anayasa mahkemesi kararı
Esas Sayısı : 2025/134
Karar Sayısı : 2025/114
Karar Tarihi : 3/6/2025
R.G. Tarih – Sayı : 11/8/2025- 32983
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 22. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 31/10/2018 tarihli ve 7150 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaBazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin DeğiştirilerekKabul Edilmesine Dair Kanun’un 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasının beşincicümlesinin Anayasa’nın 2., 36., 40. ve 125. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Kamu görevinden çıkarıldıktan sonra görevine iade edilen davacının kamugörevinden çıkarılması nedeniyle uğradığı manevi zararın tazmini talebiyleaçılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 2. maddesişöyledir:
“İade hükümleri
MADDE 2- (1) Ekli (2) sayılı listede yer alan kişiler,ilgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüne ilişkin kanunun eki listelerinilgili sıralarından çıkarılmıştır. İlgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüneilişkin kanunun hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hükümve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihindengeçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Söz konusu personelden bu maddeninyürürlük tarihinden itibaren on gün içerisinde göreve başlamayanlar çekilmişsayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıklarıtarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali vesosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarındandolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz. Bu personelingörevlerine iadesi, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihte bulunduklarıyöneticilik görevi dışında öğrenim durumları ve kazanılmış hak aylıkderecelerine uygun kadro ve pozisyonlara atanmak suretiyle de yerinegetirilebilir. Bu maddeye ilişkin işlemler ilgili bakanlık ve kurumlartarafından yürütülür.
(2) Ekli (3) sayılı listede yer alan kişiler, ilgilikanun hükmünde kararnamenin kabulüne ilişkin kanunun eki listenin ilgilisıralarından çıkarılmıştır. İlgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüne ilişkinkanunun hükümleri, bu kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikteilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzereortadan kalkmış sayılır. Bu fıkraya ilişkin işlemler ilgili bakanlık ve kurumlartarafından yürütülür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleriuyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 3/6/2025 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, RaportörÖmer MENCİK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusukanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla bir olağanüstü hâl kanun hükmündekararnamesi (OHAL KHK’sı) ile doğrudan kamugörevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK’sı ile kamu görevine iade edilenlerinherhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının öngörüldüğü, kişilerinkamu görevine iade edilmesinin bu kişilerin hukuka aykırı olarak kamugörevinden çıkarıldıkları anlamına geldiği, kuralla olağanüstü hâl kapsamındahakkında hukuka aykırı bir şekilde tedbir uygulananlara, uğrayabileceklerimaddi ya da manevi zararlarının giderilmesine yönelik idari ve yargısal yollarabaşvurma imkânının ortadan kaldırıldığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 36., 40. ve 125. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’yaAykırılık Sorunu
4. İtiraz konusu kural, OHAL KHK’sıyladoğrudan kamu görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK’sı ile görevine iadeedilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminattalebinde bulunamayacaklarını hükme bağlamaktadır.
5. Kural, OHAL süresini aşacak biçimdeuygulanmaya imkân vermektedir. Başka bir ifadeyle kural, olağanüstü hâlsüresiyle sınırlı bir düzenleme öngörmemektedir. Bu nedenle kurala ilişkinincelemenin Anayasa’nın olağan dönem kuralları yönünden öngördüğü denetimrejimine göre yapılması gerekir.
6. Anayasa Mahkemesi30/6/2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararında OHAL KHK’sıyla doğrudan kamu görevindençıkarılıp Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) tarafındangörevine iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi birtazminat talebinde bulunamayacaklarını öngören hükmü iptal etmiştir.
7. Anılan kararda söz konusu hükmün, temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia edenkişilerin yetkili makamlara başvurmasını güvence altına alan Anayasa’nın 40.maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı çerçevesinde incelenmesi gerektiğibelirtildikten sonra kamu makamlarının hukuka aykırı fiilleri nedeniyle maddive manevi yönden zarara uğradığını iddia eden bireylere zararlarınıngiderilmesi için idari ve yargısal mercilere başvurma imkânının tanınmasınınAnayasa'nın 40. maddesinin bir gereği olduğu ifade edilmiştir.
8. Anılan kararın devamında olağanüstü hâltedbirleri kapsamında devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna kararverilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği,mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduklarıdeğerlendirilen kişilerin liste usulüyle kamu görevinden çıkarıldıkları, Komisyoncatedbire ilişkin şartların oluşmadığı gerekçesiyle başvurunun kabulüne kararverilerek kişilerin göreve iade edilmesinin, tedbirin sebep unsurunungerçekleşmediğinin, başka bir deyişle bu kişilerin herhangi bir örgüt ya dayapıya aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatlarının belirlenemediğinin vehukuka aykırı olarak kamu görevinden çıkarıldıklarının idare tarafından tespitedildiği anlamına geldiği belirtilmiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86,30/6/2022, §§ 453, 456, 457).
9. Söz konusu değerlendirmeler sonrasında Anayasa Mahkemesi, Komisyon kararıyla kamu görevine iade edilen kişilerintedbir süreci nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğrayabileceklerini veOHAL kapsamında hukuka aykırı bir şekilde haklarında tedbir uygulanan kişilerinuğrayabilecekleri maddi ya da manevi zararların giderilmesi için gerekli idarive yargısal yollara başvurma imkânının tanınması gerektiğini vurgulamıştır (AYM,E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, § 458).
10. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, göreve iadeedilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminattalebinde bulunamayacaklarının öngörülmesiyle bu kişilerin tedbir işlemininhaksız uygulanmasından dolayı uğrayabilecekleri maddi ve manevi zararlarıgiderme imkânının ortadan kaldırıldığı, kamu makamlarının hukuka aykırıuygulamaları nedeniyle zarara uğradığını iddia eden kişilere dava açma imkânıtanınmamasının, devletin kişinin maddi ve manevi varlığına yönelik müdahalelerekarşı etkili giderim mekanizmasını sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmadığını ifadeederek hükmün Anayasa’nın 40. maddesine aykırı olduğuna ve iptalinekarar vermiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, §§ 459, 460; ayrıca bkz.E.2024/191, K.2024/191, 4/12/2024, § 10).
11. İtiraz konusu kural bakımındanda söz konusu karardan ayrılmayı gerektirirbir durum bulunmamaktadır.
12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 40. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 40. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 36. ve 125. maddeleri yönündenincelenmemiştir.
IV. HÜKÜM
31/10/2018 tarihli ve 7150 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 2. maddesinin (1) numaralıfıkrasının beşinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 3/6/2025 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI