ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2025/160
Karar Sayısı : 2025/145
Karar Tarihi : 10/7/2025
R.G. Tarih - Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 73. İş Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun;
A. 137. maddesinin(1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin “…tarafların üzerinde serbestçetasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder…”bölümünün,
B. 139. maddesinin(1) numaralı fıkrasının (b) bendinin,
C. 140.maddesinin;
1. (2) numaralıfıkrasının,
2. (3) numaralıfıkrasının birinci cümlesinin “…sulh veyaarabuluculuk faaliyetinden bir sonuç alıp almadıkları, sonuç alamadıklarıtakdirde…” bölümünün,
Ç. 320. maddesinin(2) numaralı fıkrasının;
1. İkinci cümlesinin,
2. Üçüncücümlesinde yer alan “…sulh olup olmadıkları, sulh olmadıkları takdirde…”ibaresinin,
Anayasa’nın 2., 5., 13., 36., 40. ve 141. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine kararverilmesi talebidir.
OLAY: İş kazası nedeniyle açılan tazminat davasında itirazkonusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu kuralların da yeraldığı;
1. 137. maddesinin(1) numaralı fıkrası şöyledir:
“(1) Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra öninceleme yapılır. Mahkeme ön incelemede; dava şartlarını ve ilk itirazlarıinceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri iletarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gerekenişlemleri yapar, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceğidavalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve bu hususlarıtutanağa geçirir.”
2. 139. maddesişöyledir:
“Ön inceleme duruşmasına davet
MADDE 139- (1) Mahkeme, dilekçelerin karşılıklıverilmesinden ve yukarıdaki maddelerde belirtilen incelemeyi tamamladıktansonra, ön inceleme için bir duruşma günü tespit ederek taraflara bildirir.(Değişik cümle:22/7/2020-7251/13 md.) Çıkarılacak davetiyede aşağıdaki hususlarihtar edilir:
a) Duruşma davetiyesine ve sonuçlarına ilişkin diğerhususlar.
b) Tarafların sulh için gerekli hazırlığı yapmaları.
c) Duruşmaya sadece taraflardan birinin gelmesi veyargılamaya devam etmek istemesi durumunda gelmeyen tarafın yokluğunda yapılanişlemlere itiraz edemeyeceği.
ç) Davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesinsüre içinde tarafların dilekçelerinde gösterdikleri, ancak henüz sunmadıklarıbelgeleri mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgeleringetirtilebilmesi amacıyla gereken açıklamayı yapmaları, bu hususların verilensüre içinde yerine getirilmemesi hâlinde o delile dayanmaktan vazgeçmişsayılacaklarına karar verileceği.”
3. 140. maddesinin(2) ve (3) numaralı fıkraları şöyledir:
“(2) Uyuşmazlık konularının tespitinden sonrahâkim, tarafları sulh ve arabuluculuğun esasları, süreci ve hukuki sonuçlarıhakkında aydınlatarak sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder; bu konuda sonuçalınacağı kanaatine varırsa, bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir duruşmagünü tayin eder.”
“(3) Ön inceleme duruşmasının sonunda, tarafların sulhveya arabuluculuk faaliyetinden bir sonuç alıp almadıkları, sonuç alamadıklarıtakdirde anlaşamadıkları hususların nelerden ibaret olduğu tutanaklatespit edilir. Bu tutanağın altı, duruşmada hazır bulunan taraflarca imzalanır.Tahkikat bu tutanak esas alınmak suretiyle yürütülür.”
4. 320. maddesinin(2) numaralı fıkrası şöyledir:
“(2) Daha önce karar verilemeyen hâllerde mahkeme, ilkduruşmada dava şartları ve ilk itirazlarla hak düşürücü süre ve zamanaşımıhakkında tarafları dinler; daha sonra tarafların iddia ve savunmalarıçerçevesinde, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit eder. Uyuşmazlıkkonularının tespitinden sonra hâkim, tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvikeder. Tarafların sulh olup olmadıkları, sulh olmadıkları takdirdeanlaşamadıkları hususların nelerden ibaret olduğu tutanağa yazılır; tutanağınaltı hazır bulunan taraflarca imzalanır. Tahkikat bu tutanak esas alınmaksuretiyle yürütülür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Elif ÇELİKDEMİRANKITCI tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanunhükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, budava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesininhükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda buhükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancakanılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi içinelinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması,iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir.
3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 6100 sayılı Kanun’un137. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin “…taraflarınüzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veyaarabuluculuğa teşvik eder…” bölümünün, 139. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinin, 140. maddesinin (2) numaralı fıkrasının, (3)numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…sulhveya arabuluculuk faaliyetinden bir sonuç alıp almadıkları, sonuç alamadıklarıtakdirde…” bölümünün, 320.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin ve üçüncü cümlesinde yeralan “…sulh olup olmadıkları, sulh olmadıkları takdirde…” ibaresinin iptallerini talep etmiştir.
4. Anılan Kanun’un 137. maddesinin (1)numaralı fıkrasının itiraz konusu kuralın da yer aldığı ikinci cümlesinde mahkemenin ön incelemede; dava şartlarını ve ilkitirazları inceleyeceği, uyuşmazlık konularını tam olarak belirleyeceği,hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerintoplanması için gereken işlemleri yapacağı, tarafların üzerinde serbestçetasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik edeceğive bu hususları tutanağa geçireceği hükme bağlanmıştır.
5. Kanun’un 139. maddesinin (1) numaralıfıkrasının itiraz konusu (b) bendinde ise ön inceleme duruşma gününü bildirirdavetiyede tarafların sulh için gereklihazırlığı yapmaları hususunun da ihtar edileceği belirtilmiştir. Ön incelemeduruşmasında yapılacak işlemlerin düzenlendiği 140. maddenin itiraz konusu (2)numaralı fıkrasında da uyuşmazlık konularının tespitinden sonra hâkimin,tarafları sulh ve arabuluculuğun esasları, süreci ve hukuki sonuçları hakkındaaydınlatarak sulhe veya arabuluculuğa teşvik edeceği; bu konuda sonuç alınacağıkanaatine varırsa bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir duruşma günü tayinedeceği; itiraz konusu bölümün de yer aldığı (3) numaralı fıkranın birincicümlesinde ise ön inceleme duruşmasınınsonunda tarafların sulh veya arabuluculuk faaliyetinden bir sonuç alıpalmadıklarının, sonuç alamadıkları takdirde anlaşamadıkları hususların nelerdenibaret olduğunun tutanakla tespit edileceği hükme bağlanmıştır.
6. 320. maddenin (2) numaralı fıkrasınınitiraz konusu ikinci cümlesinde uyuşmazlık konularının tespitinden sonra hâkimin,tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik edeceği; itiraz konusu ibarenin deyer aldığı üçüncü cümlesinde de tarafların sulh olup olmadıklarının, sulholmadıkları takdirde anlaşamadıkları hususların nelerden ibaret olduğununtutanağa yazılacağı ve tutanağın altının hazır bulunan taraflarca imzalanacağı,tahkikatın bu tutanak esas alınarak yürütüleceği öngörülmüştür.
7. Bakılmakta olan davanın basityargılama usulüne tabi olduğu, yargılamada ilk duruşmanın 30/6/2025 tarihindetarafların yokluğunda yapıldığı, dolayısıyla söz konusu usulün uygulandığıdavalarda ilk duruşmadan sonra tahkikat aşamasına geçildiği gözetildiğindeitiraz konusu kuralların davada uygulanma imkânının bulunmadığı açıktır.
8. Öte yandan basit yargılama usulününuygulandığı davalarda ön inceleme ile ilgili olarak Kanun’da hüküm bulunmayan hâllerdeyazılı yargılama usulünde ön inceleme ile ilgili hükümlere atıf yapıldığı,basit yargılama usulünün uygulandığı davalarda ön inceleme duruşmasında itirazkonusu kurallarda düzenlenen hususların bazılarının ayrıca ve açıkçadüzenlendiği dolayısıyla somut davanın niteliği itibarıyla Kanun’un 137.maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin “…tarafların üzerindeserbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvikeder…” bölümünün, 140. maddesinin (2) numaralı fıkrasının, (3) numaralıfıkrasının birinci cümlesinin “…sulh veya arabuluculuk faaliyetinden birsonuç alıp almadıkları, sonuç alamadıkları takdirde…” bölümünün davadauygulanma imkânının bulunmadığı anlaşılmaktadır.
9. Açıklanan nedenlerle başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
III. HÜKÜM
12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun;
A. 137. maddesinin(1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin “…tarafların üzerinde serbestçetasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder…”bölümünün,
B. 139. maddesinin(1) numaralı fıkrasının (b) bendinin,
C. 140.maddesinin;
1. (2) numaralıfıkrasının,
2. (3) numaralıfıkrasının birinci cümlesinin “…sulh veyaarabuluculuk faaliyetinden bir sonuç alıp almadıkları, sonuç alamadıkları takdirde…” bölümünün,
Ç. 320. maddesinin(2) numaralı fıkrasının;
1. İkinci cümlesinin,
2. Üçüncücümlesinde yer alan “…sulh olup olmadıkları, sulh olmadıkları takdirde…”ibaresinin,
itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğudavada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle REDDİNE 10/7/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI