ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/227
Karar Sayısı : 2024/221
Karar Tarihi : 25/12/2024
R.G. Tarih - Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 8. Vergi Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: Mülga11/11/1942 tarihli ve 4305 sayılı Varlık Vergisi Hakkında Kanun’un;
A. 11. maddesininikinci fıkrasının birinci cümlesinin,
B. 13. maddesininikinci fıkrasının “…on ikinci maddede yazılı karar ve muameleler katî olupbunlara karşı idarî ve adli kaza mercilerinde dâva açılamaz.” bölümünün,
Anayasa’nın 2., 36. ve 125. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Muristen tahsil edilen varlık vergisinin faiziyle birlikte iadesitalebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı;
1. 11. maddesi şöyledir:
“Madde 11 — Komisyon kararları,şehir ve kasabalarda varidat dairelerinin kapılarına ve köylerde münasipmahallere listeler yapıştırılmak suretiyle ilân ve tebliğ olunur. Listelerinasıldığı, gündelik gazete çıkan yerlerde gazetelerle ve gündelik gazete çıkmıyanmahallerde belediye tellâlları marifetiyle halka ayrıca haber verilir.
Komisyon kararları nihai ve katî mahiyette olup bunlarakarşı idarî ve adli kaza mercilerinde dâva açılamaz. Ancak bir mükellef namına aynı mükellefiyet mevzuundandolayı mükerrer vergi tarh edilmiş olduğu takdirde bunlardan en yüksek olanıipka edilerek diğerleri tarhiyatı yapan komisyonların vazife gördüğü mahallerinen büyük malmemuru tarafından mükelleflerin müracaatı üzerine silinir.”
2. 13. maddesişöyledir:
“Madde 13 — Kollektif ve komandit şirketlere aitvergilerin icabı halinde ortakların ve komanditelerin şahsi mallarındanistifası hususunda da Tahsili emval kanunu hükümleri tatbik olunmakla beraber ortakve komanditeler çalışma mecburiyetine de tabi tutulabilirler ve on ikinci maddeninikinci fıkrası hükmü bunlar hakkında da tatbik olunur.
Bu madde ile on ikinci maddede yazılı karar ve muamelelerkatî olup bunlara karşı idarî ve adli kaza mercilerinde dâva açılamaz.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih TORUNtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın 152. ile30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyleuygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümleriniAnayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümleriniptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeleruyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elindeyöntemince açılmış ve mahkemenin görev kapsamına giren bir davanın bulunması,iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacakkural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunlarınçözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacaknitelikte bulunan kurallardır.
3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, mülga 4305 sayılıKanun’un 11. maddesinin ikinci fıkrasınınbirinci cümlesi ile 13. maddesinin ikinci fıkrasının “…on ikinci maddedeyazılı karar ve muameleler katî olup bunlara karşı idarî ve adli kazamercilerinde dâva açılamaz.” bölümünün iptalinitalep etmiştir.
4. Anılan Kanun’un 1. maddesinde servet ve kazanç sahiplerinin servetleri ve fevkalâdekazançları üzerinden alınmak ve bir defaya mahsus olmak üzere varlık vergisiadıyla bir mükellefiyetin öngörüldüğü hükme bağlanmıştır. Kanun’un 2.maddesinde yazılı servet ve kazanç sahiplerinin varlık vergisinin mükellefioldukları düzenlenmiş; 3. ilâ 5. maddelerinde mükellefiyete ilişkin esaslarayer verilmiştir.
5. 6. maddede ise bu Kanun’un 7. maddesi uyarınca kurulankomisyonların 2. maddede yazılı mükelleflerin mükellefiyet derecelerini, hermükellef namına 1941 yılında ve ticaretini terk, devir veya tasfiye etmişolanlar için terk, devir veya tasfiye tarihinden önceki son yılda tarh edilmişveya tahakkuk ettirilmiş vergi miktarlarını, çiftçilerde mükellefin zirai durumunuve gayrimenkul sahiplerinin de irat ve vergi kıymeti miktarlarını da dikkatealmak suretiyle edinecekleri kanaate göre takdir ve tespit edecekleri hükmebağlanmış ve verginin miktarına ilişkin düzenleme yapılmıştır.
6. 11. maddenin birinci fıkrasında komisyon kararlarınınşehir ve kasabalarda varidat dairelerinin kapılarına ve köylerde münasipmahallere listeler yapıştırılmak suretiyle ilân ve tebliğ olunacağı; gündelikgazete çıkan yerlerde gazetelerle ve gündelik gazete çıkmayan mahallerdebelediye tellâlları marifetiyle halka listelerin asıldığının ayrıca haberverileceği düzenlenmiş; ikinci fıkrasının itiraz konusu birinci cümlesinde ise komisyonkararlarının nihaî ve kesin nitelikte olup bunlara karşı idari ve adli kazamercilerinde dâva açılamayacağı hükme bağlanmıştır.
7. 12. ve 13. maddelerde ise varlık vergisinin tahsilineilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Buna göre anılan maddelerde mükelleflerinvergilerini talik tarihinden itibaren on beş gün içinde mal sandığına yatırmayamecbur oldukları belirtilmiş; ayrıca varlık vergisinin tahsilini güvence altınaalmak amacıyla ihtiyati haczin uygulanması, ödeme süresinde yatırılmayan vergilerinbelli oranda faiz uygulanmak suretiyle tahsil edilmesi, faiz uygulanmaksuretiyle ödenebileceği öngörülen süre içerisinde de borçlarını ödemeyenmükelleflerin memleketin herhangi bir yerinde çalışma mükellefiyetine tabitutulması ile şirket ortaklarının da şirketin varlık vergisi mükellefiyetidolayısıyla şahsi mal varlığına başvurulabilmesi ve çalışma mecburiyetine tabitutulabilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
8. Kanun’un 13. maddesinin ikinci fıkrasında ise bu maddeile 12. maddede yazılı karar ve muamelelerin kesin olduğu ve bunlara karşıidari ve adli kaza mercilerinde dâva açılamayacağı hükme bağlanmıştır. Anılanfıkranın “…on ikinci maddede yazılı karar ve muameleler katî olup bunlarakarşı idarî ve adli kaza mercilerinde dâva açılamaz.” bölümü itiraz konusudiğer kuralı oluşturmaktadır.
9. Bakılmakta olan davaya konu olaydaKanun’un 2. maddesi uyarınca varlık vergisi mükellefi olan davacının murisiadına komisyonlar tarafından 6. madde uyarınca tespit edilen mükellefiyetderecesine göre belirlenen vergi miktarının davacının murisinden tahsil edilmişolduğu anlaşılmaktadır.
10. Vergilendirme sürecinin vergiyi doğuran olayla başladığı ve verginin tarhı,tebliği ve tahakkuk ettirilmesinin ardından verginin tahsili ile sona erdiği gözönünealındığında Kanun’da öngörülen vergilendirmesürecinin davacının murisi açısından tamamlandığı açıktır.
11. Bakılmakta olan davanın konusunun odönemde yürürlükte olan ve daha sonra 17/10/1988tarihli ve 3488 sayılı Uygulanma İmkânı Kalmayan Kanunların YürürlüktenKaldırılması Hakkında Kanun’un 1. maddesiyleyürürlükten kaldırılan 4305 sayılı Kanun hükümlerine dayalı olarak tahsiledilmiş varlık vergisinin iadesi talebiyle yapılan başvurunun zımnen reddineilişkin işlemin iptaline yönelik olduğu gözetildiğinde söz konusu vergimiktarının tespiti ve tahsili aşamalarına ilişkin olan itiraz konusu kurallarınbakılmakta olan davada uygulanma imkânının bulunmadığı anlaşılmaktadır.
12. Açıklanannedenle kuralların itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğudavada uygulanma imkânı olmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddi gerekir.
III. HÜKÜM
Mülga 11/11/1942 tarihli ve 4305 sayılı Varlık VergisiHakkında Kanun’un;
A. 11. maddesininikinci fıkrasının birinci cümlesinin,
B. 13. maddesininikinci fıkrasının “…on ikinci maddede yazılı karar ve muameleler katî olupbunlara karşı idarî ve adli kaza mercilerinde dâva açılamaz.” bölümünün,
itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğudavada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle REDDİNE 25/12/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI