ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2024/74
Karar Sayısı : 2024/168
Karar Tarihi : 24/9/2024
R.G.Tarih-Sayı :12/11/2024-32720
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 3. Asliye Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na 20/8/2016tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddeninikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devam eden dava…” ibaresininAnayasa’nın 10. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Mülga 24/2/1984tarihli ve 2981sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemlerve 6785 Sayılı İmar Kanunu’nun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerinegöre yapılan imar uygulamasından kaynaklanan bedel artırımı davasında itirazkonusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VEİLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükmü
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yeraldığı geçici 12. maddesi şöyledir:
“Geçici Madde12- (Ek: 20/8/2016-6745/35 md.)
24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve GecekonduMevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmarKanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılanimar uygulamalarından doğan idarelerin taraf olduğu her türlü alacak ve bedelartırım davalarında taşınmazın değeri; uygulamanın tapuda tescil edildiği tarihdeğerlendirme tarihi olarak esas alınmak ve o tarihteki nitelikleri gözetilmeksuretiyle tespit edilir. Tespit edilen bu bedel, Türkiye İstatistik Kurumutarafından açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi tablosu esas alınmaksuretiyle dava tarihi itibarıyla güncellenir ve ortaya çıkan gerçek bedel haksahibine ödenir.
Bu Kanunun geçici 6 ncı maddesinin üçüncü, yedinci,sekizinci ve on birinci fıkra hükümleri, bu madde kapsamındaki davalar ve icratakipleri için de uygulanır. Devam eden dava ve icra takipleri ise, bumadde hükümlerine göre sonuçlandırılır.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
Kanun’un geçici 6. maddesinin;
1. Üçüncü fıkrasışöyledir:
“Uzlaşma; idareye ait taşınmazın trampası, idareye aittaşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde başkabir yerde imar hakkı kullandırılması suretiyle veya bunların mümkün olmamasıhâlinde nakdi bedel üzerinden yapılabilir.”
2. Yedinci fıkrasışöyledir:
“Bu madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icraharçları ile her türlü vekalet ücretleri bedel tespiti davalarında öngörülenşekilde maktu olarak belirlenir.
3. Sekizinci fıkrası şöyledir:
“Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu maddeuyarınca ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetimbütçesine dâhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülenödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve SahilGüvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmetalımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye veil özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleritoplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamınınen az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşenalacakların toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde,ödemeler, sonraki yıllara sâri olacak şekilde, garameten ve taksitlerlegerçekleştirilir. Taksitlendirmede, bütçe imkanları ile alacakların tutarlarıdikkate alınır. Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıca kanunifaiz ödenir. İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yerine,üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklif edilebilir ve bumaddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir.”
4. On birinci fıkrası şöyledir:
“Bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsilisebebiyle idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca KadirÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, YusufŞevki HAKYEMEZ, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR,Muhterem İNCE ve Yılmaz AKÇİL’in katılımlarıyla 4/4/2024 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih TORUNtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgiligörülen kanun hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Uygulanacak Kural ve Sınırlama Sorunu
3. Anayasa’nın 152. ile30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olanmahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varmasıdurumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmayayetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren birdavanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olmasıgerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya daolumsuz yönde etki yapacak nitelikte olan kurallardır.
4. İtiraz başvurusunda bulunan mahkeme 2942 sayılıKanun’un geçici 12. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devameden dava…” ibaresinin iptalini talep etmiştir.
5. Anılan cümlede devam eden dava ve icra takiplerinin sözkonusu madde hükümlerine göre sonuçlandırılacağı hükme bağlanmıştır. Buna göre itirazkonusu kuralın Kanun’un geçici 12. maddesinin yürürlüğe girmesinden önceaçılmış ve henüz sonuçlanmamış alacak ve bedel artırım davaları ile icratakipleri yönünden uygulama alanı bulacağı anlaşılmaktadır.
6. İtiraz başvurusunda bulunan mahkemede bakılmakta olandava 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulaması nedeniyle taşınmaz hissesinin bedele dönüştürülmesi üzerineaçılan bedel artırımı davasıdır. 2942 sayılı Kanun’un geçici 12.maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devam eden…” ibaresidava ve icra takiplerinin her ikisi yönünden geçerli ortak kural niteliğitaşımaktadır. Bu itibarla bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek kuralınesasına ilişkin incelemenin “… dava…” ibaresi ile sınırlı olarakyapılması gerekir.
7. Diğer yandan anılan Kanun’un geçici12. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde devam eden dava ve icra takiplerinin bu madde hükümlerinegöre sonuçlandırılacağı hükmüne yer verilmek suretiyle anılan maddenin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının birinci cümlesindeatıf yapılan Kanun’un geçici 6. maddesinin üçüncü, yedinci, sekizinci ve onbirinci fıkra hükümleri de devam eden davalar yönünden uygulanacaktır.
8. Maddenin birinci fıkrasında 2981sayılı Kanun’a göre yapılan imar uygulamalarından kaynaklanan alacak ve bedelartırım davalarında taşınmazın bedelinin tespit edilmesine ilişkin hususlarhükme bağlanmıştır. Geçici 6. maddenin üçüncü fıkrasında ise dava aşamasındanönceki bir süreç olan uzlaşmanın ne şekilde yapılacağı ve uzlaşılan tutarınnasıl ödeneceğine ilişkin esaslara yer verilmiştir. Anılan maddenin yedincifıkrasında bu madde kapsamında açılan davalarda harç ile vekâlet ücretininnasıl belirleneceğine ilişkin düzenlemeler öngörülmüştür. Maddenin sekizincifıkrası ise bedelin tespiti aşamasına ilişkin olmayıp bu davalarda idareleraleyhine hükmedilecek bedellerin ödenebilmesini teminen söz konusu idarelerinbütçelerine konulması gereken ödeneklere ve bu bedellerin tahsil aşamasınailişkin düzenlemeler içermektedir. Anılan fıkranın kamulaştırma yapanidarelerce ödenek ayrılmasına ilişkin düzenleme içerdiği bu hususların hükmüninfazı ile ilgili olduğu açıktır. On birinci fıkrada da kamulaştırmasız el atmanedeniyle doğan ve maddede öngörülen uzlaşma prosedürü sonucu veya mahkemekararıyla belirlenen tazminatın ödenmesi aşamasına ilişkin hüküm yeralmaktadır.
9. Bu kapsamda bakılmakta olan davanınkonusunun 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamaları sonucuhisseleri bedele dönüştürülen davacıların açmış oldukları bedel artırımınailişkin olması nedeniyle esas incelemenin “…dava…” ibaresi ile sınırlı olarakyapılması, ayrıca davanın konusu ve bulunduğu aşama itibarıyla bu ibarenin de2942 sayılı Kanun’un geçici 12. maddesinin birincifıkrası ve ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...yedinci...” ibaresiyönünden incelenmesi gerekmektedir.
B. On Yıllık Süre Sorunu
10. Anayasa’nın “Anayasayaaykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinindördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği redkararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanunhükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz”denilmiştir.
11. 6216 sayılı Kanun’un “Başvuruyaengel durumlar” başlığını taşıyan 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında da“Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetedeyayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasayaaykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz” hükmüne yer verilmiştir.
12. 2942 sayılı Kanun’un geçici 12. maddesinin ikincifıkrasının itiraz konusu kuralın da yer aldığı ikinci cümlesinin “Devam eden dava ve … ise, bu maddehükümlerine göre sonuçlandırılır.” kısmı -bir itiraz başvurusu üzerine-birinci fıkra ve ikinci fıkranın birincicümlesinde yer alan “...yedinci...” ibaresi yönünden incelenmiş ve AnayasaMahkemesinin 16/11/2017 tarihli ve E.2016/195, K.2017/158 sayılı kararıyla esastanreddedilmiştir. Bu karar 8/2/2018 tarihli ve 30326 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanmıştır. Anayasa Mahkemesince itirazbaşvurusu üzerine işin esasına girilerek iptal istemi reddedilen kurala ilişkinolarak yeni bir başvurunun yapılabilmesi için ret kararının Resmî Gazete’deyayımlandığı 8/2/2018 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık sürehenüz dolmamıştır.
13. Açıklanan nedenle kurala yönelik başvurunun Anayasa’nın152. maddesinin dördüncü fıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1)numaralı fıkrası gereğince reddi gerekir.
IV. HÜKÜM
4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na 20/8/2016tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddeninikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan;
A. “Devam edendava…” ibaresinin esasına ilişkin incelemenin “...dava...” ibaresiile sınırlı olarak yapılmasına,
B. “...dava...”ibaresinin esasına ilişkin incelemenin “2942sayılı Kanun’un geçici 12. maddesininbirinci fıkrası ve ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...yedinci...”ibaresi” yönünden yapılmasına,
C. “...dava...”ibaresinin “geçici 12. maddenin birinci fıkrası ve ikinci fıkrasının birincicümlesinde yer alan “...yedinci...” ibaresi”yönünden iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncüfıkrası ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasıgereğince REDDİNE,
24/9/2024 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI