fiili çalışmaya bağlı ödemelerhariç, önceki görevine ait ödeme unsurları esas alınarak verilmeye devamedilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleriuyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, YıldızSEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan YAŞAR’ın katılımlarıyla18/1/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör DeryaATAKUL tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu veilgili görülen KHK kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A. Sınırlama Sorunu
3. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacakbir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırıgörmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasınınciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptali için AnayasaMahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemeninAnayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemeningörevine giren bir davanın bulunmasının yanı sıra, iptali talep edilen kuralında o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olandavanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
4. 375 sayılı KHK’nın ek 37. maddesinin dördüncüfıkrasında Sosyal Güvenlik İl Müdürü ile Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürükadrosunda bulunanlardan görevden alınan veya görevleri sona erenler hakkında aynıKHK’nın mülga ek 18. maddesinin (c) bendi ve bu bende bağlı hükümlerin uygulanacağıbelirtilmiştir. İtiraz konusu kural, anılan fıkrada yer alan “…İş Kurumu İl Müdürü…” ibaresidir. Buna göre Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürü kadrosuna atanankamu görevlisi görevden alındığında veya görev süresi sona erdiğinde 375 sayılıKHK’nın mülga ek 18. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralıalt bendi uyarınca; bir kariyer meslek mensubu ise tekrar kariyer meslekkadrosuna atanacak, daha önce herhangi bir kariyer meslek grubuna dâhil olmayankamu görevlilerinden ise aynı bendin (2) numaralı alt bendine göre yöneticipozisyonunda en az üç yıl görev yapmış olmak şartıyla kurumlarınca belirlenenbir kariyer meslek kadrosuna atanabilecektir.
5. İtiraz yoluna başvuran Mahkemede görülmekte olan davanınkonusu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürü pozisyonunda en az üç yıl görev yapmış,daha önce kariyer meslek mensubiyeti olmayan kamu görevlisinin görevdenalındıktan sonra, özel yarışma sınavıyla girilen ve bir kariyer uzmanlığı olanistihdam uzmanlığı kadrosuna atanmasına ilişkin işlemin iptali talebineilişkindir. Bu durumda bakılmakta olan davanın konusu gözetildiğinde kuralın esasınailişkin incelemenin anılan KHK’nın mülga ek18. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendi yönünden yapılması gerekir.
B. Anlam ve Kapsam
6. İtiraz konusu ibarenin yer aldığı ek 37. maddenindördüncü fıkrasında, Sosyal Güvenlik İl Müdürü ile Çalışma ve İşKurumu İl Müdürü kadrosunda görev yapmakta iken görevden alınan veya görevsüresi sona eren kamu görevlilerinin, görevden alındıktan sonraatanabilecekleri kadroların belirlenmesinde 375 sayılı KHK’nın mülga ek 18.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ve bu bende bağlı hükümlerininuygulanacağı düzenlenmektedir.
7. Kuralın atıfta bulunduğu mülga ek 18. maddenin birincifıkrasında başbakanlık, bakanlıklar, bağlı ve ilgili kuruluşlar ile -başkan veüyeleri hariç olmak üzere- 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimive Kontrol Kanunu’na ekli (III) sayılı Cetvel’de sayılan düzenleyici vedenetleyici kurumlar ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda yönetici pozisyonundagörev yapan kamu görevlilerinin, görevlerinden alınması veya görev sürelerininsona ermesi durumunda bu madde kapsamında atanacakları kadrolara yerverilmiştir.
8. Anılan fıkrada atama yapılabilecek kadrolara çokçeşitli ve ayrıntılı şekilde yer verilmiş olmakla birlikte itiraz konusukuralla atıfta bulunulan birinci fıkranın (c) bendinde, ek göstergeleri 3600(dâhil) ilâ 6400 (hariç) olarak tespit edilen yönetici kadro veyapozisyonlarında bulunanların görevden alındıklarında veya görev süreleri sonaerdiğinde atanacakları kadrolar düzenlenmiştir. Buna göre;
- Daha önce 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı DevletMemurları Kanunu’nun 36. maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A)fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan ve kariyer meslek olarak daadlandırılan merkez teşkilatına ait kadrolar ile mesleğe alınmaları,yetiştirilmeleri ve yeterlilikleri aynı veya benzer nitelik taşıyan merkezteşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda bulunanlar, daha önceki bu kadro veya pozisyonlarınaatanacaktır. Böylece 3600 (dâhil) ilâ 6400 (hariç) ek göstergeli yöneticikadrosuna atanan bir denetim elemanı veya uzman, görevden alındığında veyagörev süresi sona erdiğinde tekrar denetim elemanı veya uzman kadrosuna atanabilecektir.
- Daha önce (1) numaralı alt bentte belirtilen kadrolardabulunmayanlardan ek göstergesi 3600 (dâhil) ilâ 6400 (hariç) olarak tespitedilen yönetici kadro veya pozisyonlarında toplam en az üç yıl görev yapmışolanlar da ilgili kuruma ait (1) numaralı alt bentte yer alan kariyer meslekkadro veya pozisyonlarından kurumlarınca tespit edilmiş olan kadro veyapozisyonlara atanacaktır. Başka bir ifadeyle daha önce herhangi bir kariyermeslek grubuna dâhil olmaksızın ek göstergesi 3600 ilâ 6400 arasında olan yöneticipozisyonundaki bir kadroya atanan kamu görevlisi, görevden alınması veya görevsüresinin sona ermesi durumunda, yönetici pozisyonunda en az üç yıl görevyapmış olması şartıyla kurumunca belirlenen bir kariyer meslek kadrosuna atanabilecektir.
- Yönetici pozisyonunda üç yıldan az süreyle görev yapmışolanlar ise merkez veya taşra teşkilatına ait araştırmacı kadro veyapozisyonlarına atanacaktır.
9. 375 sayılı KHK’nın ek 18. maddesi 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK’nın 177. maddesiyle yürürlüktenkaldırılmıştır. Bununla birlikte 375 sayılı KHK’ya1/7/2022 tarihinde eklenen ek 37. madde uyarınca, mülga ek 18. maddehükümlerine yeniden uygulama alanı açılarak bakanlıklar ve diğer kamukuruluşlarındaki ünvansız daire başkanı ve muadili kadrolarda yer alıp görevdenalınan personel hakkında mülga ek 18. maddeye göre işlem tesis edilmesisağlanmıştır.
10. İtiraz konusu kuralla Çalışma ve İş Kurumu ilmüdürleri hakkında da mülga ek 18. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ve bubende bağlı hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda dahaönce herhangi bir kariyer meslek grubuna dâhil olmayan Çalışma ve İş Kurumu ilmüdürlerinin yönetici pozisyonunda en az üç yıl görev yapmış olmak kaydıyla kurumlarıncabelirlenecek bir kariyer meslek kadrosuna atanmasına imkân tanınmıştır.
C. İtirazın Gerekçesi
11. Başvuru kararında özetle; daha önce kariyer mesleksınıfında görev yapmayan İş Kurumu İl Müdürü pozisyonundaki kamu görevlilerinin,görevden alındıktan sonra, özel yarışma sınavıyla girilen kariyer uzmanlık kadrolarınaatanmalarına imkân sağlayan kuralın mesleğe özel yarışma sınavıyla girenlerbakımından eşitsizliğe sebebiyet verdiği, kariyer ve liyakat ilkeleriylebağdaşmadığı, bu durumun çalışma barışını bozduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın2., 10., 49. ve 70. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Ç. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
12. Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Dördüncü Bölümü’nde “IV.Kamu hizmetlerine girme hakkı” kenar başlığı altında 70. maddesinde kamuhizmetlerine girme hakkına yer verilmiştir. “Hizmete girme” başlıklımaddenin birinci fıkrasında “Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkınasahiptir” denilmek suretiyle hakkın tanımı yapılmış, ikinci fıkrasında ise“Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırımgözetilemez” denilmek suretiyle görevin gerektirdiği niteliklerin atamadatemel ölçüt olarak düzenleneceği ifade edilmiştir. Görevin gerektirdiğinitelik kamu hizmetlerinin genel bir ilkesi olan liyakat esası üzerindebelirginleşmektedir
13. Anayasa Mahkemesi; bugüne kadar verdiği kararlarlakamu hizmetine girme hakkının sadece bu hizmetlere girmeyi değil, aynı zamandakamu hizmetlerinde bulunmayı ve kalmayı da güvence altına aldığını kabuletmiştir (AYM, E.2021/104, K.2021/87, 11/11/2021, §§ 42-48).
14. Öte yandan Anayasa’nın anılan maddesinin lafzı veruhunun bir bütün olarak yorumlanmasından hizmete alınmada esas olan liyakatilkesinin kadro ve statüler arasındaki geçişleri de kapsadığını vurgulamak gerekir.Buna göre kamu görevlilerinin görevde ilerlemesi ile kadro ve statülerarasındaki geçişleri de Anayasa’nın 70. maddesi kapsamında kalmaktadır.
15. Bununla birlikte kamu hizmetine girme hakkı, var olankariyer mesleğe, kadroya veya statüye ilerlemeyi veya atanabilmeyi güvencealtına almakta olup belli bir kariyer mesleğin, kadronun veya statününoluşturulmasını garanti etmemektedir. Kariyer mesleklerin, kadroların veyastatülerin oluşturulması kanun koyucunun takdirindedir. Ancak bir kariyermeslek, kadro veya statü oluşturulduktan sonra bunlara atanabilme veyailerleyebilme şartları kanun koyucu tarafından anayasal güvencelere uygunolarak düzenlenmek zorundadır.
16. Anayasa’nın 70. maddesinin ikinci fıkrasında hizmetealınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırımgözetilemeyeceği belirtilmek suretiyle atanma ve ilerleme ölçütlerinin görevingerektirdiği niteliklere uygun olarak düzenlenmesi zorunluluğuna işaretedilmiştir. Buna göre atanma ve ilerleme ölçütlerinin görevin gerektirdiğiniteliklere uygun düzenlenmemesi Anayasa’nın 70. maddesinin ihlal edilmesineneden olabilecektir. Hizmete alımda geçerli olan liyakat ilkesine uygunluk,kamu hizmetinde ilerleme ve yükselmede de dikkate alınacak temel anayasalgüvencelerdendir.
17. Liyakat, ilgili meslek, kadro veya statüye verilengörev ve yetkilerin gereği gibi ifa ve icra edilebilmesi için taşınması gerekenniteliklere sahip olunmasını ifade etmektedir. Bu bağlamda bir meslek, kadroveya statüye atanmada veya yükselmede liyakat ilkesinin esas alınıp alınmadığıbelirlenirken söz konusu meslek, kadro veya statüye bağlanan görev veyetkilerin neler olduğu dikkate alınmalıdır.
18. 657 sayılı Kanun’da devlet memurları için uzmanlık veihtisasa dayalı kariyer yolları oluşturulmuştur. Bu kapsamda anılan Kanun’un “Uzmanistihdamı” başlıklı ek 41. maddesinin ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşincifıkralarında uzmanlığa atanmak için devlet memurluğuna atanmada arananşartların yanında ihtisaslaşmaya yönelik birtakım şartlar getirilerek devletmemurluğu genel statüsü içerisinde daha özel bir hukuki statü olan kariyermeslek grupları oluşturulmuştur. Anılan fıkralar uyarınca kariyer uzmanlıkmesleği;
- En az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler,iktisat, işletme, iktisadi ve idari bilimler fakültelerinden veya bakanlıklarve kamu kurumlarınca yürütülen kurumsal hizmet gerekleri çerçevesinde en azdört yıllık lisans eğitimi veren ve yönetmelikle belirlenen yükseköğretimkurumlarından ya da bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabuledilen yurt içindeki veya yurt dışındaki öğretim kurumlarından mezun olunduktansonra atanılabilen,
- Mesleğe uzman yardımcısı olarak özel yarışma sınavı ile alınan,
- En az üç yıl çalışmak ve istihdam edildikleri birimlercebelirlenecek konularda hazırlayacakları uzmanlık tezinin, oluşturulacak tezjürisi tarafından kabul edilmesi gerekli bulunan,
- Uzmanlık yeterlik sınavında başarılı olunması gereken,
- Yeterlik sınavında başarılı olanların uzman kadrolarınaatanabilmeleri için yabancı dil sınavından asgari (C), dışişleri uzmanlığı içinasgari (B) düzeyinde veya dil yeterliği bakımından bunlara denkliği kabuledilen ve uluslararası geçerliliği bulunan başka bir belgeye yeterliksınavından itibaren en geç iki yıl içinde sahip olunması gereken,
bir meslek grubudur.
19. Dolayısıyla anılan maddeye göre kamu kurumlarınınmerkez teşkilatlarında kariyer meslek mensubu olarak istihdam edilebilmek içinbu mensubiyetin gerektirdiği; “üniversitelerin belirli bölümlerinde lisanseğitimini tamamlamış olmak”, “mesleğe özel yarışma sınavı ile uzmanyardımcısı olarak alınmış olmak”, “uzman yardımcılığında en az üç yılçalışmış olmak”, “uzmanlık tezi hazırlamak ve bunun tez jürisitarafından kabul edilmesi”, “uzmanlık yeterlilik sınavında başarılıolmak”, “yabancı dil sınavından asgari (c) düzeyinde puan almış olmak”şeklinde sayılabilecek asgari şartları sağlamak gerekmektedir.
20. 657 sayılıKanun’un 36. maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11)numaralı bendinde kamu kurumlarındaki kariyer uzmanlık kadroları tek teksayılmıştır. Anılan bent incelendiğinde kariyer meslek olarak daadlandırılan ve mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle hakkazanılan kadroların kariyer uzmanlık kadrolarından ibaret olmadığı da açıktır.Söz konusu maddenin (A) fıkrasının (11) numaralı bendine göre bakanlıklar ilediğer kamu kurumlarında istihdam edilen denetim elemanları da kariyer meslekmensubu olup bunların mesleğe alınmalarında özel yarışma sınavı dışında arananşartlar genellikle ilgili kurumların mevzuatında özel olarak belirlenmiştir.
21. İtiraz konusu kuralla 375 sayılı KHK’nın mülga ek 18.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendine atıfla daha önce herhangi bir kariyer meslek grubuna dâhilolmayan Çalışma ve İş Kurumu il müdürlerinin yönetici pozisyonunda en az üç yılgörev yapmış olmak kaydıyla kurumlarının merkez teşkilatına ait bir kariyermeslek kadrosuna atanmasına imkân tanınmaktadır. Mülga ek 18. maddenin anılanalt bendi söz konusu atamanın uzman veya denetim elemanı kadrolarındankurumlarınca belirlenecek herhangi birine yapılabilmesini mümkün kılmaklabirlikte 657 sayılı Kanun’un 36. maddesinin “OrtakHükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde Türkiye İşKurumunun (Kurum) merkez teşkilatına ait denetim elemanı kadrosu bulunmadığıgözetildiğinde atamanın Kurumun merkez teşkilatındaki kariyer uzman kadrolarınayapılabileceği anlaşılmaktadır.
22. 657 sayılı Kanun’un 36. maddesinin “OrtakHükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendi, ek 41. maddesi veanılan Kanun’a ekli (1) sayılı Cetvel gözönünde bulundurulduğunda kanunkoyucunun bakanlıklar ile diğer kamu kurumlarının merkez teşkilatı kadrolarındagörevlendirilmek üzere istihdam edeceği kariyer meslek mensuplarına özel önematfettiği görülmektedir. Nitekim merkez teşkilatı kadrosunda kariyer uzmanolarak atanmaya hak kazanabilmek için üniversitelerin belirli bölümlerindenmezun olma şartına ilave olarak içinde pekçok sınav ve yeterlilik unsuru taşıyan şartlar getirilmiştir. Bu bağlamda merkez teşkilatı kadrosunda istihdam edilecek tümuzmanlar için mesleki yeterliliğin yanında asgari (c) düzeyinde yabancı dilbilgisi yeterliliği aranmıştır. 657 sayılıKanun’un ek 41. maddesinin beşinci fıkrasında; tez, yeterlilik sınavı veyayabancı dil bilgisi şartlarında başarı sağlayamayanların uzman yardımcısıünvanını kaybedeceği ve kurumlarında durumlarına uygun memur ünvanlı kadrolaraatanacakları düzenlenmiştir.
23. Uzman yardımcılığına atanmış olsalar dahi sayılanşartları yerine getiremeyen kamu görevlilerinin uzmanlık yerine memur kadrosunaatanması, bu şartların, bakanlıklar ile diğer kamu kurumlarının merkezteşkilatlarında görevlendirilen ve belirli bir alanda teknik bilgi ve becerigerektiren kariyer uzmanlık mesleğinin temel unsurları olduğunu göstermektedir.Kanun’a ekli (1) sayılı Cetvel ile kanun koyucunun, bakanlıklar ile diğer kamu kurumlarınınmerkez teşkilatları ile taşra teşkilatlarının kariyer meslek kadrolarındagörevli uzman ve denetim elemanlarının aylık ve ödenekleri ile diğer özlükhakları açısından da bir farklılaştırmaya gitmiş olması bu tespitidoğrulamaktadır.
24. Memurların yönetici kadrolarına atanmaları veya bugörevlerden alınarak başka bir kadroya atanmaları statü hukukuna ilişkindir.Statü hukukuna göre yürütülen görevlere atanmanın usulleri, görevin kapsamı vesüresi ile ilgili konularda düzenleme yapmak anayasal ilkelere aykırı olmamakkaydıyla kanun koyucunun takdirindedir. Bu bağlamda, kanun koyucu, yöneticikadrosunda görev yapan kamu görevlilerinin görevden alınması veya görevsüresinin dolması durumunda atanacakları kadroları statü hukuku çerçevesindebelirleyebilir.
25. Dolayısıyla farklıuygulamalara sebebiyet vermemek, uygulamada farklı yorumlardan kaynaklanansorunları gidermek amacıyla yönetici kadrosunda görev yapmakta iken görevdenalınan veya görev süresi sona eren kamu görevlilerinin atanabileceği kadrolarıbelirleyen düzenlemeler yapmak kanun koyucunun takdirindedir. Bununla birlikteyönetici kadrosunda bulunanların bu görevleri sona erdikten sonra atanacaklarıkadroların belirlenmesinde de liyakat ilkesi gözetilmelidir. Anılan mevzuathükümleri de gözetildiğinde kariyer uzmanlıkları belli bir alanda teknik bilgive beceri sahibi olmayı gerektirmekte olup yöneticilik görevi icra etmek buvasıfları kendiliğinden kişiye kazandırmamaktadır.
26. 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum veKuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin 615. maddesi uyarınca Kurum, Çalışma ve Sosyal GüvenlikBakanlığının ilgili kuruluşudur. Çalışma ve İş Kurumu il müdürlerinin ise10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (3) numaralı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurumve Kuruluşlarında Atama Usullerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne ekli (I)ve (II) sayılı Cetveller’de yer almamaları nedeniyle üst kademe kamu yöneticisiolmadıkları açıktır. Bu itibarla Kurumun il müdürü kadrosuna atama 657 sayılıKanun’un 68. maddesinin (B) fıkrası ile 76. maddesi kapsamında yapılmaktadır.
27. Anılan Kanun’un 68. maddesinin (B) fıkrasına göretamamının kamu hizmetinde geçirilmesi gerekmeyen belirli hizmet sürelerininvarlığı ile yüksek öğrenim görmüş olmak il müdürü kadrosuna atanabilmek içinyeterli olmaktadır. İl müdürü olarak atananlardan da Kurumun merkezteşkilatında yer alan istihdam uzmanı kadrosuna atanmaya hak kazanabilmek içinkural uyarınca yönetici pozisyonunda en az üç yıl görev yapmış olma şartıaranmaktadır. Böylece bu kişilerden Kurumun merkez teşkilatının kariyer uzmankadrosu için öngörülen anılan asgari şartları taşıması beklenmemekte, il müdürükadrosunda üç yıl süreyle görev yapmış olmak istihdam uzmanı kadrosuna atanmakiçin yeterli görülmektedir.
28. Anayasa’nın 70. maddesinde kamu hizmetine alımlardabu hizmeti yerine getirecek kişinin görevin gerektirdiği niteliklere sahipolması gerektiği belirtilerek görev ile nitelik arasındaki öneme vurguyapılmıştır. Dolayısıyla üstlenilen kamu görevi ve bu görevin gerektirdiğinitelik birbirinden ayrı düşünülemez. Buna göre, o nitelikler görevlilerdebulunmadıkça o görev yerine getirilemeyecek ya da iyi bir biçimde yerinegetirilemeyecekse buna ilişkin niteliğin görevin gerektirdiği nitelik olarakkabulü mümkündür (benzer değerlendirmeler için bkz. AYM, E.1979/19, K.1979/39,9/10/1979).
29. 657 sayılı Kanun’un ek 41. maddesiyle kamu kurum vekuruluşlarının merkez teşkilatında yer alan kariyer uzmanlıkları için getirilenatama şartlarının, istihdam uzmanlığı görevinin gerektirdiği asgari niteliklerolduğunda şüphe bulunmamaktadır. Kuralda ise Kurumun taşra teşkilatı olanÇalışma ve İş Kurumu il müdürlüklerinde görev yapan il müdürlerinin söz konusukadroda üç yıl süreyle görev yapmış olmak kaydıyla anılan maddede yer alanşartları taşımadan istihdam uzmanı kadrosuna atanmasına imkân tanınmaktadır.
30. İstihdam uzmanlığının Kurumun merkez teşkilatında yeralan bir kadro olduğu gözetildiğinde, kamu kurum ve kuruluşlarının merkezteşkilatında yer alan kariyer meslek kadrolarına atanmak için 657 sayılıKanun’un ek 41. maddesinde düzenlenen asgari şartlar aranmaksızın Kurumun taşrateşkilatında üç yıl süreyle il müdürü olarak görev yapanların da anılan kariyermeslek kadrolarına atanmalarına imkân tanıyan kuralın görevin gerektirdiğiniteliklere sahip olma ölçütünü karşıladığı söylenemez. Bu itibarla kuralAnayasa’nın 70. maddesiyle güvence altına alınan kamu hizmetine alımda vehizmetin devamında aranan liyakat ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
31. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 70. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Kadir ÖZKAYA, Recai AKYEL, İrfan FİDAN, Muhterem İNCE,Yılmaz AKÇİL ile Ömer ÇINAR bu görüşe katılmamışlardır.
Kural, Anayasa’nın 70. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 10. ve 49. maddeleri yönündenincelenmemiştir.
IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
32. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralıfıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer bazı hükümlerinin veyatamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesinceiptaline karar verilebileceği öngörülmektedir.
33. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralıfıkrasının önceki hâlinde KHK’lara da yer verilmiş iken 2/7/2018 tarihli ve 703sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun veKanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun HükmündeKararname’nin 209. maddesiyle söz konusu fıkrada yer alan “…kanun hükmündekararnamenin…” ibareleri “…Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin…”şeklinde değiştirilmiştir.
34. Anılan değişikliğin “Anayasada yapılandeğişikliklere uyum sağlanması amacıyla 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunda ibaredeğişiklikleri yapılması amaçlanmaktadır” biçimindeki gerekçesi, Anayasa’da6771 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikler kapsamında KHK çıkarılabilmeimkânına anayasal olarak son verildiği ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerininAnayasa’da geniş biçimde yeniden düzenlendiği gözetildiğinde 6216 sayılıKanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında yapılan değişiklikle ulaşılmakistenen amacın Anayasa Mahkemesinin KHK’lara ilişkin anılan fıkra kapsamındakigörev ve yetkisinde herhangi bir değişiklik yapmak olmayıp KHK çıkarılabilme imkânınason veren ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin yargısal denetiminin AnayasaMahkemesince yapılmasını öngören Anayasa değişikliğine uyum sağlamak olduğuanlaşılmaktadır. Nitekim Anayasa’ya 6771 sayılı Kanun’la eklenen geçici 21.maddenin (F) fıkrasının “Yürürlükte bulunan kanun hükmünde kararnamelerhakkında 152 nci ve 153 üncü maddelerin uygulanmasına devam olunur” hükmünüiçeren ikinci cümlesinde “…devam olunur” ibaresine yer verilmesi deKHK’lara ilişkin yargısal denetim görev ve yetkisinin söz konusu Anayasadeğişikliği öncesinde mevcut olduğu şekliyle devamının amaçlandığınıgöstermektedir (AYM, E.2018/115, K.2020/81, 30/12/2020, § 59).
35. Bu bağlamda kanun koyucu da Anayasa MahkemesininKHK’lara ilişkin görev ve yetkisinin kapsamının var olduğu şekliyle aynendevamını sağlamak amacıyla 6216 sayılı Kanun’a 703 sayılı KHK ile eklenengeçici 2. maddenin (4) numaralı fıkrasında “Mahkemenin kanun hükmündekararnamelere ilişkin görev ve yetkileri devam eder” hükmüne yer vermiştir.Mahkemenin KHK’lara ilişkin görev ve yetkisinin KHK kurallarının iptalinindiğer bazı KHK hükümlerinin uygulanmaması sonucunu doğurması durumunda onlarıniptalini de içerdiği açıktır. Bu çerçevede 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin(4) numaralı fıkrası, geçici 2. maddenin (4) numaralı fıkrasıyla birlikteyorumlandığında Anayasa Mahkemesinin, KHK’nın belirli kurallarının iptalisonucunda uygulanma imkânı kalmayan diğer bazı hükümlerinin veya tümününiptaline karar verme görev ve yetkisinin de aynen devam ettiğinin kabulügerekir (AYM, E.2018/122, K.2020/14, 19/2/2020, § 47; E.2018/115, K.2020/81,30/12/2020, § 60).
36. 375 sayılı KHK’nın ek 37. maddesinin dördüncü fıkrasındayer alan “…İş Kurumu İl Müdürü…” ibaresinin iptali nedeniyle uygulanmaimkânı kalmayan anılan cümlede yer alan “...Çalışma ve...” ibaresinin6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptaligerekir.
V. HÜKÜM
27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun HükmündeKararname’ye 1/7/2022 tarihli ve 7417 sayılı Kanun’un 59. maddesiyle eklenen ek37. maddenin dördüncü fıkrasında yer alan;
A. “...İş Kurumu İl Müdürü...” ibaresinin esasınailişkin incelemenin “anılan KanunHükmünde Kararname’nin mülga ek 18. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin(2) numaralı alt bendi” yönünden yapılmasına OYBİRLİĞİYLE,
B. “...İşKurumu İl Müdürü...” ibaresinin “anılan Kanun HükmündeKararname’nin mülga ek 18. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (2)numaralı alt bendi” yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Kadir ÖZKAYA, RecaiAKYEL, İrfan FİDAN, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL ile Ömer ÇINAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. “...Çalışmave...” ibaresinin 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
23/7/2024 tarihindekarar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
KARŞI OY
1. Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürü olarak görev yapmaktaiken görevden alınan kişinin istihdam uzmanı kadrosuna atanmasına ilişkinişlemin iptali istemiyle İstihdam UzmanlarıDerneği tarafından açılan davada,27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye 1/7/2022 tarihli ve7417 sayılı Kanun’un 59. maddesiyle eklenen ek 37. maddenin dördüncü fıkrasındayer alan “…İş Kurumu İl Müdürü…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan İdare Mahkemesi iptali için başvurmuştur.
2. 375 sayılı KHK’nın ek 37. maddesinin dördüncüfıkrasında Sosyal Güvenlik İl Müdürü ile Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürükadrosunda bulunanlardan görevden alınan veya görevleri sona erenler hakkındaaynı KHK’nın mülga ek 18. maddesinin (c) bendi ve bu bende bağlı hükümlerinuygulanacağı belirtilmiştir.
3. Buna göre Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürü kadrosunaatanan kamu görevlisi görevden alındığında veya görev süresi sona erdiğinde 375sayılı KHK’nın mülga ek 18. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1)numaralı alt bendi uyarınca; bir kariyer meslek mensubu ise tekrar kariyermeslek kadrosuna atanacak, daha önce herhangi bir kariyer meslek grubuna dâhilolmayan kamu görevlilerinden ise aynı bendin (2) numaralı alt bendine göreyönetici pozisyonunda en az üç yıl görev yapmış olmak şartıyla kurumlarıncabelirlenen bir kariyer meslek kadrosuna atanabilecektir.
4. Mahkememiz çoğunluğu tarafından, daha önce herhangibir kariyer meslek grubuna dâhil olmayan Çalışma ve İş Kurumu il müdürlerininyönetici pozisyonunda en az üç yıl görev yapmış olmaları kaydıyla kurumlarıncabelirlenecek bir kariyer meslek kadrosuna atanmalarına imkân tanıyan kuralın,iptaline karar verilmiştir.
5. Çoğunluğun gerekçesinde, kamu kurum ve kuruluşlarınınmerkez teşkilatında yer alan kariyer meslek kadrolarına atanmak için 657 sayılıKanun’un ek 41. maddesinde düzenlenen asgari şartlar aranmaksızın Kurumun taşrateşkilatında üç yıl süreyle il müdürü olarak görev yapanların anılan kariyermeslek kadrolarına atanmalarına imkân tanıyan kuralın görevin gerektirdiğiniteliklere sahip olma ölçütünü taşımadığı ve Anayasanın 70. maddesine aykırıolduğu sonuca ulaşılmıştır.
6. Aşağıda açıklanan nedenlerle tarafımızca bu sonucaiştirak etmek mümkün olmamıştır.
7. Anayasa Mahkemesi bugüne kadar, Anayasa’nın 70.maddesinde güvence altına alınan kamu hizmetine girme hakkının, kamu görevinezaten girmiş/alınmış olan kişilerin kadro ve statüler arasındaki geçişlerini dekapsadığını içtihat etmemiştir. Çoğunluk görüşünde de bu yönde bir atıfbulunmamaktadır.
8. Çoğunluk görüşünde, anılan hususun söz konusu 70.maddenin kapsamına dahil edilmesinin gerekçesi “14. … Anayasa’nın anılanmaddesinin lafzı ve ruhunun bir bütün olarak yorumlanmasından hizmete alınmadaesas olan liyakat ilkesinin kadro ve statüler arasındaki geçişleri dekapsadığını vurgulamak gerekir. Buna göre kamu görevlilerinin görevdeilerlemesi ile kadro ve statüler arasındaki geçişleri de Anayasa’nın 70.maddesi kapsamında kalmaktadır.” şeklinde ifade edilmiştir.
9. Görüldüğü üzere Çoğunlukça konu 70. maddenin kapsamınaalınırken, Anayasa’nın 70. maddesinin “lafzına” ve “ruhuna”dayanılmıştır. Gerekçe olarak söz konusu maddenin lafzı ve ruhu gösterilmiştir.Ancak kararda maddenin lafzının ve ruhunun ne şekilde bu yorumu gerektirdiğinedair hiçbir açıklama yapılmamıştır. Maddenin lafzı “Her Türk, kamu hizmetlerinegirme hakkına sahiptir. / Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerdenbaşka hiçbir ayırım gözetilemez.” şeklindedir. Görüldüğü gibi lafızdasadece “hizmete girme” ve “hizmete alım”dan söz edilmekte olup,kamu hizmetine zaten girmiş/alınmış kişilerin “kadro ve statüler arasındakigeçişleri” ile ilgili olan ya da bunu herhangi bir şekilde ima edenherhangi bir ibare bulunmamaktadır. Maddenin ruhundan kastedilenin ne olduğuysaanlaşılamamaktadır.
10. Anayasa’nın 70. maddesinin lafzının yukarıdabelirtilen şekilde yorum yapmaya elverişli olmadığı bir durumda ise tarihselyorum, sistematik yorum ve uluslararası belgeleri de dikkate alan amaçsal yorumyöntemleri uygulanarak bir sonuca varılması gerekir. Nitekim Anayasa Mahkemesibu yöntemleri uygulayarak Anayasa’nın 70. maddesinin kapsamına ilişkiniçtihadını geliştirmiş ve ilk defa yakın tarihli bir kararında kamu hizmetinegirme hakkının sadece bu hizmetlere girmeyi değil, aynı zamanda kamuhizmetlerinde bulunmayı ve kalmayı da güvence altına aldığını kabul etmiştir(AYM, E.2021/104, K.2021/87, 11/11/2021, §§ 42-48). Anılan kararda Mahkeme,kamu hizmetine girme hakkının 1924 ve 1961 Anayasalarındaki düzenlenişbiçimini, 70. maddenin 1982 Anayasası içinde sistematik olarak düzenlendiğiyeri ve aynı ana başlık altında yer alan 71. maddede kullanılan lafzı, aynıhakkın uluslararası sözleşmeler ve belgelerdeki düzenleniş biçimini dikkatealıp, ayrıntılı değerlendirmeler yaparak belirtilen sonuca varabilmiştir.
11. Ancak eldeki itiraz başvurusunda çoğunluk görüşündehiçbir açıklama yapılmadan -önceki karara konu hususa kıyasla maddeninkapsamına girmesi daha güç olan bir husus olan- kamu hizmetine zatengirmiş/alınmış kişilerin, “kadro ve statüler arasındaki geçişleri” maddekapsamına dahil edilmiştir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin Anayasamaddelerinin lafzından anlaşılmayan bir hususun tutarlı ve ikna edici şekildedayanakları gösterilmeden ilgili Anayasa hükmü kapsamına dahil edilmesi veböylelikle daha yüksek bir standardı ifade eden temel hak ve özgürlük düzeyindeanayasal koruma sağlanması Anayasa Mahkemesinin Anayasa hükümlerini yorumlamagörevi ile Anayasa koyucu gibi hareket etme arasında asla aşılmaması gerekensınırı belirsizleştirebilir.
12. Hal böyle olunca somut başvuruda, itiraz konusu kuralın,önceki içtihattan farklılaştırılarak Anayasa’nın 70. maddesi kapsamındaincelenmesi şeklindeki çoğunluk görüşüne katılmamakta ve önceki içtihadın devamettirilmesi gerektiğini değerlendirmekteyim.
13. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadında ise benzermeseleler Anayasa’nın 70. maddesiyle ilgili görülmeyip, 2 ve 10. maddesikapsamında incelenmiş ve Anayasa’ya aykırı bulunmamıştır (AYM, E.2014/177,K.2015/49, 14/05/2015; AYM, E.2014/87, K.2015/112, 08/12/2015). Daha daönemlisi eldeki itiraz başvurusunda dava konusu ibarelerin bulunduğu kuralda İşKurumu İl Müdürü kadrosunda bulunanlardan görevden alınan veya görevleri sonaerenler hakkında mülga ek 18 inci maddenin (c) bendi ve bu bende bağlıhükümlerin uygulanacağı belirtilmiş ve dava konusu ibareler 375 sayılı KHK’nınmülga ek 18. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendiyönünden incelenmiştir. Anılan alt bent ise daha önce Anayasa Mahkemesitarafından incelenmiş ve Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı bulunmamıştır(AYM, E.2015/61, K.2016/172, 02/11/2016, §§ 128-132). Bu durumda Mahkemeaynı konuyu daha önce incelemiş ve Anayasa’ya aykırı bulmamışken, çoğunlukgörüşünde bu kez Anayasa’ya aykırı bulunmuştur. Ancak çoğunluk görüşündeaynı konuya ilişkin karardan neden ayrılındığı ise açıklanmamıştır. Üstelikçoğunluk görüşünde dava konusu kural başka kanun hükümleriyle kıyaslamasıyapılarak sonuca varılmış anayasallık denetiminin ötesinde bir denetimyapılmıştır.
14. Hal böyle olunca, Mahkememizin yerleşik içtihadıçerçevesinde ve anılan içtihat da belirtilen gerekçelerle dava konusuibarelerin Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olmadığını, Anayasa’nın 49. ve 70. maddeleriyle ise ilgisininbulunmadığını düşünüyor ve çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğu tarafından, daha önce herhangi bir kariyermeslek grubuna dâhil olmayan Çalışma ve İş Kurumu il müdürlerinin yönetici pozisyonundaen az üç yıl görev yapmış olmaları kaydıyla kurumlarınca belirlenecek birkariyer meslek kadrosuna atanmalarına imkân tanıyan kuralın, iptaline kararverilmiştir.
2. Çoğunluğun gerekçesinde, kamu kurum ve kuruluşlarının merkezteşkilatında yer alan kariyer meslek kadrolarına atanmak için 657 sayılıKanun’un ek 41. maddesinde düzenlenen asgari şartlar aranmaksızın Kurumun taşrateşkilatında üç yıl süreyle il müdürü olarak görev yapanların anılan kariyermeslek kadrolarına atanmalarına imkân tanıyan kuralın görevin gerektirdiğiniteliklere sahip olma ölçütünü taşımadığı ve Anayasanın 70. maddesine aykırıolduğu sonuca ulaşmıştır.
3. Kamu görevlileri ile kamu yönetimleri arasındaki hizmetilişkileri kural tasarruflarla düzenlenen statü hukukuna tabidir. Kamupersoneli, belirli bir statüde, nesnel kurallara göre hizmet yürütmekte, ostatünün sağladığı aylık, ücret, atanma, yükselme, nakil gibi kimi öznelhaklara sahip olmaktadır. Bu kapsamda memurların yönetici kadrolarınaatanmaları veya bu görevlerden alınarak başka bir kadroya atanmaları da statühukukuna ilişkindir. Statü hukukuna göre yürütülen görevlere atanmanınusulleri, görevin kapsamı ve süresi ile ilgili konularda anayasal ilkelereaykırı olmamak kaydıyla düzenleme yapmak kanun koyucunun takdirindedir.
4. İtiraz konusu kuralla, yönetici kadrosunda görev yapmakta ikengörevden alınan veya görev süresi sona eren kamu görevlilerinin görevdenalındıktan sonra atanabileceği kadroları belirleyerek uygulamada farklıyorumlardan kaynaklanan sorunları gidermek amacıyla düzenleme yapıldığıanlaşılmaktadır. Bu amacın kamu yararına yönelik olmadığısöylenemez. İptali istenilen kural ile amaçlanan kamu yararının gerçekleşipgerçekleşmeyeceği ise anayasallık denetiminin kapsamı dışındadır.
5. Kuralın düzenlenme amacı gözetildiğinde, mahkememiz çoğunluğutarafından öncelikle Anayasa’nın 70. maddesi yönünden yapılan incelemeye veulaşılan sonuca katılmak mümkün olmamıştır.
6. Anayasa’nın 70. maddesinde kamu hizmetlerine girme hakkına yerverilmiştir. Öte yandan Anayasa Mahkemesi (AYM) kamu hizmetine girme hakkınınsadece bu hizmetlere girmeyi değil, aynı zamanda kamu hizmetlerinde bulunmayıve kalmayı da güvence altına aldığını kabul etmiştir (AYM, E.2021/104,K.2021/87, 11/11/2021, §§ 42-48).
7. Bununla beraber kamu görevlilerinin kadro ve statüler arasındakigeçişlerinin de Anayasa’nın 70. maddesi kapsamında olduğunu söylemek isegüçtür. Nitekim AYM benzer bir kural hakkında yaptığı denetimde kuralı,Anayasa’nın 70. maddesiyle ilgili görmemiştir (AYM, E.2014/87, K.2015/112,08/12/2015, § 77). AYM, kadro ve statüler arasındaki geçişleri Anayasa’nın 2.ve 128 maddeleri yönünden incelemiştir (AYM, E.2022/47, K.2023/124, 13/07/2023,§ 21).
8. Bu itibarla, öncelikle kuralın Anayasa’nın 70. maddesi yönündenincelenmesi yönteminin AYM uygulamasına aykırı olduğunu belirtmek gerekir. Öteyandan bir an için inceleme yönteminin doğru olduğu kabul edilse bileçoğunluğun gerekçesi göz önüne alındığında, statü hukukuna ilişkindüzenlemelerde geniş takdir yetkisine sahip olan kanun koyucunun iradesininyerindelik sınırının aşılarak denetlendiği izlenimi oluşmaktadır.
9. Şu hâlde itiraz konusu kuralın öncelikle inceleme yönteminindoğru belirlenmesi ve denetimin ona göre yapılması gerekmektedir. Dava konusukuralın Anayasal denetim bağlamında iki yönü bulunmaktadır. Bunlardan ilki, yöneticipozisyonunda görev yapan personelin görevden alınması durumunda kariyer meslekkadrosuna atanmasını öngören kuralın, ilgili personelin bu işleme karşı davaaçma hakkına engel oluşturup oluşturmadığı hususu; diğeri de kuralın kişilerinkazanılmış haklarına ölçüsüz bir müdahalede bulunup bulunmadığıdır.
10. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes meşruvasıta ve yollardan yararlanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veyadavalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir”denilerek yargı organlarına davacı ve davalı olarak başvurabilme ve bunun doğalsonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altınaalınmıştır. Anayasa’nın 125. maddesinde ise “İdarenin her türlü eylem veişlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” denilmektedir.
11. Her iki maddeyle güvence altına alınan dava yoluyla hak aramaözgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde diğer temel hakve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasınısağlayan en etkili güvencelerden biridir. Kişilere yargı mercileri önünde davahakkı tanınması adil bir yargılamanın ön koşulunu oluşturur.
12. Kuralda, Çalışma ve İş Kurumu il müdürlerinin kariyer uzmanıolarak atanmış sayılmasına değil, bu kadrolarda çalışanlardan kuraldabelirtilen koşulları taşıyanların idare tarafından atanabilmesine imkântanınmaktadır. Dolayısıyla dava konusu kuralın doğrudan uygulanma kabiliyetibulunmamakta olup kuralın uygulanabilmesi için idarenin idari işlem tesisetmesi gerekmektedir. Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca kural olarak tüm idariişlemlerde olduğu gibi anılan idari işlemler yönünden de kişilerin yargı mercilerinebaşvurması mümkün olduğundan kuralın hak arama özgürlüğünü zedeleyen bir yönübulunmamaktadır.
13. Kazanılmış haklar hususuna gelince: Anayasa'nın 2. maddesindebelirtilen hukuk devleti ve bu bağlamda hukuki güvenlik ilkesi gereğince,hukuki veya fiili bir zorunluluk olması haline bağlı olsa dahi kamugörevlilerinin bulundukları görevden alınıp başka görevlere atanmalarıkonusunda bir kanuni düzenleme yapılırken onların bu kapsamdaki kazanılmışhaklarının ihlal edilmemesi gerekir.
14. Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğü kadrosu için öngörülen ekgösterge ile kariyer uzmanlığı kadrosunun ek göstergesinin aynı olduğu gözönüne alındığında kuralın, kişilerin bulunduğu statülerden doğan, tahakkuketmiş ve kendileri yönünden kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüşhaklarını ihlal edici nitelikte bir düzenleme olmadığı anlaşılmaktadır.Dolayısıyla kuralla, kazanılmış hakları ihlal edici bir müdahale de söz konusudeğildir.
15. Açıklanan nedenlerle kuralın Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerineaykırı olmadığı sonucuna ulaşıldığından, çoğunluğun görüşüne iştirakedilmemiştir.
Üye
Recai AKYEL
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR