Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2025/145, K.2025/220 Sayılı Karar - 06/11/2025

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2025/145

Karar Sayısı:2025/220

Karar Tarihi:6/11/2025

R.G. Tarih – Sayı:14/1/2026 -33137

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Giresun 2. Ağır Ceza Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 234. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinin (6) numaralı alt bendinde yer alan “…davayısonuçlandıran kararlara karşı…” ibaresinin Anayasa’nın 36. maddesineaykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Kasten öldürmeye teşebbüs suçundan açılan davada sanıkhakkında verilen tahliye kararına karşı yapılan itirazın incelenmesinde itirazkonusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.

I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 234. maddesişöyledir:

 “Mağdur ileşikâyetçinin hakları

Madde 234 – (1) Mağdur ile şikâyetçinin haklarışunlardır:

a) Soruşturma evresinde;

1. Delillerin toplanmasını isteme,

2. Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluylaCumhuriyet savcısından belge örneği isteme,

3. (Değişik: 24/7/2008-5793/40 md.) Vekili bulunmamasıhalinde, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçlarıile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve altsınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafındankendisine avukat görevlendirilmesini isteme,

4. 153 üncü maddeye uygun olmak koşuluyla vekiliaracılığı ile soruşturma belgelerini ve elkonulan ve muhafazaya alınan eşyayıinceletme,

5. Cumhuriyet savcısının, kovuşturmaya yer olmadığıyönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanma.

b) Kovuşturma evresinde;

1. Duruşmadan haberdar edilme,

2. Kamu davasına katılma,

3. Tutanak ve belgelerden örnek isteme,

4. Tanıkların davetini isteme,

5. (Değişik: 24/7/2008-5793/40 md.) Vekili bulunmamasıhalinde, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçlarıile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve altsınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafındankendisine avukat görevlendirilmesini isteme,

6. Davaya katılmış olma koşuluyla davayısonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma.

 (2) Mağdur, onsekiz yaşını doldurmamış, sağır veyadilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malûl olur ve bir vekili debulunmazsa, istemi aranmaksızın bir vekil görevlendirilir.

 (3) Bu haklar, suçun mağdurları ile şikâyetçiyeanlatılıp açıklanır ve bu husus tutanağa yazılır.

 (4) (Ek:17/10/2019-7188/21 md.) Soruşturma veyakovuşturma evresinde, dava nakli veya adlî tıp işlemleri nedeniyle yerleşimyeri dışında bir yere gitme zorunluluğu doğması hâlinde mağdurun yapmış olduğukonaklama, iaşe ve ulaşım giderleri, 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı HarcırahKanunu hükümlerine göre Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA,Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL,Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN,Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla10/7/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Muhammed Nuri ÖZGÜRtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralı ve bunun gerekçesi ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

3. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerinegöre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle uygulanacak birkanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırıgörmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddiolduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için AnayasaMahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görev alanına giren bir davanın bulunması, iptali talep edilenkuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural isebakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümündeveya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktekurallardır.

4. 5271 sayılı Kanun’un 234. maddesinde genel olarak mağdur ileşikâyetçinin ceza yargılamasındaki hakları düzenlenmiştir. Bu kapsamda anılanmaddenin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin itiraz konusu (6) numaralı altbendinde davaya katılmaları koşuluyla mağdur ve şikâyetçinin davayı sonuçlandırankararlara karşı kanun yollarına başvurma hakkı olduğu belirlenmiştir. Kural mağdurile şikâyetçinin davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlarakarşı kanun yollarına başvurabileceğini açıkça düzenlemekle birlikte davayı sonuçlandırmayankararlara karşı bu kişilerin kanun yollarına başvurup başvuramayacaklarınayönelik açık bir düzenleme öngörmemektedir.

5. Öte yandan söz konusu Kanun’un 104. maddesinin (1) numaralıfıkrasında soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veyasanığın salıverilmesini isteyebileceği, (2) numaralı fıkrasında şüpheli veyasanığın tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemecekarar verileceği ve bu kararlara itiraz edilebileceği belirtilmiştir. Bubağlamda hâkim veya mahkeme tarafından şüpheli veya sanığın salıverilmesidurumunda bu karara itiraz edilmesi mümkündür.

6. Bakılmakta olan dava sanık hakkında verilen tahliye kararınakarşı katılan tarafından yapılan itirazın incelenmesine ilişkindir. Bu itibarlakatılanın sanık hakkında verilen tahliye kararına itiraz edip edemeyeceğihususunun Kanun’un 104. maddesinin (2) numaralı fıkrası çerçevesindedeğerlendirilmesi gerekir. Başka bir ifadeyle katılanın kovuşturma aşamasındakihaklarından birinin davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarınabaşvurmak olduğunu düzenleyen itiraz konusu kural, bakılmakta olan davada itirazmerciinin inceleyeceği karara yönelik değildir. Dolayısıyla kuralın bakılmaktaolan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.

7. Açıklanan nedenle kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemeninbakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

IV. HÜKÜM

4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza MuhakemesiKanunu’nun 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin (6) numaralıalt bendinde yer alan “…davayı sonuçlandıran kararlara karşı…”ibaresinin itiraz başvurusunda bulunanMahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 6/11/2025 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.