ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2025/138
Karar Sayısı : 2025/130
Karar Tarihi : 17/6/2025
R.G. Tarih – Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 58. Hukuk Dairesi
İTİRAZIN KONUSU: 3/11/1980tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun’un 4.maddesinin 12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un 80. maddesiyledeğiştirilen;
A. İkincifıkrasının üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı cümlelerinin,
B. İkincifıkrasına 25/3/2020 tarihli ve 7226 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle eklenenyedinci cümlenin,
Anayasa’nın 2., 10., 60. ve 61. maddelerine aykırılığıileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Malullükaylığı bağlanmadan önceki sigortalılık sürelerinin yaşlılık aylığına hakkazanma şartları bakımından dikkate alınmamasına yönelik Sosyal Güvenlik Kurumu(Kurum) işleminin iptali ile yaşlılık aylığı bağlanması ve süresi içindeödenmemiş aylıkların yasal faiziyle Kurumdan tahsil edilmesi talebiyle açılan davadaitiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,iptalleri için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusukuralların da yer aldığı 4. maddesi şöyledir:
“Aylık bağlanması
Madde 4 – BuKanun kapsamına girenlerden;
a) Engelli hâle gelerek bağlı oldukları sosyal güvenlikmevzuatına göre emekliye sevk edilenlere görev malullüğü aylığı bağlanır.
b) Emekli aylığı almakta iken engelli hâle gelenlerinalmakta oldukları aylıkları görev malullüğü aylığına dönüştürülür.
c) Ölenlerin kendilerine bağlanması gereken görevmalullüğü aylığı, dul ve yetimlerine intikal ettirilir.
Bu madde gereğince ilgili sosyal güvenlik kurumlarıncakendi mevzuatlarına göre bağlanan aylıklar, (…) % 25 artırılarak ödenir.
d) Herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabiolmayanların engelli hâle gelmeleri halinde, öğrenim durumlarına göre 657sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 36 ncı maddesi hükümlerine görebelirlenecek giriş derece ve kademeleri üzerinden (Öğrenimi bulunmayanlarınilkokul mezunu gibi) kendilerine, ölümlerinde dul ve yetimlerine 5434 sayılıKanun hükümlerine göre T.C. Emekli Sandığınca görev malullüğü aylığı % 25artırılarak bağlanır.
(Değişik fıkra: 12/7/2013-6495/80 md.) Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri hükümleriuygulanarak aylık bağlananlara aylık bağlama tarihi itibarıyla sosyal güvenlikkurumlarınca kendi sigortalılığı nedeniyle ödenmekte olan gelir ve/veyaaylıkların toplamı, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun36 ncı maddesi gereğince öğrenim durumuna göre belirlenecek giriş derece vekademesi ile 30 yıl fiili hizmet süresi esas alınarak mülga hükümleri de dahil5434 sayılı Kanun hükümlerine göre hesaplanacak vazife malullüğü aylığının %25artırımlı tutarından az olamaz ve bu şekilde belirlenen gelir ve/veya aylıklarilgili sigortalılık hâlindeki aylık artışları dikkate alınarak artırılır.Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamına girenler, aylıklara ilişkinhükümler hariç olmak üzere (d) bendi kapsamına girenlerin malullük hâline bağlıolarak yararlandığı haklardan da aynı esas ve usuller çerçevesindeyararlandırılır. Bu Kanuna veya bu Kanun hükümleri uygulanarak aylıkbağlanmasını gerektiren kanunlara göre aylık bağlanan maluller ile 5434 sayılıKanunun 56 ncıve mülga 64 üncü maddesi kapsamında aylık bağlanan malullerin,malul sayılmaları sebebiyle aylık bağlandığı tarihten önceki her türlüsigortalılık ve prim ödeme süreleri, iştirakçilik ve fiili hizmet süreleri ilebunların itibari ve fiili hizmet süresi zammı olarak değerlendirilen süreleri,malullük aylığı bağlanmasından sonra geçecek çalışma veya sigortalılıksüreleriyle hiçbir sebeple birleştirilemez. Bu şekilde aylık bağlanmasındanönce geçen söz konusu süreler; malullük aylığı bağlanmasından sonra geçensigortalılık ve çalışma sürelerinin tabi olacağı sigortalılık hâli ile mülga2829 sayılı Kanun uygulaması yönünden dikkate alınmayacağı gibi, sonradan geçensigortalılık veya çalışma süreleri yaşlılık/emeklilik, malullük ya da ölüm/dulveya yetim aylığı bağlanmasında veya toptan ödeme yapılmasında ilgilimevzuatına göre ayrı bir çalışma veya sigortalılık süresi olarakdeğerlendirilir. Ancak, bu Kanuna göre aylık bağlandığı tarihten sonraçalışmaya başlayanlardan, aylık bağlandıktan sonraki çalışmaları 5510 sayılıKanunun yürürlük tarihinden sonra olanlar için 5510 sayılı Kanunun geçici 4üncü maddesi hükümleri uygulanamaz. Yukarıda belirtilen kanunlara göre malullükaylığı bağlanmasına esas alınmış hastalık ya da engellilik hâlleri ve buhastalık ya da engellilik hallerindeki ilerlemeler, sonradan geçen çalışmalarsebebiyle yaşlılık aylığına hak kazanılması koşullarının belirlenmesindedikkate alınmaz. (Ekcümle: 25/3/2020-7226/6 md.) Ancak, bu kapsamdakiler aylık bağlandığı tarihten sonra geçençalışmaları esas alındığında en az 20 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az5000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartıylatalepleri halinde ayrıca yaşlılık aylığından yararlanırlar.
(Ek fıkra: 12/7/2013-6495/80 md.) Bu madde hükümleri 5434 sayılı Kanunun 56 ncı maddesikapsamındakiler ve harp malulleri hakkında da uygulanır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Onur MERCANtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurulardaizlenecek yöntem düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (1) numaralı fıkrasındabir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak bir kanun veyaCumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlindeveya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğukanısına varması durumunda bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesinebağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği belirtilmiş; anılan fıkranın (a) bendinde “İptali istenenkuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçelibaşvuru kararının aslı”, (b) bendinde ise“Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneği” Anayasa Mahkemesinegönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. Maddenin (4) numaralı fıkrasındaise yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafındanesas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.
3. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (2) numaralıfıkrasının (a) bendinde de başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneğigerekçeli başvuru kararının aslıyla birlikte Anayasa Mahkemesine sunulacakbelgeler arasında sayılmıştır.
4. İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)bendinde Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede başvuruda eksikliklerinbulunduğunun tespit edilmesi hâlinde itiraz yoluna ilişkin işlerde esasincelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği, (2) numaralıfıkrasında ise anılan (b) bendi uyarınca verilen kararın itiraz yoluna başvuranmahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığıbelirtilmiştir.
5. Yapılan incelemede Mahkemenin daha önce de itirazkonusu kuralların iptalleri talebiyle başvuruda bulunduğu, anılan başvurununAnayasa Mahkemesinin 11/2/2025 tarihli ve E.2025/16, K.2025/28 sayılı kararıylayöntemine uygun olmadığından reddedildiği, söz konusu karardan sonra Mahkemenindüzenlediği başvuru kararına ilişkin tutanakla yeniden itiraz başvurusundabulunduğu anlaşılmıştır.
6. Söz konusu fıkra uyarınca Mahkemenineksiklikleri tamamlayarak yeniden itiraz başvurusunda bulunması mümkün olmaklabirlikte yapılacak başvurunun önceki başvurunun devamı mahiyetinde olmadığı, yenibir başvuru niteliği taşıdığı ve aynı kurallara ilişkin olarak yapılacak yenibaşvurunun Anayasa, 6216 sayılı Kanun ile İçtüzük’te belirtilen yönteme uygunolması gerektiği açıktır (AYM, E.2024/141, K.2024/132, 23/7/2024,§ 8).
7. Bu itibarla Mahkemenin E.2025/16sayılı başvuruya ilişkin olarak düzenlediği gerekçeli başvuru kararının bu başvuruaçısından anılan Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendineuygun bir gerekçeli başvuru kararı olarak değerlendirilmesi mümkün değildir(aynı yöndeki değerlendirme için bkz. AYM, E.2024/141, K.2024/132, 23/7/2024, §9).
8. Açıklanan nedenle Kanun’un söz konusu bendine ve İçtüzük’ün 46.maddesinin (2) numaralı fıkrasına aykırı olduğu anlaşılan başvurunun Kanun’un anılanmaddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından reddi gerekir.
III. HÜKÜM
3/11/1980 tarihli ve2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un 80. maddesiyle değiştirilen;
A. İkincifıkrasının üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı cümlelerinin,
B. İkinci fıkrasına 25/3/2020tarihli ve 7226 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle eklenen yedinci cümlenin,
iptallerine karar verilmesi talebiyle yapılan itirazbaşvurusunun 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrasıgereğince yöntemine uygun olmadığından REDDİNE 17/6/2025tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI