ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/177
Karar Sayısı : 2025/40
Karar Tarihi : 11/2/2025
R.G.Tarih-Sayı : 29/4/2025-32885
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 20. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 23/1/1953 tarihli ve 6023 sayılı Türk Tabipleri BirliğiKanunu’nun 39. maddesinin Anayasa’nın 2., 38. ve 135. maddelerine aykırılığıileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Davacıhakkında verilen 3 ay süreyle meslekten alıkoymacezasının iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu 39. maddesi şöyledir:
“Madde39 – Haysiyet Divanı, evrakı kendisine tevdi edilen azaların fiil vehareketlerinin mahiyetine göre aşağıdaki inzibati cezaları verir:
a) Yazılıihtar,
b) (Değişik: 23/3/2006 – 5477/6 md.) O yılki en yüksekyıllık üye aidatının üç katından az, beş katından fazla olmayan para cezası,
c) 15 günden 6 aya kadar geçici olarak sanat icrasındanmeni,
d) Bir mıntakada üç defa sanat icrasından meni cezasıalmış olanları o mıntakada çalışmaktan meni.
Haysiyet divanları, bu cezaların verilmesinde sıragözetmeksizin geniş takdir hakkını kullanırlar.”
II. İLK İNCELEME
1. AnayasaMahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, BasriBAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, YıldızSEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, YılmazAKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 17/10/2024 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Burcu TAŞYAPANtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararındaözetle; itiraz konusu kuralda disiplin uygulamalarıyla ilgili olarak herhangibir ilkenin belirlenmediği, hangi disiplin fiillerine ne tür cezalarınuygulanacağının ayrıntılı şekilde düzenlenmediği, idareye anılan cezaların uygulanmasıkonusunda sınırsız bir takdir yetkisinin tanındığı, bu itibarla aynı fiilnedeniyle en hafif cezanın uygulanabileceği gibi en ağır cezanın dauygulanmasının mümkün olduğu, bu hâliyle disiplin suçları ve cezaları konusundakanuni güvencenin sağlanmadığı, bireylerin hangi fiile hangi hukuki yaptırımınveya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerineyasal çerçevede imkân tanınmadığı, bu nedenle suçta ve cezada kanunilik ilkesininihlal edildiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 38. ve 135. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. 6023 sayılı Kanun’un itiraz konusu 39. maddesininbirinci fıkrasında tabip odası haysiyet divanının evrakı kendisine tevdi edilenoda üyeleri hakkında fiil ve hareketlerinin mahiyetine göre yazılı ihtar, oyılki en yüksek yıllık üye aidatının üç katından az beş katından fazla olmayanpara cezası, on beş günden altı aya kadar geçici olarak sanat icrasından men vebir mıntıkada üç defa sanat icrasından meni cezası almış olanları o mıntıkadaçalışmaktan men şeklinde düzenlenen disiplin cezalarından birini uygulayacağıbelirtilmiş, ikinci fıkrasında da haysiyet divanlarının bu cezalarınverilmesinde sıra gözetmeksizin geniş takdir yetkisine sahip olduğu hükmebağlanmıştır.
5. Anayasa Mahkemesi22/9/2021 tarihli ve E.2021/16, K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956 tarihli ve6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu’nun eczacı odaları haysiyet divanınaitiraz konusu kurala benzer yönde görev ve yetki veren 30. maddesinin ilgilikısmını incelemiş ve söz konusu kısmı eczacı odaları haysiyet divanının meslekmensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasında bireylerinhangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığınıbelirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasal çerçevede imkântanımadığı gerekçesiyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir.
6. Anılankararda ilk olarak ilgili kısımda eczacılar hakkında uygulanabilecek disiplincezaları sayılmakla birlikte söz konusu maddenin birinci fıkrasının birincicümlesinde sayılan hâllerde hangi disiplin cezasının uygulanacağına ilişkin birdüzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021,§ 17).
7. Bu kapsamdahaysiyet divanının kendisine intikal eden bir dosyaya konu eylemin söz konusukuralda sayılan hâllerden birisinin kapsamına girdiği kanaatine varmasıdurumunda yine maddenin birinci fıkrasında sayılan disiplin cezalarından herhangibirisine hükmedebileceği, haysiyet divanının hangi fiile hangi cezayıuygulayacağı konusunda herhangi bir kayıt ve şartla bağlı olmayıp tamamenserbest bırakıldığı, eczacılar hakkında disiplin cezası uygulanabilecek hâllersayılmakla ve disiplin cezaları da gösterilmekle birlikte maddede sayılandisiplin suç ve cezaları arasında yeterli bağlantının kurulamadığı, buçerçevede disiplin cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda fiil vehareketin niteliğine göre disiplin cezalarının verilebileceği öngörülmeklebirlikte bu ölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından yeterli bir hukukigüvence sağlamadığı belirtilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, §18).
8. Öte yandan disiplincezasının belirlenmesi konusunda haysiyet divanına sınırsız bir takdiryetkisinin tanındığı, bu bağlamda haysiyet divanına disiplin cezasınıgerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda ilgili kısımda yer alan disiplincezalarından istediğini uygulayabilme imkânını haiz kılındığı, haysiyetdivanının bu yaptırımı uygularken anılan Kanun’da öngörülen sırayı gözetmezorunluluğuna da tabi tutulmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62,22/9/2021, § 19).
9. Anılan karardaAnayasa Mahkemesi söz konusu kısımda haysiyet divanına tanınan yetkinin somutolayın özelliklerine, eylemin ağırlığına, oluşan zararın büyüklüğüne göre kamuyararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılmasını sağlamanın yanındaişlenen disiplinsizlik eylemi ile tayin edilen disiplin cezası arasında adilbir dengenin gözetilmesini sağlayacak gerekli ve yeterli mekanizmalarınkurulmadığı, verilecek disiplin cezaları bakımından keyfî yorum ve uygulamalarakarşı hukuki güvencenin sağlanmadığı sonucuna varmıştır (AYM, E.2021/16,K.2021/62, 22/9/2021, § 20).
10. İtiraz konusu kural bakımından da AnayasaMahkemesinin anılan kararından ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.
11. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 38. ve 135. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
12. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kuraltekrarlanarak mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığıgünden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemeküzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
13. 6023 sayılı Kanun’un 39. maddesinin iptal edilmesi nedeniyledoğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3)numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’deyayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
V. HÜKÜM
23/1/1953 tarihli ve 6023sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu'nun 39. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğunave İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153.maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 11/2/2025 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI