ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/181
Karar Sayısı : 2024/176
Karar Tarihi : 5/11/2024
R.G. Tarih - Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Adana 13. Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: A. 4/12/2004tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 272. ve 286. maddelerinin,
B. 5271 sayılıKanun’a 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle eklenen 308/Amaddesinin,
Anayasa’nın 36., 37. ve 138. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Göçmenkaçakçılığı suçundan açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırıolduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu;
A. 272. maddesişöyledir:
“İstinaf
Madde 272 –(1) İlk derece mahkemelerindenverilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, onbeş yıl ve dahafazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re'senincelenir.
(2) Hükümdenönce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olanmahkeme kararlarına karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir.
(3) Ancak;
a) (Değişik:31/3/2011-6217/23 md.) Hapis cezasından çevrilen adlî para cezalarıhariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî paracezasına mahkûmiyet hükümlerine,
b) Üstsınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraathükümlerine,
c) Kanunlardakesin olduğu yazılı bulunan hükümlere,
Karşı istinaf yoluna başvurulamaz. (Ek cümle:14/4/2020-7242/17 md.) Bu suretle verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.”
B. 286. maddesişöyledir:
“Temyiz
Madde 286 –(1) Bölge adliye mahkemesiceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir.
(2) Ancak;
a) İlkderece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarıne olursa olsun adlî para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddinedair bölge adliye mahkemesi kararları,
b) İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya dahaaz hapis cezalarını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları,
c) (Ek:20/7/2017-7035/20 md.) Hapis cezasından çevrilen seçenek yaptırımlarailişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili olarak bölge adliyemahkemesince verilen; seçenek yaptırımlara ilişkin her türlü kararlar veistinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar,
d) (AnayasaMahkemesinin 27/12/2018 tarihli ve E.:2018/71 K.:2018/118 sayılı Kararı ileİptal; Yeniden Düzenleme:20/2/2019-7165/7 md.) İlk defa bölge adliyemahkemesince verilen ve 272 nci maddenin üçüncü fıkrası kapsamı dışında kalanmahkûmiyet kararları hariç olmak üzere, ilk derece mahkemelerinin görevinegiren ve kanunda üst sınırı iki yıla kadar (iki yıl dâhil) hapis cezasınıgerektiren suçlar ve bunlara bağlı adlî para cezalarına ilişkin her türlü bölgeadliye mahkemesi kararları,
e) Adlîpara cezasını gerektiren suçlarda ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlereilişkin her türlü bölge adliye mahkemesi kararları,
f) (Değişik:18/6/2014-6545/78 md.) Sadece eşya veya kazanç müsaderesine veya bunlara yerolmadığına ilişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili olarak istinafbaşvurusunun esastan reddine dair kararları,
g) Onyıl veya daha az hapis cezasını veya adlî para cezasını gerektiren suçlardan,ilk derece mahkemesince verilen beraat kararları ile ilgili olarak istinafbaşvurusunun esastan reddine dair kararları,
h) (Değişik:18/6/2014-6545/78 md.) Davanın düşmesine, ceza verilmesine yer olmadığına,güvenlik tedbirine ilişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili olarakbölge adliye mahkemesince verilen bu tür kararlar veya istinaf başvurusununesastan reddine dair kararlar,
ı) Yukarıdakibentlerde yer alan sınırlar içinde kalmak koşuluyla aynı hükümde, cezalardan vekararlardan birden fazlasını içeren bölge adliye mahkemesi kararları,
Temyiz edilemez.
(3) (Ek:17/10/2019-7188/29md.) İkinci fıkrada belirtilen temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsabile aşağıda sayılan suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi cezadairelerinin kararları temyiz edilebilir:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Hakaret (madde 125, üçüncü fıkra),
2. Halk arasında korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit(madde 213),
3. Suç işlemeye tahrik (madde 214),
4. Suçu ve suçluyu övme (madde 215),
5. Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama (madde216),
6. Kanunlara uymamaya tahrik (madde 217),
7. (Ek:13/10/2022-7418/30md.) Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma (madde 217/A),
8. Cumhurbaşkanına hakaret (madde 299),
9. Devletin egemenlik alametlerini aşağılama (madde 300),
10. Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini,Devletin kurum ve organlarını aşağılama (madde 301),
11. Silâhlı örgüt (madde 314),
12. Halkı askerlikten soğutma (madde 318),
suçları.
b) Terörle Mücadele Kanununun 6 ncı maddesinin ikinci vedördüncü fıkrası ile 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlar.
c) Toplantıve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 28 inci maddesinin birinci fıkrası, 31 incimaddesi ve 32 nci maddesinde yer alan suçlar.”
C. 308/A maddesişöyledir:
“Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığınınitiraz yetkisi
Madde 308/A- (Ek:20/7/2017-7035/23 md.)
(1)(Değişik cümle: 28/3/2023-7445/22 md.) Bölge adliye mahkemesi cezadairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı bölge adliye mahkemesi Cumhuriyetbaşsavcılığı, re’sen veya istem üzerine, kararın kendisine verildiği tarihtenitibaren bir ay içinde kararı veren daireye itiraz edebilir. Sanığın lehineitirazda süre aranmaz. (Ek cümleler: 28/3/2023-7445/22 md.) Sanıkaleyhine itiraz edilebilmesi için kararı etkileyecek nitelikte esaslı birhatanın bulunması zorunlu olup, bu itiraz sanık veya müdafiine daire tarafındantebliğ olunur. Tebligat, ilgililerin dava dosyasından belirlenen sonadreslerine yapılmasıyla geçerli olur. İlgililer, tebliğden itibaren iki haftaiçinde yazılı olarak cevap verebilir. (Değişik cümleler: 17/10/2019-7188/30md.) Daire, mümkün olan en kısa sürede itirazı inceler ve yerinde görürsekararını düzeltir; görmezse dosyayı itirazı incelemek üzere ceza daireleribaşkanlar kuruluna gönderir. Kurula gönderilen itiraz hakkında, kararına itirazedilen dairenin başkanı veya görevlendireceği üye tarafından kurula sunulmaküzere bir rapor hazırlanır. (Ek cümleler: 17/10/2019-7188/30 md.)Kurulun itirazın kabulüne ilişkin kararları, gereği için dairesine gönderilir.Kurulun verdiği kararlar kesindir. Dörtten fazla ceza dairesi olan bölge adliyemahkemelerinde Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından daire başkanlarıarasından belirlenen ve dört üyeden oluşan başkanlar kurulu bu incelemeyiyapar. Başkanlar kurulunun bu maddeye ilişkin çalışma usul ve esasları,Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Muhammed NuriÖZGÜR tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanunhükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Anayasaya aykırılığınmahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesineitiraz yoluyla yapılacak başvurularda izlenecek yöntem belirtilmiştir. Sözkonusu maddenin (1) numaralı fıkrasında bir davaya bakmakta olan mahkemenin budavada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümleriniAnayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu fıkrada sayılanbelgeleri dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği kuralabağlanmış; anılan fıkranın (a) bendinde de “İptali istenen kurallarınAnayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvurukararının aslı” Anayasa Mahkemesine gönderilecek belgeler arasındasayılmıştır. Anılan maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekildedayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının AnayasaMahkemesi tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceğihükme bağlanmıştır.
3. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (a) bendinde itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçeli kararındaAnayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasa’nın hangimaddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriylebirlikte açıkça gösterilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
4. İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)bendinde de Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede başvuruda eksikliklerinbulunduğunun tespit edilmesi hâlinde itiraz yoluna ilişkin işlerde esasincelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği, (2) numaralıfıkrasında ise anılan (b) bendi uyarınca verilen kararın itiraz yoluna başvuranmahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığıbelirtilmiştir.
5. Yapılan incelemede itiraz yoluna başvuran Mahkemetarafından itiraz konusu kuralların hangilerinin bakılmakta olan davadauygulanacak kural niteliğinde olduğu gözetilmeden, hangi nedenlerle Anayasa’yaaykırı olduklarının ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte ortaya konulmaksızın,belirsiz ve genel bir anlatımla tamamıbakımından kategorik olarak Anayasa’yaaykırılık iddiasında bulunulduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla başvurukararının yöntemine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
6. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 40.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ile İçtüzük’ün46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine aykırı olduğuanlaşılan itiraz başvurusunun 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralıfıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından reddi gerekir.
III. HÜKÜM
A. 4/12/2004tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 272. ve 286. maddelerinin,
B. 5271 sayılıKanun’a 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle eklenen 308/Amaddesinin,
iptallerine karar verilmesi talebiyle yapılan itirazbaşvurusunun 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrasıgereğince yöntemine uygun olmadığından REDDİNE 5/11/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI