ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2025/118
Karar Sayısı : 2025/106
Karar Tarihi : 7/5/2025
R.G. Tarih – Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 14. İcra Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU:4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 24/5/2013 tarihli ve6487 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle başlığı ile birlikte değiştirilen geçici 6.maddesinin sekizinci fıkrasının dördüncü cümlesinin Anayasa’nın 46. maddesine aykırılığıileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Kamulaştırmasızel atma nedeniyle hükmedilen alacak için başlatılan icra takibine yapılanşikâyet üzerine görülen davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı geçici 6. maddesininilgili kısmı şöyledir:
“Kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılantaşınmazların bedel tespiti
Geçici Madde 6 – (Ek: 18/6/2010-5999/1 md.; Değişik:24/5/2013-6487/ 21 md.)
Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırmasıhiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983 tarihi arasındafiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsisedilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklara kısmen veyatamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızası olmaksızınfiili olarak el konulması sebebiyle, mülkiyet hakkından doğan talepler, bedeltalep edilmesi hâlinde bedel tespiti ve diğer işlemler bu madde hükümlerinegöre yapılır. Bu maddeye göre yapılacak işlemlerde öncelikle uzlaşma usulününuygulanması dava şartıdır.
…
Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu maddeuyarınca ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetimbütçesine dâhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülenödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve SahilGüvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmetalımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye veil özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleritoplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamınınen az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşenalacakların toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde,ödemeler, sonraki yıllara sâri olacak şekilde, garameten ve taksitlerlegerçekleştirilir. Taksitlendirmede, bütçe imkanları ile alacakların tutarlarıdikkate alınır. Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıcakanuni faiz ödenir. İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdiödeme yerine, üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklifedilebilir ve bu maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir.
...”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hilal YAZICItarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyleuygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümleriniAnayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümleriniptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeleruyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yönteminceaçılmış ve mahkemenin görev alanına giren bir dava bulunması, iptali talepedilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural isebakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümündeveya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktebulunan kurallardır.
3. İtiraz yoluna başvuran Mahkemece 2942 sayılı Kanun’ungeçici 6. maddesinin sekizinci fıkrasının dördüncü cümlesinin iptali talepedilmiştir. Anılan madde, kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veyakamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983tarihi arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin birihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklarakısmen veya tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızasıolmaksızın fiilî olarak el konulması sebebiyle mülkiyet hakkından doğantalepleri konu edinmektedir.
4. Bakılmakta olan davada, şikâyete konu icra emrinindayanağı olan gerekçeli kararda hükme esas alınan bilirkişi 2. ek raporundanbedel tespitine konu taşınmazın 1986 yılında rekreasyon alanı olarakbelirlendiği anlaşılmaktadır. Mahkemenin gerekçeli başvuru kararında veyabaşvuruya ek olarak gönderdiği belgelerde de taşınmaza yapılan müdahaleninitiraz konusu kuralın da yer aldığı geçici 6. maddede belirtilen 9/10/1956tarihi ile 4/11/1983 tarihleri arasında gerçekleştiği yönünde bir tespit debulunmamaktadır. Dolayısıyla kamulaştırmasız el atmanın anılan Kanun’un geçici6. maddesi kapsamında belirtilen tarih aralığında gerçekleşmediği sonucunaulaşılmıştır.
5. Öte yandan anılan maddenin sekizinci fıkrasınınbirinci, ikinci ve üçüncü cümlelerinde, kesinleşen mahkeme kararlarınaistinaden bu madde uyarınca ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olmasıhâlinde, belediyeler için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının en azyüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılacağı, kesinleşen alacaklarıntoplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde ödemelerin,sonraki yıllara sâri olacak şekilde garameten ve taksitlerlegerçekleştirileceği belirtilmiş; itiraz konusu dördüncü cümlesinde de taksitliödeme süresince 4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve TemerrütFaizine İlişkin Kanun’a göre ayrıca kanuni faiz ödeneceği hüküm altınaalınmıştır. Dolayısıyla kural, kesinleşen mahkeme kararı sonrasında ödemeninidarece taksitle yapılmış olması durumunda uygulanma alanı bulacaktır.
6. Yapılan incelemede, kesinleşen alacağa ilişkin kararınyerine getirilmesi için 2942 sayılı Kanun’un ek 4. maddesi uyarınca idareyebaşvuruda bulunulduğu, otuz günlük süre sonunda idarenin ödemede bulunmamışolması nedeniyle de takibe başlanıldığı, dolayısıyla takibe konu alacağıntaksitle ödenmesinin söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır.
7. Bu itibarla belirli bir tarih aralığında gerçekleşenkamulaştırmasız el atma nedeniyle kesinleşen kamu alacağının taksitle ödenmesihâlinde kanuni faiz uygulanmasını öngören kuralın bakılmakta olan davadauygulanma imkânının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
8. Açıklanan nedenlerle kuralın itiraz başvurusundabulunan mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığındanbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
III. HÜKÜM
4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 24/5/2013tarihli ve 6487 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle başlığı ile birliktedeğiştirilen geçici 6. maddesinin sekizinci fıkrasının dördüncü cümlesininitiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânıbulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 7/5/2025 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI