anayasa mahkemesi kararı
Esas Sayısı : 2024/62
Karar Sayısı : 2024/130
Karar Tarihi : 27/6/2024
R.G.Tarih-Sayı : 6/12/2024-32744
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Osmaniye İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 15/7/2018tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı BakanlıklaraBağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve KuruluşlarınTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 52. maddesinin (4) numaralıfıkrasının Anayasa’nın 104. ve 142. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: İdarealeyhine açılan tam yargı davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırıolduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALI
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) 52. maddesinin (4)numaralı fıkrası şöyledir:
“(4) İl afet ve acil durummüdürlüklerince tesis edilen iş ve işlemler dolayısıyla açılmış ve açılacakdavalar valilikler husumetiyle yürütülür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleriuyarınca Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, BasriBAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE ve Yılmaz AKÇİL’inkatılımlarıyla 14/3/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, RaportörDerya ATAKUL tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusuCBK kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. CBK’ların Anayasal Çerçevesi ve Yargısal Denetimi
3. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini veyargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesininon yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konubakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bukapsamda düzenlemenin; yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinciKısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgiliolmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanundaaçıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönündenherhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerikyönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,23/01/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/01/2020, §§ 3-13; E.2018/119,K.2020/25, 11/06/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/06/2020, §§ 3-13).
B. CBK’nın 52. Maddesinin (4) Numaralı Fıkrasınınİncelenmesi
1. İtirazın Gerekçesi
4. Başvuru kararında özetle; açılmış veya açılacak davalardahusumetin belirlenmesine yönelik hususların yürütme yetkisine değil yargıyetkisine ilişkin bir konu olduğu, ayrıca mahkemelerin yargılama usullerininmünhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiği, dolayısıyla bu konuda CBK iledüzenleme yapılamayacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 104. ve 142. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
5. İtiraz başvurusunda konu bakımından yetki yönünden kuralınAnayasa’nın 142. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’yailişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.
6. İtiraz konusu kuralda il afet ve acil durummüdürlüklerince tesis edilen iş ve işlemler dolayısıyla açılmış ve açılacakdavaların valilikler husumetiyle yürütüleceği belirtilmiştir. Bu itibarlakural, belirtilen davalarda husumeti, diğer bir ifadeyle taraf olmayıbelirleyen bir düzenleme içermektedir.
7. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınbirinci cümlesinde CBK ile düzenleme yapılabilecek konular yürütme yetkisineilişkin hususlarla sınırlandırılmıştır. Bu çerçevede yürütme yetkisi dışındakalan bir konuyla ilgili olarak CBK ile düzenleme yapılması Anayasa gereğimümkün değildir (AYM, E.2022/36, K.2023/84, 4/5/2023, § 22; E.2018/119,K.2020/25, 11/6/2020, § 20).
8. Davanın taraflarının belirlenmesi ve hasım mevkiindebulunan kişi, kurum ve kuruluşların tespiti yargılama usullerine ilişkinmeselelerdir. Yargılama usullerinin belirlenmesi ise yürütme yetkisinin dışındakalmaktadır. İl afet ve acil durum müdürlüklerince tesis edilen iş ve işlemlerdolayısıyla açılmış ve açılacak davalarda husumeti düzenleyen, dolayısıylayargılama usulüne ilişkin bir düzenleme içeren kuralın konusu itibarıylayürütme yetkisine ilişkin olmadığı açıktır. Bu itibarla kuralla Anayasa’nın104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci cümlesine aykırı şekildedüzenleme yapıldığı anlaşılmıştır (benzer yönde bir değerlendirme için bkz. AYM,E.2020/65, K.2023/187, 8/11/2023, § 26).
9. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının birinci cümlesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınbirinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konubakımından yetki yönünden aynı fıkranın ikinci, üçüncü ve dördüncü cümleleriyönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.
Kural konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının birinci cümlesine aykırı görülerek iptaledildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir.
IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
10. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kuraltekrarlanarak Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığıgünden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemeküzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
11. (4) numaralı CBK’nın 52. maddesinin (4) numaralıfıkrasının iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlaledecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu fıkrayailişkin iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarakdokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
V. HÜKÜM
15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum veKuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin 52. maddesinin (4) numaralı fıkrasının konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncüfıkrası ile 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DEYAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 27/6/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR