ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/167
Karar Sayısı : 2024/158
Karar Tarihi : 24/9/2024
R.G. Tarih - Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 8. Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 280. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (e) bendinin Anayasa’nın 2., 9., 36., 138. ve 141. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Hakaret suçundan açılan ceza davasındaitiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 280. maddesişöyledir:
“Bölge adliye mahkemesinde inceleme ve kovuşturma
Madde 280 – (1) Bölge adliye mahkemesi, dosyayı vedosyayla birlikte sunulmuş olan delilleri inceledikten sonra;
a) İlk derece mahkemesinin kararında usule veya esasailişkin herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, delillerde veyaişlemlerde herhangi bir eksiklik olmadığını, ispat bakımından değerlendirmeninyerinde olduğunu saptadığında istinaf başvurusunun esastan reddine, 303 üncümaddenin birinci fıkrasının (a), (c), (d), (e), (f), (g) ve (h) bentlerinde yeralan ihlallerin varlığı hâlinde hukuka aykırılığın düzeltilerek istinafbaşvurusunun esastan reddine,
b) (Ek: 20/7/2017-7035/15 md.) Cumhuriyet savcısınınistinaf yoluna başvurma nedenine uygun olarak mahkumiyete konu suç için kanundayazılı cezanın en alt derecesinin uygulanmasını uygun görmesi hâlinde, hukukaaykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,
c) (Ek:17/10/2019-7188/27 md.) Başka biraraştırmaya ihtiyaç duyulmadan cezayı kaldıran veya cezada indirim yapılmasınıgerektiren şahsî sebeplere ya da şahsî cezasızlık sebeplerine bağlı olarak dahaaz ceza verilmesini veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesinigerektiren hâllerde, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusununesastan reddine,
d) (Ek: 20/7/2017-7035/15 md.) Olayın daha fazla araştırılmasınaihtiyaç duyulmadan davanın reddine karar verilmesi veya güvenlik tedbirlerineilişkin hatalı kararın düzeltilmesi gereken hâllerde hukuka aykırılığındüzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,
e) İlk derece mahkemesinin kararında 289 uncu maddeninbirinci fıkrasının (g) ve (h) bentleri hariç diğer bentlerinde belirtilen birhukuka aykırılık nedeninin bulunması hâlinde hükmün bozulmasına ve dosyanınyeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulan ilk derece mahkemesineveya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilk derece mahkemesinegönderilmesine,
f) (Ek:17/10/2019-7188/27 md.) Soruşturma veya kovuşturmaşartının gerçekleşmediğinin veya önödeme ve uzlaştırma usulününuygulanmadığının anlaşılması ya da davanın ilk derece mahkemesinde görülmekteolan bir dava ile birlikte yürütülmesinin zorunlu olması hâlinde hükmünbozulmasına ve dosyanın yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulanilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilkderece mahkemesine gönderilmesine,
g) Diğer hâllerde, gerekli tedbirleri aldıktan sonradavanın yeniden görülmesine ve duruşma hazırlığı işlemlerine başlanmasına,
Karar verir.
(2) (Ek: 18/6/2014-6545/77 md.) Duruşma sonunda bölgeadliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddeder veya ilk derece mahkemesihükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurar.
(3) (Ek: 20/7/2017-7035/15 md.) Birinci ve ikinci fıkrauyarınca verilen kararların sanık lehine olması hâlinde, bu hususların istinafisteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa busanıklar da istinaf isteminde bulunmuşçasına verilen kararlardan yararlanırlar.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü (İçtüzük) hükümleriuyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, RaportörAhmet Hakan SOYTÜRK tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusukanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyleuygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’yaaykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılıkiddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri içinAnayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın dao davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olandavanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
3. 5271 sayılı Kanun’un280. maddesinin (1) numaralı fıkrasının itiraz konusu (e) bendinde bölge adliyemahkemelerince bozma kararı verilmesi ile buna ilişkin usul ve şartlardüzenlenmiştir. Bu itibarla kuralın bölge adliye mahkemelerince yapılacakistinaf incelemesinin usul ve yöntemini belirlemesi nedeniyle başvuruda bulunanilk derece mahkemesinde bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.
4. Açıklanan nedenlekuralın itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanmaimkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddigerekir.
5. Kaldı ki 6216 sayılı Kanun’un “Anayasaya aykırılığınmahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesineitiraz yoluyla yapılacak başvurularda izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Sözkonusu maddenin (1) numaralı fıkrasında bir davaya bakmakta olan mahkemenin budavada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümleriniAnayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda anılan fıkradasayılan belgeleri dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceğibelirtilmiş, fıkranın (a) bendinde “İptali istenen kuralların Anayasanınhangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı”Anayasa Mahkemesine gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır.
6. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (a) bendinde de itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçelikararında Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birininAnayasa’nın hangi maddelerine hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriylebirlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
7. İtiraz başvurusunda bulunan mahkemece itiraz konusukuralın Anayasa’nın 2., 9., 36., 138. ve141. maddelerine hangi nedenlerle aykırı olduğuayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmemiştir. Bu itibarla 6216sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ile İçtüzük’ün46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine aykırı olduğu anlaşılan başvurununyöntemine uygun olmadığı tespit edilmiştir.
8. Öte yandan Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığın diğermahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinin dördüncü fıkrasında “AnayasaMahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetedeyayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasayaaykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.” denilmiştir. 6216sayılı Kanun’un “Başvuruya engel durumlar” başlığını taşıyan 41.maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemenin işin esasına girerekverdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yılgeçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusuyapılamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
9. Anayasa Mahkemesi 9/3/2023 tarihli ve E.2022/140, K.2023/46sayılı kararında itiraz konusu kuralda yer alan “…(g)…” ibaresiniesastan incelemek suretiyle söz konusu ibarenin Anayasa’ya aykırı olmadığısonucuna ulaşarak ret kararı vermiştir. Anılan karar 4/5/2023 tarihli ve 32180sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anayasa Mahkemesince itiraz başvurusuüzerine işin esasına girilerek reddedilen ibare hakkında yeni bir başvurununyapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 4/5/2023tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.
III. HÜKÜM
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza MuhakemesiKanunu’nun 280. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (e) bendinin itirazbaşvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânıbulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 24/9/2024 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI