ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/220
Karar Sayısı : 2024/219
Karar Tarihi : 25/12/2024
R.G. Tarih - Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 5. İcra Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 9/6/1932tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılıKanun’un 6. maddesiyle eklenen geçici 20. maddenin Anayasa’nın 35. ve 36.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Muhafaza işleminin dayanağı olan haczin kalkması nedeniylemalın mülkiyetinin yediemine devredilmesitalebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu geçici 20. maddesi şöyledir:
“Geçici Madde 20-(Ek:28/3/2023-7445/6 md.)
Bu maddeyi ihdas eden Kanunun yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla, muhafaza işleminin dayanağı olan haciz kalkmış olup da yediemindebulunan mallar, takibin yapıldığı yer icra dairesince bu madde uyarınca resentasfiye edilir. Adalet Bakanlığı, tasfiye edilecek malların sayısını dikkatealarak takibin yapıldığı yer icra dairelerinden birini veya birkaçını ya datakibin yapıldığı yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan icra dairelerindenbirini veya birkaçını tasfiye işlemlerini yürütmekle görevlendirebilir.
Tasfiye edilecek mallara ilişkin bilgiler, icradairesince Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminde duyurulur.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarınyürürlüğe girdiği tarihten itibaren on gün içinde gümrük idaresi, 4458 sayılıKanun kapsamında serbest dolaşımda olmayan tasfiye konusu malı, gümrükişlemlerini yapmak üzere teslim almazsa, müteakip fıkralar uyarınca mal tasfiyeedilir.
Yukarıdaki fıkra uyarınca mal tasfiye edilmez ve tahsildairesi, üçüncü fıkradaki süreyi takip eden on gün içinde, 6183 sayılı Kanunuyarınca üzerinde haciz bulunan tasfiye konusu malı muhafaza ve/veya satışişlemlerini yapmak üzere teslim almazsa, müteakip fıkralar uyarınca mal tasfiyeedilir.
Yukarıdaki fıkra uyarınca mal tasfiye edilmez ve borçlu,dördüncü fıkradaki süreyi takip eden on gün içinde, tarifeye göre belirlenenyedieminlik ücretini ödemek suretiyle malı teslim almazsa müteakip fıkralaruyarınca mal tasfiye edilir.
Yukarıdaki fıkra uyarınca mal tasfiye edilmez ve rehinhakkı sahibi, beşinci fıkradaki süreyi takip eden on gün içinde, rehindenkaynaklanan haklarını kullanarak bu durumu icra dairesine bildirmezse müteakipfıkralar uyarınca mal tasfiye edilir.
Sicile kayıtlı mallar bakımından yukarıdaki fıkrauyarınca mal tasfiye edilmezse icra dairesi, altıncı fıkradaki sürenindolmasını müteakip gecikmeksizin malın, kanunun elektronik ortamda açık artırmasuretiyle satışa ilişkin hükümleri uyarınca resen satışını yapar. Satışilanları, sadece elektronik satış portalında yapılır. Malın son iki yıl içindeyapılan kıymet takdiri yoksa resen kıymet takdiri yapılır. İkinci artırmadamalın satılamaması halinde, artırma sonuç tutanağının ilan edildiği tarih esasalınmak suretiyle müteakip fıkralar uyarınca mal tasfiye edilir.
Yukarıdaki fıkralar uyarınca malın tasfiye edilememesihalinde yediemin, altıncı ve sicile kayıtlı mallar bakımından yedincifıkralarda belirtilen süreleri takip eden on gün içinde malın mülkiyetinialmayı kabul eder ve varsa malın son iki yıl içinde yapılan, yoksa icradairesince takdir edilen kıymetinin yüzde otuzu üzerinden, tarifeye görebelirlenen yedieminlik ücreti mahsup edildikten sonra bakiye tutarı öderse icradairesi, malın mülkiyetinin yediemine devrine yönelik kararın verilmesi içindosyayı icra mahkemesine gönderir.
Sicile kayıtlı mallar bakımından yedieminin malınmülkiyetinin devrini kabul etmemesi halinde Makine ve Kimya Endüstrisi AnonimŞirketi, sekizinci fıkradaki süreyi takip eden bir ay içinde malın 7330 sayılıKanunun 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca belirlenen hurda bedeliniödeyeceğini bildirmesi ve bildirimde bulunduğu tarihten itibaren üç ay içindehurda bedelini ödemesi halinde icra dairesi, hurdaya ayırma işlemlerinitamamlayarak malın mülkiyetinin Şirkete devrine yönelik kararın verilmesi içindosyayı icra mahkemesine gönderir.
Yukarıdaki fıkralar uyarınca malın tasfiye edilememesihalinde icra dairesi, malın mülkiyetinin bedelsiz olarak Türkiye KızılayDerneğine devrine yönelik kararın verilmesi için dosyayı icra mahkemesinegönderir.
İcra mahkemesi, mülkiyetin devri için gönderilendosyalarda, en geç on gün içinde dosya üzerinden yapacağı inceleme sonundatalebin kabulüne veya reddine kesin olarak karar verir. Kabul kararıyla, malınmülkiyeti ilgiliye geçer; tüm haciz ve rehinler kaldırılarak devir ve teslimişlemleri gerçekleştirilir.
Tasfiye konusu malın vergi, ceza, prim gibi borçları,borçluya ait olup mülkiyet ilgiliye, tüm borç ve yüklerinden âri olarak geçer.Devir ve tescil işlemleri her türlü vergi, resim ve harçtan müstesnadır.
Devir işlemlerine karşı yedieminlik alacağına dayanılarakhapis hakkı kullanılamaz. Yedieminlik ücretinin varlığı, mülkiyetin devri vebuna ilişkin işlemlerin yapılmasına engel teşkil etmez.
Tasfiye masrafları, öncelikle dosyadaki avanstan, avansınbulunmaması halinde Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
Tasfiye kapsamında dosyaya ödenen tutardan; sırasıylaavanstan karşılanan masraflar, Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılananmasraflar ve vergi, resim, harç gibi malın aynından kaynaklanan kamu alacaklarıödenir. Kalan tutar, 9 uncu madde uyarınca muhafaza edilir, bankalardanemalandırılır ve talep halinde nemalarıyla birlikte hak sahiplerine ödenir.
Dosyaya ödenen tutarın, Adalet Bakanlığı bütçesindenyapılan masrafı karşılayamaması halinde icra dairesi, bakiye masrafın, 6183sayılı Kanun uyarınca borçludan tahsili için tahsil dairesine bildirimdebulunur.
İcra daireleri, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren altı ay içinde yedieminlerde bulunan malların tespiti için gerekliişlemleri yapar. Bu hâlde kolluktan yardım istenebilir. Adalet Bakanlığı, bufıkrada belirtilen tespit işlemlerinin yapılması için gerekli tedbirleri alırve düzenlemeleri yapar.
Adalet Bakanlığı, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren altı ay içinde, bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarıbelirler ve yürürlüğe koyar. Usul ve esasların yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren bu maddenin uygulanmasına başlanır. Bu husus Adalet Bakanlığının resmiinternet sitesinde duyurulur.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü (İçtüzük) hükümleriuyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, RaportörÖzge ULUKAYA tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanunhükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığın mahkemelerceileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluylayapılacak başvurularda izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (1)numaralı fıkrasında bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacakbir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırıgörmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasınınciddi olduğu kanısına varması durumunda bu fıkrada sayılan belgeleri dizilistesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği belirtilmiş, anılanfıkranın (b) bendinde “Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneği”Anayasa Mahkemesine gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. Maddenin (4)numaralı fıkrasında ise yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının AnayasaMahkemesi tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceğihükme bağlanmıştır.
3. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (2) numaralıfıkrasının (a) bendinde de “Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylıörneği” Anayasa Mahkemesine sunulacak belgeler arasında sayılmıştır.
4. İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)bendinde Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede başvuruda eksikliklerinbulunduğunun tespit edilmesi hâlinde itiraz yoluna ilişkin işlerde esasincelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği, (2) numaralıfıkrasında ise anılan (b) bendi uyarınca verilen kararın itiraz yoluna başvuranmahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığıbelirtilmiştir.
5. Yapılan incelemede Mahkemenin gerekçeli karar ileitiraz yoluna başvurduğu ancak gönderilen belgeler arasında başvuru kararınailişkin olarak düzenlenen tutanağın onaylı örneğinin bulunmadığı anlaşılmıştır.Bu itibarla başvurunun yöntemine uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
6. Açıklanan nedenle 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin(1) numaralı fıkrasının (b) bendi ile İçtüzük’ün 46. maddesinin (2) numaralıfıkrasının (a) bendine aykırı olduğu anlaşılan başvurunun 6216 sayılı Kanun’un40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığındanreddi gerekir.
7. Kaldı ki İçtüzük’ün 46. maddesinin(1) numaralı fıkrasının (a) bendinde itiraz yoluna başvuran Mahkemeningerekçeli kararında Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin herbirinin Anayasa’nın hangi maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrıayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği düzenlendiğihâlde itiraz yoluna başvuran Mahkeme tarafından itiraz konusu geçici 20.maddenin hangi fıkra veya cümlelerinin bakılmakta olan davada uygulanacak kuralniteliğinde olduğu gözetilmeden, hangi nedenlerle Anayasa’ya aykırı olduğununayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte ortaya konulmaksızın genel bir anlatımlakategorik olarak tamamı bakımından Anayasa’ya aykırılık iddiasında bulunulduğuanlaşılmıştır.
III. HÜKÜM
9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle eklenen geçici 20.maddenin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğinceyöntemine uygun olmadığından REDDİNE 25/12/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI