ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/185
Karar Sayısı : 2024/178
Karar Tarihi : 5/11/2024
R.G. Tarih – Sayı : 17/12/2024 – 32755
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 20. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 18/1/1972tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 126. maddesinin Anayasa’nın 2., 13.ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesitalebidir.
OLAY: Davacıhakkında verilen uyarma cezasının iptalitalebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKMÜ
A. İptali İstenen Kanun Hükmü
Kanun’un itiraz konusu 126. maddesi şöyledir:
“Disiplin cezaları:
Madde 126 – Noterlerhakkında verilecek disiplin cezaları şunlardır.
A) Uyarma: Notere görevinde daha dikkatli davranmasıgerektiğini yazı ile bildirmektir.
B) Kınama: Notere, görevinde veya davranışında kusurlusayıldığını yazı ile bildirmektir.
C) Para cezası: 250 liradan 5 000 liraya kadardır.
D) Geçici olarak işten çıkarma: Noteri sıfatı saklıkalmak şartiyle bir aydan altı aya kadar görevinden uzaklaştırmaktır.
E) Meslekten çıkarma: Bir daha atanmamak üzerenoterlikten çıkarmaktır.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
Kanun’un 125. maddesişöyledir:
“Genel olarak:
Madde 125 – Meslekinvakar ve onuruna aykırı eylem ve hareketlerde bulunanlarla, görevleriniyapmıyan veya kusurlu olarak yapan yahut da görevinin gerektirdiği güvenisarsıcı hareketlerde bulunan noterler hakkında, noterlik hizmetlerinin gereğigibi yürütülmesi amacı ile, durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göreaşağıdaki maddede yazılı disiplin cezaları verilir.”
II. İLK İNCELEME
1. AnayasaMahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, BasriBAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, YıldızSEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, YılmazAKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 5/11/2024 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Burcu TAŞYAPANtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararındaözetle; itiraz konusu kuralla noterler hakkında uygulanabilecek disiplincezaları gösterilmekle birlikte disiplin suç ve cezaları arasında herhangi birilişkilendirilmenin yapılmadığı, hangi eylemin hangi disiplin cezası ilecezalandırılacağının açık ve net olarak gösterilmediği ya da bunun tespitineimkân sağlayacak herhangi bir ölçütün düzenlenmediği, bu hususta kişiler veidare açısından belirlilik ve öngörülebilirliği sağlayacak şekilde kanuni birçerçeve oluşturulmadığı, idarenin söz konusu eylemler ve cezalar için kuraldaöngörülen sıralamayı gözetmekle de yükümlü tutulmadığı, disiplin cezasınınmuhatapları açısından yeterli bir hukuki güvence sağlanmadığı belirtilerekkuralın Anayasa’nın 2., 13. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. 1512 sayılı Kanun’un 125. maddesinde meslekin vakar veonuruna aykırı eylem ve hareketlerde bulunanlarla görevlerini yapmayan veyakusurlu olarak yapan ya da görevinin gerektirdiği güveni sarsıcı hareketlerdebulunan noterler hakkında durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre anılan Kanun’un126. maddesinde yazılı disiplin cezalarının verileceği düzenlenmiştir.
5. Kanun’un itirazkonusu 126. maddesinde ise noterler hakkında verilecek disiplin cezalarınınuyarma, kınama, para cezası, geçici olarak işten çıkarma ve meslekten çıkarmaolduğu hükme bağlanmış olup bunların tanımlarına yer verilmiştir.
6. AnayasaMahkemesi 22/9/2021 tarihli ve E.2021/16, K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956tarihli ve 6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu’nun eczacı odaları haysiyetdivanının görev ve yetkilerini düzenleyen 30. maddesinin ilgili kısmınıincelemiş ve söz konusu kısmı eczacı odaları haysiyet divanının meslekmensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasında bireylerinhangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığınıbelirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasal çerçevede imkântanımadığı gerekçesiyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir.
7. Anılan kararda ilk olarak 30. maddenin söz konusukısmında eczacılar hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları sayılmaklabirlikte maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde sayılan hâllerde hangidisiplin cezasının uygulanacağına ilişkin bir düzenleme bulunmadığı tespitedilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 17).
8. Bu kapsamda anılankısımda eczacılar hakkında disiplin cezası uygulanabilecek hâller sayılmakla vedisiplin cezaları da gösterilmekle birlikte maddede sayılan disiplin suç vecezaları arasında yeterli bağlantının kurulamadığı, bu çerçevede disiplincezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda fiil ve hareketinniteliğine göre disiplin cezalarının verilebileceği öngörülmekle birlikte buölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından yeterli bir hukuki güvencesağlamadığı belirtilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 18).
9. Anılan karardaAnayasa Mahkemesi haysiyet divanına tanınan yetkinin somut olayınözelliklerine, eylemin ağırlığına, oluşan zararın büyüklüğüne göre kamu yararıve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılmasını sağlamanın yanında işlenendisiplinsizlik eylemi ile tayin edilen disiplin cezası arasında adil birdengenin gözetilmesini temin edecek gerekli ve yeterli mekanizmalarınkurulmadığı, verilecek disiplin cezaları bakımından keyfî yorum ve uygulamalarakarşı hukuki güvencenin sağlanmadığı sonucuna varmıştır (AYM, E.2021/16,K.2021/62, 22/9/2021, § 20).
10. İtiraz konusu kural bakımından da AnayasaMahkemesinin anılan kararından ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.
11. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 13. ve 38. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
12. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralıfıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veyatümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesinceiptaline karar verilebileceği öngörülmüştür.
13. 1512 sayılı Kanun’un 126. maddesinin iptali nedeniyleanılan Kanun’un uygulanma imkânı kalmayan 125. maddesinin 6216 sayılı Kanun’un43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir.
V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
14. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kuraltekrarlanarak mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığıgünden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemeküzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
15. 1512 sayılı Kanun’un 125. ve 126. maddelerinin iptalinedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek niteliktegörüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılıKanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükümlerininkararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.
VI. HÜKÜM
18/1/1972 tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun;
A. 125. maddesinin 30/3/2011 tarihli ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43.maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3)numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAKDOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
B. 126. maddesininAnayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptalhükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DEYAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
5/11/2024 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI