anayasa mahkemesi kararı
Esas Sayısı : 2024/232
Karar Sayısı : 2025/1
Karar Tarihi : 16/1/2025
R.G.Tarih-Sayı :14/3/2025-32841
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Mardin 3. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 31/1/2018tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun HükmündeKararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 8. maddesinin 17/1/2019 tarihli ve7161 sayılı Kanun’un 64. maddesiyle değiştirilen (7) numaralı fıkrasının (a)bendinin Anayasa’nın 2., 10., 11. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Hizmetiçinde görev sırasında amir veya üstlerine saygısız davranıldığı gerekçesiyledört ay kısa süreli durdurma cezasıyla cezalandırılmaya ve cezanın brütaylıktan 1/5 oranında kesinti yapılması suretiyle infaz edilmesine yönelikişlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırıolduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un 8. maddesinin itiraz konusu kuralın da yeraldığı 7. maddesi şöyledir:
“(7) (Değişik:17/1/2019-7161/64md.) Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında,terfileri 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri PersonelKanunu, 28/5/1988 tarihli ve 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 18/3/1986tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ve 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılıSözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu hükümlerine tabi olan personelin;
a) Kısa sürelidurdurma cezası verilmesini gerektiren hallerde brüt aylıklarının 1/5’i ila1/4’ü,.
b) Uzun süreli durdurma cezası verilmesini gerektirenhallerde brüt aylıklarının 1/3’ü ila 1/2’si,
kesilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA,Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL,Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, KenanYAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nınkatılımlarıyla 16/1/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvurukararı ve ekleri, Raportör Burcu TAŞYAPAN tarafından hazırlanan işin esasınailişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralı ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A. Genel Açıklama
3. 4/1/1961 tarihli ve211 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 1. maddesinde Türk Silâhlı Kuvvetleri (TSK); Kara, Deniz ve HavaKuvvetleri subay, askerî memur, astsubay, erbaş ve erleri ile askerîöğrencilerden oluşan ve seferde ihtiyatlarla ikmal edilen, kadro vekuruluşlarla teşkilatı gösterilen silahlı devlet kuvveti olarak tanımlanmıştır.Söz konusu maddede daha önce Kara, Deniz ve Hava Kuvvetlerinin yanında “…Jandarma…”ve “…Sahil Güvenlik…” ibareleri de yer almaktayken anılan ibareler 1/2/2018tarihli ve 7073 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle madde metninden çıkarılmıştır. Dolayısıylajandarma ve sahil güvenlik teşkilatı TSK’nın bir unsuru olarak belirlenmemiştir.
4. 10/3/1983 tarihlive 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu’nun 3. maddesindeTürkiye Cumhuriyeti Jandarması, emniyet ve asayiş ile kamu düzenininkorunmasını sağlayan, diğer kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerininverdiği görevleri yerine getiren silahlı genel kolluk kuvveti şeklindetanımlanmıştır. Anılan Kanun’un personele uygulanacak mevzuata ilişkindüzenlemelerin yer aldığı 13. maddesinin birinci fıkrasında jandarma hizmetlerisınıfı personeline nasıp ve terfi, aylık ve diğer mali ve sosyal haklarbakımından statü ve rütbelerine göre 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı TürkSilâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı TürkSilâhlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve AstsubaylarHakkında Kanun, 28/5/1988 tarihli ve 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu,18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ile 10/3/2011 tarihli ve6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’na tabi personel hakkındakihükümlerin uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
5. 9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil GüvenlikKomutanlığı Kanunu’nun 2. maddesinde Sahil Güvenlik Komutanlığının İçişleriBakanlığına bağlı silahlı bir genel kolluk kuvveti olduğu belirtilmiştir.Anılan Kanun’un personele uygulanacak mevzuata ilişkin düzenlemelerin yeraldığı 7. maddesinin birinci fıkrasında Sahil Güvenlik Komutanlığı personelininsubay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er, öğrenci, erbaş ve erlerile devlet memuru, sözleşmeli personel ve işçileri kapsadığı ifade edilmiş;sahil güvenlik hizmetleri sınıfı personeline nasıp ve terfi, aylık ve diğermali ve sosyal haklar bakımından statü ve rütbelerine göre 926 sayılı Kanun’atabi personel hakkındaki hükümlerin uygulanacağı, sözleşmeli subay veastsubayların 4678 sayılı Kanun’a, uzman erbaşların 3269 sayılı Kanun’a,sözleşmeli erbaş ve erlerin ise 6191 sayılı Kanun’a tabi olduğu hüküm altınaalınmıştır.
6. Buna göre JandarmaGenel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev yapanpersonelin hukuki ve idari açıdan TSK mensubu olmamakla birlikte terfi sistemibakımından meslek itibarıyla emsalleri olan TSK mensuplarının kanunlarına tabikılındıkları, dolayısıyla bunların rütbeleri,bekleme süreleri, nasıpları, rütbe terfisi ve kademe ilerlemesi şartları gibihususların söz konusu kanunlarda düzenlenen usul ve esaslara göre belirleneceğianlaşılmaktadır.
B. Anlam ve Kapsam
7. 7068 sayılı Kanun Emniyet Genel Müdürlüğü, JandarmaGenel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeline ilişkindisiplinsizlik hâlleri ile cezalarını, disiplin amirlerini ve kurullarını,disiplin soruşturma usulünü ve ilgili diğer hususları düzenlemektedir. AnılanKanun’un 2. maddesine göre Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatında çalışan hersınıftan memurlar, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığıteşkilatlarında görev yapan subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeliastsubay, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erler ilediğer sınıflardaki memurlar kanun kapsamında yer almaktadır.
8. Kanun’un 7. maddesinin (1) numaralı fıkrasında fiilinniteliğine göre personele verilebilecek disiplin cezaları uyarma, kınama,aylıktan kesme, kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma, meslekten çıkarmave devlet memurluğundan çıkarma cezası olarak belirlenmiştir. Anılan fıkranın (ç)bendinde kısa süreli durdurmanın personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört,altı veya on ay süre ile durdurulması olduğu belirtilmiştir.
9. Kanun’un disiplin cezası verilecek fiillerindüzenlendiği 8. maddesinin (4) numaralı fıkrasında kısa süreli durdurmacezasını gerektiren fiiller gösterilmiştir. İtiraz konusu kural ise JandarmaGenel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında, terfileri 926, 3466, 3269ve 6191 sayılı Kanunlara tabi olan personelin kısa süreli durdurma cezasıverilmesini gerektiren hâllerde brüt aylıklarının 1/5’i ila 1/4’ününkesilmesini öngörmektedir.
10. Bu itibarla kuralla terfileri Emniyet Genel Müdürlüğüteşkilatı personeline uygulanan terfi usul ve esaslarından ayrı, aslen TSKpersoneli için benimsenmiş kendine özgü bir terfi sistemine tabi kılınanJandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personelinin kısasüreli durdurma cezasıyla cezalandırılmasını gerektiren bir fiil işlemesihâlinde bu cezanın söz konusu personele ne şekilde uygulanacağına yönelik birdüzenleme getirilmiştir. Kural uyarınca böyle bir durumda anılan personelinbulunduğu kademede ilerlemesinin durdurulması yoluna gidilmeksizin brütaylığından 1/5 ila 1/4 oranında kesinti yapılması gerekmektedir. Nitekim kuralıngerekçesinde kısa süreli durdurma ve uzun süreli durdurma cezası verilmesinigerektiren disiplinsizlikleri işleyen subay, astsubay, uzman jandarma, uzmanerbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler bakımından söz konusu disiplinsizliğincezasının aylıktan kesme cezası olarak uygulanmasının sağlanmasının amaçlandığı ifade edilmiştir (benzer yöndekideğerlendirme için bkz. AYM, E.2020/17, K.2022/5, 26/1/2022, § 15).
C. İtirazın Gerekçesi
11. Başvuru kararındaözetle; kuralda dört, altı ve on ay şeklinde üç farklı kısa süreli durdurmacezasının bulunmasına karşın bu süreler gözetilmeksizin 1/5 ila 1/4 oranındaaylıktan kesme cezasının öngörüldüğü, disiplin kurullarına sınırları belirsizbir takdir yetkisinin verildiği, bu durumun cezaların uygulanmasındaeşitsizliğe neden olacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2.,10., 11. ve 35.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Ç. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
12. Anayasa Mahkemesi 26/1/2022tarihli ve E.2020/17, K.2022/5 sayılı kararında 7068 sayılı Kanunu’nun 8.maddesinin (7) numaralı fıkrasının (b) bendinde düzenlenen ve Jandarma GenelKomutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında, terfileri 926, 3466, 3269 ve 6191sayılı Kanunlara tabi olan personelin uzun süreli durdurma cezası verilmesinigerektiren hâllerde brüt aylıklarının 1/3’ü ila 1/2’sinin kesilmesini öngören kuralıincelemiş ve anılan bendin Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olmadığına kararvermiştir.
13. Anılan kararda ilk olarak hukukdevletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu gibi idari yaptırımlarve bu kapsamda disiplin cezaları açısından da belirli bir disiplin cezasınınneyi ifade ettiğinin ve o cezanın ilgilisine ne şekilde uygulanacağının, başkabir deyişle cezanın hangi biçimde infaz edileceğinin belirlenmesinin anayasalilke ve sınırlar içinde kanun koyucunun takdirinde olduğu ancak kanun koyucununtakdir yetkisi içindeki bu tür düzenlemeleri yaparken hukuk devleti ilkesininbir gereği olan ölçülülük ilkesiyle de bağlı olduğuna dikkat çekilmiştir (AYM,E.2020/17, K.2022/5, 26/1/2022, §§ 19, 20).
14. Bu kapsamda söz konusu bentle, anılan fıkrakapsamında sayılan personel bakımından uzun süreli durdurma cezasını gerektirendisiplinsizliğin cezasının personelin brüt aylığından belirli bir orandakesinti yapılması şeklinde uygulanmasının öngörülmesi suretiyle Jandarma GenelKomutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığındaki hiyerarşik düzenin korunmasınınve böylece bu kurumların görev alanındaki kamu hizmetinin sağlıklı bir biçimdeyürütülmesinin amaçlandığı belirtilmiştir (AYM, E.2020/17, K.2022/5, 26/1/2022,§ 23).
15. Kararda ayrıca kanun koyucunun kurumlarınhiyerarşik düzeninin korunması amacıyla disiplin cezalarının uygulanma şeklineyönelik olarak farklı yöntemler benimsemesinin mümkün olduğu, bu bağlamdaJandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında hiyerarşik düzeninön planda olduğu jandarma hizmetleri sınıfı ile sahil güvenlik hizmetlerisınıfında görev yapan ve bu düzene koşut bir terfi sistemine tabi olanpersonele uzun süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren hâllerde sözkonusu cezanın brüt aylığından kesinti yapılması suretiyle uygulanmasınınkurumun hiyerarşik düzeninin korunmasını sağlayabilecek nitelikte olduğundanbendin ulaşılmak istenen amaç yönünden elverişli ve gerekli olduğu tespitedilmiştir (AYM, E.2020/17, K.2022/5, 26/1/2022, § 24).
16. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, kesintininhesaplanmasında brüt aylığın esas alınması, kesinti için üst sınırınöngörülmesi ve kesintinin nispi olarak belirlenmesi suretiyle failin ekonomikdurumunun, kusurunun, işlenen fiilin haksızlık derecesinin esas alınmasına,failin durumunun dikkate alınarak cezanın kişiselleştirilmesine imkânsağlandığı, dolayısıyla söz konusu yaptırımın bireye makul olmayan orantısızbir külfet yüklemediği ve ölçüsüz olmadığı sonucuna varmıştır (AYM, E.2020/17,K.2022/5, 26/1/2022, § 25).
17. İtiraz konusu kural bakımından da AnayasaMahkemesinin anılan kararından ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.
18. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2.maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 11. ve 35. maddelerine de aykırı olduğuileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 2. maddesiyönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyleAnayasa’nın 11. ve 35. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV. HÜKÜM
31/1/2018 tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk DisiplinHükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un8. maddesinin 17/1/2019 tarihli ve 7161 sayılı Kanun’un 64. maddesiyledeğiştirilen (7) numaralı fıkrasının (a) bendinin Anayasa’ya aykırı olmadığınave itirazın REDDİNE 16/1/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI