anayasa mahkemesi kararı
Esas Sayısı : 2024/191
Karar Sayısı : 2024/191
Karar Tarihi : 4/12/2024
R.G.Tarih-Sayı :10/3/2025-32837
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 22. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 7/2/2018tarihli ve 7089 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler AlınmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 2.maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü cümlesinin Anayasa’nın 2., 36., 40.ve 125. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesitalebidir.
OLAY: Kamu görevinden çıkarıldıktan sonra görevine iade edilen davacıtarafından kamu görevinden çıkarılması nedeniyle uğradığı manevi zararlarınıntazmini talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 2. maddesişöyledir:
“İade hükümleri
MADDE 2- (1)Ekli (2) sayılı listede yer alan kamu görevlileri, ilgili kanun hükmünde kararnamenineki listelerin ilgili sıralarından çıkarılmıştır.
(2) İlgili kanun hükmünde kararname hükümleri, birincifıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgilikanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadankalkmış sayılır. Söz konusu personelden bu maddenin yürürlük tarihindenitibaren on gün içerisinde göreve başlamayanlar çekilmiş sayılır. Bu kapsamdagöreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten görevebaşladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal haklarıödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi birtazminat talebinde bulunamaz. Bu personelin görevlerine iadesi, kamugörevinden çıkarıldıkları tarihte bulundukları yöneticilik görevi dışındaöğrenim durumları ve kazanılmış hak aylık derecelerine uygun kadro vepozisyonlara atanmak suretiyle de yerine getirilebilir. Bu maddeye ilişkinişlemler ilgili bakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleriuyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINARve Metin KIRATLI’nınkatılımlarıyla 4/12/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, RaportörÖmer MENCİK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusukanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla bir olağanüstü hâl kanun hükmündekararnamesi (OHAL KHK’sı) ile doğrudan kamugörevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK’sı ile kamu görevine iade edilenlerinherhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının öngörüldüğü, kişilerinkamu görevine iade edilmesinin bu kişilerin hukuka aykırı olarak kamugörevinden çıkarıldıkları anlamına geldiği, kuralla olağanüstü hâl kapsamındahakkında hukuka aykırı bir şekilde tedbir uygulananlara, uğrayabileceklerimaddi ya da manevi zararlarının giderilmesine yönelik idari ve yargısal yollarabaşvurma imkânının ortadan kaldırıldığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 36., 40. ve 125. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’yaAykırılık Sorunu
4. İtiraz konusu kural, OHAL KHK’sıyladoğrudan kamu görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK’sı ile görevine iadeedilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminattalebinde bulunamayacaklarını hükme bağlamaktadır.
5. Kural, OHAL süresini aşacak biçimdeuygulanmaya imkân vermektedir. Başka bir ifadeyle kural, olağanüstü hâlsüresiyle sınırlı bir düzenleme öngörmemektedir. Bu nedenle kurala ilişkinincelemenin Anayasa’nın olağan dönem kuralları yönünden öngördüğü denetimrejimine göre yapılması gerekir.
6. Anayasa Mahkemesi30/6/2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararında OHAL KHK’sıyla doğrudan kamu görevindençıkarılıp Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) tarafındangörevine iade edilenlerin, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangibir tazminat talebinde bulunamayacaklarını öngören hükmü iptal etmiştir.
7. Anılan kararda söz konusu hükmün, temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia edenkişilerin yetkili makamlara başvurmasını güvence altına alan Anayasa’nın 40.maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı çerçevesinde incelenmesi gerektiğibelirtildikten sonra kamu makamlarının hukuka aykırı fiilleri nedeniyle maddive manevi yönden zarara uğradığını iddia eden bireylere zararlarınıngiderilmesi için idari ve yargısal mercilere başvurma imkânının tanınmasınınAnayasa'nın 40. maddesinin bir gereği olduğu ifade edilmiştir (AYM,E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, §§ 453, 456).
8. Anılan kararın devamında, olağanüstü hâltedbirleri kapsamında devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna kararverilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği,mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduklarıdeğerlendirilen kişilerin liste usulüyle kamu görevinden çıkarıldıkları, Komisyoncatedbire ilişkin şartların oluşmadığı gerekçesiyle başvurunun kabulüne kararverilerek kişilerin göreve iade edilmesinin, tedbirin sebep unsurunungerçekleşmediğinin, başka bir deyişle bu kişilerin herhangi bir örgüt ya dayapıya aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatlarının belirlenemediğinin vehukuka aykırı olarak kamu görevinden çıkarıldıklarının idare tarafından tespitedildiği anlamına geldiği belirtilmiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86,30/6/2022, § 457).
9. Söz konusu değerlendirmeler sonrasında Anayasa Mahkemesi, Komisyon kararıyla kamu görevine iade edilen kişilerintedbir süreci nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğrayabileceklerini veOHAL kapsamında hukuka aykırı bir şekilde haklarında tedbir uygulanan kişilerinuğrayabilecekleri maddi ya da manevi zararların giderilmesi için gerekli idarive yargısal yollara başvurma imkânının tanınması gerektiğini vurgulamıştır (AYM,E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, § 458).
10. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, göreve iadeedilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminattalebinde bulunamayacaklarının öngörülmesiyle bu kişilerin tedbir işlemininhaksız uygulanmasından dolayı uğrayabilecekleri maddi ve manevi zararlarıgiderme imkânının ortadan kaldırıldığı, kamu makamlarının hukuka aykırıuygulamaları nedeniyle zarara uğradığını iddia eden kişilere dava açma imkânıtanınmamasının, devletin kişinin hak ve özgürlüklerine yönelik ihlallere karşıetkili giderim mekanizmasını sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmadığını ifade ederekhükmün Anayasa’nın 40. maddesine aykırı olduğuna ve iptalinekarar vermiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, §§ 459, 460).
11. İtiraz konusu kural bakımındanda söz konusu karardan ayrılmayı gerektirenbir durum bulunmamaktadır. Kuralkapsamında göreve iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayıherhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının öngörülmesi, devletinkişinin hak ve özgürlüklerinin ihlaline karşı etkili giderim mekanizmasısağlama yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır.
12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 40. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 40. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 36. ve 125. maddeleri yönündenincelenmemiştir.
IV. HÜKÜM
7/2/2018 tarihli ve 7089 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaBazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul EdilmesineDair Kanun’un 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 4/12/2024tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI