ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2025/168
Karar Sayısı : 2025/158
Karar Tarihi : 22/7/2025
R.G. Tarih - Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 73. İş Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 12/1/2011tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun;
A. 20. maddesinin(1) numaralı fıkrasının;
1. Birincicümlesinde yer alan “…taraflardan birinin,…”, “…kararı verenmahkemeye başvurarak,…” ve “…talep etmesi…” ibarelerinin,
2. İkincicümlesinin,
B. 331. maddesinin(2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin,
Anayasa’nın 2., 5., 13., 36., 40. ve 141. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: İşçilikalacağı davasında itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı;
1. 20. maddesişöyledir:
“Görevsizlik veyayetkisizlik kararı üzerine yapılacak işlemler
MADDE 20- (1) Görevsizlik veya yetkisizlik kararıverilmesi hâlinde, taraflardan birinin, bu karar verildiği andakesin ise tebliğ tarihinden, (…) süresi içinde kanun yoluna başvurulmayarakkesinleşmiş ise kararın kesinleştiği tarihten; kanun yoluna başvurulmuşsa bubaşvurunun reddi kararının tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde kararıveren mahkemeye başvurarak, dava dosyasının görevli ya da yetkilimahkemeye gönderilmesini talep etmesi gerekir. Aksitakdirde dava açılmamış sayılır ve görevsizlik veya yetkisizlik kararı verenmahkemece bu konuda resen karar verilir.
(2) Dosya kendisine gönderilen mahkeme, kendiliğindentaraflara davetiye gönderir.”
2. 331. maddesişöyledir:
“Esastansonuçlanmayan davada yargılama gideri
MADDE 331- (1) Davanın konusuz kalması sebebiyle davanınesası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkim, davanınaçıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerinitakdir ve hükmeder.
(2) Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra davayabir başka mahkemede devam edilmesi hâlinde, yargılama giderlerine o mahkemehükmeder. Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra davaya bir başkamahkemede devam edilmemiş ise talep üzerine davanın açıldığı mahkeme dosyaüzerinden bu durumu tespit ile davacıyı yargılama giderlerini ödemeye mahkûmeder.
(3) Davanın açılmamış sayılmasına karar verilen hâllerdeyargılama giderleri davacıya yükletilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleriuyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, RaportörHilal YAZICI tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanunhükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, budava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesininhükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümleriniptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeleruyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elindeyöntemince açılmış ve mahkemenin görev alanına giren bir dava bulunması, iptalitalep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kuralise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunlarınçözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacaknitelikteki kurallardır.
3. 6100 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralların da yeraldığı 20. ve 331. maddelerinde görevsizlik veya yetkisizlik kararı üzerineyapılacak işlemler ile esastan sonuçlanmayan davada hükmedilecek yargılamagiderine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.
4. Bu bağlamda anılan Kanun’un 20. maddesinin (1)numaralı fıkrasının birinci cümlesinde görevsizlik veya yetkisizlik kararıverilmesi hâlinde, taraflardan birinin belirli bir süre içinde kararı verenmahkemeye başvurarak dava dosyasının görevli ya da yetkili mahkemeyegönderilmesini talep etmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır. Söz konusu cümlede yer alan “…taraflardan birinin,…”,“…kararı veren mahkemeye başvurarak,…” ve “…talep etmesi…” ibareleriitiraz konusu kuralların bir kısmını oluşturmaktadır.
5. Bakılmakta olan davanın işçilik alacağına dayalıolarak farklı yargı çevresinin bulunduğu bir mahkemede açıldığı, söz konusumahkemece verilen ve kesinleşen yetkisizlik kararı üzerine dosyanın itirazbaşvurusunda bulunan mahkemeye gönderildiği, yargılamaya bu mahkeme tarafındandevam edildiği, mahkemece herhangi bir görevsizlik veya yetkisizlik kararınınverilmediği anlaşılmaktadır. Bu itibarla itiraz konusu ibarelerin bakılmaktaolan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.
6. Öte yandan itirazyoluna başvuran Mahkeme, itiraz konusu ibarelerin iptali hâlinde Kanun’un 20.maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesi ile 331. maddenin (2)numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin uygulanma imkânının kalmayacağı gerekçesiyle6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasına göre iptalini talepetmiştir.
7. 6216 sayılı Kanun’un “Dosyaüzerinden inceleme ve gerekçeyle bağlı olmama” başlıklı 43. maddesinin (4)numaralı fıkrasında “Başvuru, kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veyaTürkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün sadece belirli madde veya hükümlerialeyhine yapılmış olup da, bu madde veya hükümlerin iptali kanunun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünündiğer bazı hükümlerinin veya tamamının uygulanamaması sonucunu doğuruyorsa,keyfiyeti gerekçesinde belirtmek şartıyla Mahkeme, uygulama kabiliyeti kalmayankanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet Meclisiİçtüzüğünün bahis konusu öteki hükümlerinin veya tümünün iptaline kararverebilir.” denilmektedir.
8. Anılan İçtüzük’ün 50. maddesinin (7)numaralı fıkrasında ise başvuruda anılan Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralıfıkrasında belirtilen nedenlerle bir kuralın iptalinin istenmesi durumunda, okurala yönelik esas incelemesi yapılmayacağı belirtilmiştir.
9. Söz konusu hükümlere göre kanunun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nünbelirli hükümlerinin iptalinin diğer hükümlerin veya tümünün uygulanmamasısonucunu doğurması hâlinde bunların da iptaline karar verilebilmesi AnayasaMahkemesinin münhasır yetkisi kapsamındadır. Bu itibarla iptal davalarında veyaitiraz başvurularında bir kuralın iptalinin diğer kuralların uygulanma imkânınaetkisi Anayasa Mahkemesince resen değerlendirilecek olup yalnızca bu gerekçeylekuralların iptalinin talep edilebilmesi mümkün değildir.
10. Bu itibarla itiraz konusu cümlelere ilişkin başvurunun yöntemine uygun olmaması nedeniyle esas incelemeyegeçilmeksizin reddi gerekir (aynı yönde bkz.AYM, E.2023/132, K.2023/183, 26/10/2023, § 3-6).
III. HÜKÜM
12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun;
A. 20. maddesinin(1) numaralı fıkrasının;
1. Birincicümlesinde yer alan “…taraflardan birinin,…”, “…kararı verenmahkemeye başvurarak,…” ve “…talep etmesi…” ibarelerinin itirazbaşvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânıbulunmadığından bu ibarelere yönelik başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle REDDİNE,
2. İkinci cümlesineyönelik itiraz başvurusunun 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygunolmadığından REDDİNE,
B. 331. maddesinin(2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesine yönelik itiraz başvurusunun 6216sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemineuygun olmadığından REDDİNE,
22/7/2025 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI