ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/20
Karar Sayısı : 2024/146
Karar Tarihi : 23/7/2024
R.G.Tarih-Sayı : 10/12/2024-32748
İTİRAZYOLUNA BAŞVURAN: Ankara 18. Aile Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 40. maddesiyle eklenen 41/Bmaddesinin (1) ve (2) numaralı fıkralarının Anayasa’nın 5., 10., 20., 36., 40.ve 41. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Çocuklakişisel ilişki kurulmasına dair ilamın yerine getirilmesine muhalefet etmektendolayı verilen zorlama hapsi kararlarına yapılan itirazda kuralların Anayasa’yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükümleri
Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 41/Bmaddesi şöyledir:
“Çocuk teslimine dair ilam veya tedbir kararlarınınyerine getirilmesi
MADDE 41/B- (Ek:24/11/2021-7343/40 md.)
(1) Çocuk teslimine dair ilam veya tedbirkararları, yükümlüsü tarafından rızasıyla yerine getirilmediği takdirde haksahibi, ilam veya tedbir kararının yerine getirilmesi için müdürlüğebaşvurabilir.
(2) Talebi alan müdürlük, her türlü iletişimvasıtasını kullanarak yükümlüyle irtibata geçer ve müdürlük tarafındanbelirlenen gün ve saatte hak sahibine teslim edilmek üzere çocuğun belirlenenyere getirilmesini derhâl bildirir; bu bildirimin yapıldığını veya yükümlüyleirtibat kurulamadığını tutanağa bağlar.
(3) Yükümlüyle irtibat kurulamaz veya yükümlüçocuğu getirmeyeceğini beyan ederse yahut yükümlü çocuğu belirlenen yeregetirmezse müdürlük, derhâl yükümlüye, çocuğun teslimine dair bir teslim emrigönderir. Emir, 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerinegöre yükümlüye tebliğ edilir. Bu emirde aşağıdaki hususlar yer alır:
a) Müdürlük tarafından belirlenen gün vesaatte çocuğu emirde belirtilen yere getirmek zorunda olduğu.
b) Çocuğu emirde belirtilen yere getirmesineengel teşkil edecek derecede haklı bir mazereti varsa teslim gününden öncemüdürlüğe bildirimde bulunarak çocuğun müdürlükçe alınmasını talep etmesigerektiği.
c) Çocuğu getirmez veya haklı mazeretinedeniyle müdürlükçe alınmasını talep etmezse, çocuğun, uzman veya öğretmenmarifetiyle gerekirse kolluktan yardım alınarak ve zor kullanılarak teslimalınacağı.
d) Emrin gereğinin yerine getirilmemesihâlinde disiplin hapsiyle cezalandırılacağı.
e) Müdürlükçe yapılan iş ve işlemlere karşı,öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde, işlemi yapanmüdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyette bulunabileceği.
(4) Müdürlüğün belirlediği yere getirilenveya yükümlünün haklı mazereti nedeniyle müdürlükçe alınan çocuk hak sahibineteslim edilir.
(5) Yükümlü, emrin gereğini yerinegetirmezse, çocuk nerede bulunursa bulunsun müdürlük tarafından alınarak haksahibine teslim edilir. Bu hâlde kolluktan yardım istenebilir. Kollukbirimleri, zor kullanma dâhil bu konudaki talepleri derhâl yerine getirir.
(6) Çocuk hak sahibine teslim edildiktensonra yükümlü haklı bir sebep olmaksızın çocuğu tekrar alırsa ayrıca yeni birhükme veya yükümlüyle irtibata geçmeye ya da teslim emri tebliğine gerekolmaksızın çocuk beşinci fıkra uyarınca hak sahibine teslim edilir.
(7) Çocuğun üstün yararının gerektirdiğihâllerde müdürlük, yükümlüyle irtibata geçmeye veya teslim emri tebliğine gerekolmaksızın doğrudan beşinci fıkra hükmünü uygulayabilir.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri
Kanun’un 41/F maddesininilgili kısmı şöyledir:
“Çocukteslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbirkararlarının yerine getirilmesine muhalefet
MADDE 41/F- (Ek:24/11/2021-7343/44 md.)
(1) Çocuk teslimine dair ilam veya tedbirkararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket edenlerile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacakşikâyet üzerine, fiil suç teşkil etse dahi, üç aya kadar disiplin hapsi ilecezalandırılır.
(2) Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dairilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırıhareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ayiçinde yapılacak şikâyet üzerine, üç günden on güne kadar disiplin hapsiylecezalandırılır.
…”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ,Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfanFİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 1/2/2024 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Derya ATAKULtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
3. Anayasa'nın 152. maddesi ile 30/3/2011 tarihli ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un40. maddesine göre bir davaya bakmakta olanmahkeme, bu dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesininhükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda buhükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görev alanına girenbir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacakolması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişikevrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmadaolumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.
4. 5395 sayılı Kanun’un41/B maddesinde çocuk teslimine dair ilam veya tedbir kararlarının yerinegetirilmesine ilişkin usul düzenlenmiştir. Maddenin itiraz konusu (1) numaralıfıkrasında çocuk teslimine dair ilam veya tedbir kararlarının, yükümlüsütarafından rızasıyla yerine getirilmediği takdirde hak sahibinin, ilam veyatedbir kararının yerine getirilmesi için müdürlüğe başvurabileceği, (2)numaralı fıkrasında ise talebi alan müdürlüğün, her türlü iletişim vasıtasınıkullanarak yükümlüyle irtibata geçeceği ve müdürlük tarafından belirlenen günve saatte hak sahibine teslim edilmek üzere çocuğun belirlenen yeregetirilmesini derhâl bildireceği; bu bildirimin yapıldığını veya yükümlüyleirtibat kurulamadığını tutanağa bağlayacağı belirtilmiştir.
5. 5395 sayılı Kanun’da “çocuk teslimi” ve “çocuklakişisel ilişki kurulması” kavramlarına yer verilmemiş olmakla birlikteçocuk teslimi ile çocukla kişisel ilişki kurulmasına yönelik usuller farklımaddelerde düzenlenmiştir. Çocuk teslimineve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilam veya tedbir kararlarınınyerine getirilmesi bakımından olması gereken bu kararların yükümlüsü tarafındanrıza ile yerine getirilmesidir. Aksi takdirde; çocuk teslimine ilişkinilam veya tedbir kararları 5395 sayılı Kanun’un 41/B maddesi hükümleri uyarınca;çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilam veya tedbir kararlarıise Kanun’un 41/C maddesi hükümleri uyarınca yerine getirilecektir.
6. Bakılmakta olan davanın konusu çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilamın yerinegetirilmesine muhalefet etmekten dolayı verilen zorlama hapsi kararlarınayapılan itiraz olduğundan çocuk tesliminedair ilamların yerine getirilmesine ilişkin usulü düzenleyen itiraz konusukurallar davada uygulanacak kural değildir.
7. Açıklanan nedenlerle kurallarınitiraz başvurusunda bulunanMahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddigerekir.
IV. HÜKÜM
3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanun’un 40. maddesiyle eklenen 41/Bmaddesinin (1) ve (2) numaralı fıkralarının itirazbaşvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığındanbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 23/7/2024 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR