ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2025/21
Karar Sayısı : 2025/90
Karar Tarihi : 27/3/2025
R.G.Tarih-Sayı : 16/7/2025-32957
İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Murat EMİR, Gökhan GÜNAYDIN, Ali Mahir BAŞARIR ilebirlikte 129 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 24/12/2024 tarihli ve (169) numaralı Türkiye Uzay AjansıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesiyle 12/12/2018 tarihli ve (23)numaralı Türkiye Uzay Ajansı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 4.maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen (r) bendinin Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104., 106. ve 123. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALI
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) 1. maddesiyle (23)numaralı CBK’nın (1) numaralı fıkrasına iptali talep edilen bendin eklendiği 4.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Ajansıngörevleri
MADDE 4- (1) Ajansın görev ve yetkileri şunlardır:
a) Cumhurbaşkanınca belirlenen politikalar doğrultusundaMillî Uzay Programını hazırlamak ve hayata geçirilmesi için düzenlemeleryapmak.
b) Uzay ve havacılık bilimi ve teknolojilerine yönelikorta ve uzun vadeli amaçları, temel ilke ve yaklaşımları, hedef ve öncelikleri,performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynakdağılımlarını da içeren stratejik planlar hazırlamak.
c) Rekabetçi bir uzay ve havacılık sanayiningeliştirilmesi, toplumun refahı ve millî menfaatler doğrultusunda uzay vehavacılık teknolojilerinin kullanımının yaygınlaştırılması, uzay ve havacılıkteknolojileri alanında bilimsel ve teknolojik altyapıların ve insankaynaklarının geliştirilmesi, kapasite ve yeteneklerin artırılması, uzayabağımsız erişim imkânı sağlayacak tesis ve teknolojilerin kazanılması, uzay vehavacılık bilimi ve teknolojileri alanındaki uzmanlık ve bilgi birikimindenmillî sanayinin diğer sektörlerinin de yararlanabilmesi için gerekliçalışmaları yapmak veya yaptırmak.
ç) Ulusal kapsamda ve Uluslararası TelekomünikasyonBirliği (ITU) nezdinde yürütülen spektrum ve yörünge tahsis ve koordinasyonfaaliyetleri ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından yürütülengörevler hariç olmak üzere uzay araçları ve uzay yer sistemlerine ilişkinulusal egemenlik kapsamındaki hakların kullanımına karar vermek, bu haklarınyönetimi ve kullandırılmasına yönelik usul ve esasları belirlemek ve buhaklarla ilgili ulusal yükümlülüklerin gereklerini yerine getirmek, uzay yeristasyonlarının işletilmesine yönelik sözleşme imzalamak, uzay yer istasyonlarıarasında koordinasyonu sağlamak, ülkemizin uzaya yönelik hak ve menfaatlerininkorunması ve güvence altına alınması için ulusal ve uluslararası kuruluşlarlakoordinasyonu yürütmek.
d) Milletlerarası andlaşmalar uyarınca uzaya fırlatılannesnelerin kayıtlarını Devlet adına tutmak, Birleşmiş Milletler nezdinde tescilişlemlerini gerçekleştirmek veya tescil işlemlerini gerçekleştirmek üzereyetkilendirmek.
e) Ticari, bilimsel ve araştırma-geliştirme amaçlı uzayoperasyonları ile insanlı veya insansız uzaya erişim ve uzayın keşfine yönelikoperasyonları yaptırmak veya yapılmasını koordine etmek.
f) Uydu, fırlatma araç ve sistemleri, hava araçları,simülatörler, uzay platformları dâhil uzay ve havacılıkla ilgili her türlüürün, teknoloji, sistem, tesis, araç ve gereçlerin tasarımı, üretimi,entegrasyonu ve gerekli testlerinin yapılmasını sağlamak amacıyla yurtiçindeve/veya yurtdışında tesis, araştırma-geliştirme merkezi veya test merkezikurmak, ulusal veya uluslararası plan, proje ve çalışmalar yapmak veyayaptırmak, bu amaçla uluslararası işbirlikleri geliştirmek.
g) Kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör kuruluşlarıtarafından uzaya gönderilecek uydu ve uzay araçlarının yurtiçindenfırlatılmasına, yörüngeye yerleştirilmesine ve geri döndürülmesine ilişkingerekli izinleri vermek ve koordinasyonu sağlamak; yurtdışından fırlatılmasına,yörüngeye yerleştirilmesine ve geri döndürülmesine ilişkin bildirimleri kayıtaltına almak.
ğ) Uzay ve hava araçları ile uzay yer sistemleri alanındaher türlü tasarım, analiz, üretim, test, operasyon ve entegrasyonfaaliyetlerini düzenlemek, izlemek ve gerektiğinde bu hususlarda yetkilendirmeyapmak ve süreçleri yürütmek.
h) Uzay ve havacılık bilimi ve teknolojilerinin; ülkekalkınması, millî güvenliğin sağlanması, kamu sağlığının ve çevrenin korunması,doğal kaynakların ve tarımsal verimliliğin tespit edilmesi, doğal afetlerinerken tespitinin yapılması ve doğal afetlerden kaynaklanan hasarlarınazaltılması, milletlerarası andlaşmalar ve yükümlülüklerin takibine yönelikkullanılması amacıyla yapılacak çalışmalarda ilgili kurumlar ile koordinasyonusağlamak.
ı) Ülke genelinde uzay ve havacılık bilim veteknolojilerine yönelik ilgi ve merakın geliştirilmesinde öncülük yapmak; buamaçla Ajansın ilgi ve faaliyet alanlarında kamuoyuna ulaşmak için gerekliyayınları yapmak ve her türlü iletişim ortamında içerik hazırlamak ve sunmak,etkinlikler gerçekleştirmek ve bu amaca yönelik faaliyetleri desteklemek.
i) Millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması amacıyla,Ajansın görevi kapsamında yapılan çalışmalar sonucunda elde edilen verininstandartlarını oluşturmak, gerektiğinde işlenmesini, saklanmasını vekullanılmasını sağlamak ve paylaşım şartlarını düzenlemek.
j) Ülkenin sahip olduğu kritik uzay ve havacılıkteknolojilerinin ihracına ilişkin usul ve esasları, ilgili kurum vekuruluşlarla koordineli olarak belirlemek.
k) Deneysel amaçlı uzay ve hava araçları, uzay ve yersistemleri, alt sistemler, ekipman ve bileşenlerin geliştirilmesine, uzayınkeşfine yönelik araştırmalar yaptırmak; gerekli sistem ve araçlarıntasarlanması, geliştirilmesi ve sair suretle temin edilmesi içinüniversitelerle, diğer bilimsel faaliyette bulunan kurum ve kuruluşlarla veyayurtdışındaki kuruluşlarla işbirliği yapmak ve gerekli çalışmalarınyürütülmesini koordine etmek.
l) İlgili diğer mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere,uzay ve havacılık bilim ve teknolojilerine ilişkin uluslararası standartları dadikkate alarak, ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon içinde ülkestandartlarını belirlemeye yönelik çalışmalar yapmak.
m) Uzay ve havacılık bilimi ve teknolojilerinde dışabağımlılığı azaltmak, uluslararası alanda rekabet gücünü artırmak, bilimsel veteknolojik altyapıyı oluşturmak ve her türlü yeni teknolojinin geliştirilmesiamacıyla Ar-Ge ve yüksek teknoloji girişimciliği destek programları hazırlamak.
n) Astronomi ve uzay bilimleri ile ilgili çalışmalarıdesteklemek ve ulusal düzeyde yürütülen çalışmaları koordine etmek, gözlem veölçüm sistemleri teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalarıdesteklemek ve uluslararası işbirliklerini geliştirmek.
o) Uzay ve havacılık bilimi ve teknolojileri ile ilgiliolarak uygulamaların gelişimini ve yaygınlaştırılmasını destekleyici mahiyettefinans, hukuk, yönetim, işletme, pazarlama ve benzeri konularda çalışmalaryapmak.
ö) Uluslararası uzay hukukundaki gelişmeleri izlemek vemuadil yabancı kuruluşlar ile işbirliği yapmak, uzay hukukuna ilişkin mevzuatdâhil her türlü çalışmaları yürütmek.
p) Uzay ve havacılık teknolojileri ile ilgili bölgeselveya uluslararası oluşum ve kuruluşlara üye olmak, görev alanı ile ilgilikonularda uluslararası kuruluşlar ve ülkelerle bağlantı sağlamak, uluslararasıoluşum, kuruluş ve anlaşmalar nezdinde ülkemizi temsil edecek personeligörevlendirmek.
r) (Ek:RG-25/12/2024-32763-CK-169/1) Ajansın görevalanı ve faaliyetleri kapsamında, uzay ve havacılık teknolojileri ve sistemlerialanında Cumhurbaşkanı onayıyla yurtiçinde ve/veya yurtdışında özel hukukhükümlerine tabi şirket kurmak ve/veya kurulmuş şirketlere ortak olmak,kurulmuş şirketlerde imtiyazlı pay sahibi olmak, şirket satın almak, sahipolduğu şirketleri veya hisselerini devretmek.
s) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca KadirÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfanFİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR, Metin KIRATLI’nınkatılımlarıyla 11/2/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurmatalebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Şermin BİRTANE tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBK kuralı, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesive Yargısal Denetimi
3. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini veyargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesininon yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konubakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bukapsamda düzenlemenin; yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinciKısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgiliolmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanundaaçıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönündenherhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerikyönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119,K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§ 3-13).
B. CBK’nın 1. Maddesiyle (23) Numaralı CBK’nın 4. Maddesinin(1) Numaralı Fıkrasına Eklenen (r) Bendinin İncelenmesi
1. Genel Açıklama
4. (23) numaralı CBK’nın 3. maddesiyle tüzel kişiliğihaiz, idari ve mali özerkliğe sahip, özel bütçeli, Sanayi ve TeknolojiBakanlığı ile ilgili Türkiye Uzay Ajansı (Ajans) kurulmuştur. Anılan maddeyegöre Ajans, bu CBK’da hüküm bulunmayan hâllerde özel hukuk hükümlerine tabiolacaktır. 5. maddede Ajansın tüzel kişiliği haiz olduğu belirtilmekle birliktebu tüzel kişiliğin kamu hukuku tüzel kişiliği olup olmadığı açıkça ifadeedilmemiştir.
5. Anılan CBK’nın 4. maddesinde yer verilen görev ve yetkileriincelendiğinde Ajansın Cumhurbaşkanınca belirlenen politikalar doğrultusundamillî uzay programını hazırlamak ve bu programın hayata geçirilmesi içindüzenlemeler yapmak, uzay ve havacılık bilimi ve teknolojilerine yönelik ortave uzun vadeli amaçları, temel ilke ve yaklaşımları, hedef ve öncelikleri,performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynakdağılımlarını da içeren stratejik planlar hazırlamak, milletlerarasıantlaşmalar uyarınca uzaya fırlatılan nesnelerin kayıtlarını devlet adınatutmak, Birleşmiş Milletler nezdinde tescil işlemlerini gerçekleştirmek veyatescil işlemlerini gerçekleştirmek üzere yetkilendirmek gibi kamusal niteliktepek çok görev ve yetkiyle donatıldığı görülmektedir.
6. CBK’nın 5. maddesinde Ajansın, Yönetim Kurulu, Başkanlıkve hizmet birimlerinden oluştuğu belirtilmiş; 6.maddesinde de Yönetim Kurulunun Ajansın enüst karar organı olduğu ifade edilmiştir. Söz konusu madde uyarınca Ajansın Başkanı,Yönetim Kurulunun da başkanıdır. Yönetim Kurulunun toplantı ve karar yetersayısı dörttür. Başkan dışındaki Yönetim Kurulu üyelerinin görev süresiüç yıldır. Görev süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.
7. CBK’nın 9/A maddesinde Ajansta 14/7/1965 tarihli ve657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine göre uzay teknolojileri uzmanıve uzay teknolojileri uzman yardımcısı istihdam edilebileceği, 27/6/1989 tarihlive 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarıpersonelinin Ajansta geçici olarak görevlendirilebileceği düzenlenmiştir.
8. Anılan CBK’nın 8. maddesinde Ajansın gelirlerigösterilmiş olup bu kapsamda Ajansa her yıl genel bütçeden belirli bir tutarınaktarılması öngörülmüştür.
9. Bu itibarla CBK’da açıkça belirtilmemekle birliktekamu gücü ve yetkileri ile donatıldığı, gelirlerinin niteliği, merkezî idareile olan bağlantısı ve personelinin hukuki statüsü gözönünde bulundurulduğundaAjansın bir kamu tüzel kişisi olduğu anlaşılmıştır. Nitekim AnayasaMahkemesinin E.2020/7, K.2022/146 sayılı ve 30/11/2022 tarihli kararı da buyöndedir (anılan kararda bkz. § 19).
2. İptal Talebinin Gerekçesi
10. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla Ajansaşirket kurma, şirkete ortak olma ve şirket satın alma yetkilerinin verildiği,kanunla veya CBK ile şirket kurma yetkisinin Ajansadevredilmesinin mümkün olmadığı, şirketlere ortak olunabilecek hâller ile ortakolunacak şirketlere ilişkin herhangi bir düzenleme öngörülmediğinden bu durumunbelirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleriyle de bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8.,11., 104., 106. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi
11. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönündenkuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11., 106. ve 123.maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konubakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasındadüzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.
12. Dava konusu kural, Ajansa görev alanı ve faaliyetlerikapsamında uzay ve havacılık teknolojileri ve sistemleri alanında Cumhurbaşkanıonayıyla özel hukuk hükümlerine tabi şirket kurma, kurulmuş şirketlere ortakolma, imtiyazlı pay sahibi olma, şirket satın alma, sahip olduğu şirketleriveya hisselerini devretme yetkisi tanımaktadır.
13. Kuralın yürütme organının bir unsuru olan idareninifa etmekle görevli ve yetkili olduğu kamu hizmetinin yürütülmesiyle bağlantılıolarak bir düzenleme öngördüğü, yasama ve yargı yetkileriyle ilgili herhangibir husus içermediği, bu itibarla yürütme yetkisine ilişkin olduğuanlaşılmaktadır.
14. Kural, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklananİkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi haklarıve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevler ile ilgiliherhangi bir düzenleme içermemektedir.
15. Anayasa’nın 123. maddesinin birinci fıkrasındaidarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceğibelirtilmiş, üçüncü fıkrasında ise kamu tüzel kişiliğinin kanunla veya CBK ilekurulacağı hükme bağlanmıştır. Anılan fıkrada yer alan “…kurulur.” ibaresininCBK ile kurulan bir kamu tüzel kişiliğinin CBK ile düzenlenmesini de içerdiğianlaşılmaktadır. Zira Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasındakikoşullara bağlı olmak kaydıyla kamu tüzel kişiliğinin görevleri, yetkileri veyapısı gibi unsurların CBK’yla düzenlenemeyeceğinin kabulü, kamu tüzelkişiliğinin CBK’yla kurulmasını mümkün hâle getiren anayasal hükmü işlevsiz,dolayısıyla anlamsız kılabilecektir (AYM, E.2019/105, K.2020/30, 12/6/2020, §45).
16. Kamu tüzel kişiliğini haiz olduğu tespit edilenAjansın görev ve yetkileriyle ilgili düzenlemelerin Anayasa’nın 123. maddesininüçüncü fıkrası uyarınca CBK ile yapılması mümkündür. Bir kamu tüzel kişisininşirket kurma, kurulmuş şirkete ortak olma veya hisseleri üzerinde tasarruf etmeyetkilerini düzenleyen kuralın da anılan fıkra kapsamında bir düzenleme olduğuaçıktır. Bu itibarla kuralın Anayasa’nın 123. maddesiyle bağlantılı olarak 104.maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönübulunmamaktadır (aynı yönde bkz. AYM, E.2020/46, K.2023/149, 13/9/2023, § 46).
17. Kural bakımından karşılaştırmaya esas olabilecekşekilde herhangi bir kanuni düzenleme de tespit edilememiştir. Bu itibarlakuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucunaulaşılmıştır.
18. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi
19. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylemve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlüklerikoruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardankaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olandevlettir.
20. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilikilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke,yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi birduraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,uygulanabilir ve nesnel olmasını gerektirmektedir. Belirlilik ilkesi hukuksalgüvenlikle bağlantılı olup bireyin kanundan belirli bir kesinlik içinde hangisomut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını,bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmesini zorunlukılmaktadır.
21. Anayasa Mahkemesi birçok kararında belirlilikilkesinin yalnızca yasal belirliliği değil daha geniş anlamda hukukibelirliliği ifade ettiğini, yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir,bilinebilir ve öngörülebilir olma gibi niteliklere ilişkin gerekliliklerikarşılaması koşuluyla mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleriile de hukuki belirliliğin sağlanabileceğini, asıl olanın muhtemelmuhataplarının mevcut şartlar altında belirli bir işlemin ne tür sonuçlardoğurabileceğini öngörmelerini mümkün kılacak bir normun varlığı olduğunuvurgulamıştır. Anılan ilkenin yürütmenin asli düzenleyici işlemi niteliğindeolan CBK’lar bakımından da geçerli olduğunda şüphe bulunmamaktadır (AYM,E.2019/96, K.2022/17, 24/02/2022, § 47).
22. Dava konusu kurala dayanılarak Ajans tarafından görevalanıyla ilgili şirket kurulmasına ya da bir şirkete ortak olunmasına yönelikişlemler ve bu şirketlerin faaliyetleri özel hukuk hükümlerine uygun olarakgerçekleştirilecek olup tarafların hak ve yükümlülükleri ile sorumluluklarıbaşta olmak üzere şirketin yahut ortaklığın kapsam ve mahiyetine ilişkinhususların ilke olarak genel kanun niteliğindeki 13/1/2011 tarihli ve 6102sayılı Türk Ticaret Kanunu’na, mahiyetine uygun düştüğü ölçüde 6/12/2012tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, 19/10/2005 tarihli ve 5411sayılı Bankacılık Kanunu gibi özel kanunlardaki düzenlemelere tabi olacağıaçıktır (benzer yönde bkz. AYM, E.2019/96, K.2022/17, 24/2/2022, § 49;E.2020/46, K.2023/149, 13/9/2023, § 50).
23. (23) numaralı CBK’nın 4. maddesinde belirtilen görevve yetkileri incelendiğinde Ajansın; Cumhurbaşkanınca belirlenen politikalardoğrultusunda millî uzay programını hazırlamak ve bu programın hayatageçirilmesi için düzenlemeler yapmak, uzay ve havacılık bilimi veteknolojilerine yönelik orta ve uzun vadeli amaçları, temel ilke veyaklaşımları, hedef ve öncelikleri, performans ölçütlerini, bunlara ulaşmakiçin izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını da içeren stratejik planlarhazırlamak, milletlerarası antlaşmalar uyarınca uzaya fırlatılan nesnelerinkayıtlarını devlet adına tutmak, Birleşmiş Milletler nezdinde tescilişlemlerini gerçekleştirmek gibi kamusal nitelikte pek çok görev ve yetkiyledonatıldığı görülmektedir.
24. Kuralla, Ajansa tanınan geniş görev alanı gözetilereksöz konusu alanlarda faaliyette bulunmaya yönelik olarak şirketin kapsamının öncedenbelirlenmesinde karşılaşılabilecek güçlükler bağlamında şirket kurma, kurulubir şirkete ortak olma, satın alma ya da sahip olunan şirketleri veya hisseleridevretme konusunda Ajansa Cumhurbaşkanı onayına bağlı olarak yetki verildiğianlaşılmaktadır. Bununla birlikte kurulacak şirketin veya ortaklığın kapsamıbelirlenirken şirketin faaliyet konusu ve anılan kanuni mevzuat kapsamındaişlemlerin tesis edileceği de dikkate alındığında kuralda belirsizlik bulunduğusöylenemez (benzer yönde bkz. AYM, E.2019/96, K.2022/17, 24/2/2022, § 50; E.2020/46,K.2023/149, 13/9/2023, § 51).
25. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.
IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
26. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralınuygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceğibelirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.
24/12/2024 tarihli ve (169) numaralı Türkiye Uzay AjansıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesiyle 12/12/2018 tarihli ve (23)numaralı Türkiye Uzay Ajansı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 4.maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen (r) bendine yönelik iptal talebi 27/3/2025 tarihli ve E.2025/21,K.2025/90 sayılı kararla reddedildiğinden bu bende ilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE 27/3/2025tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V. HÜKÜM
24/12/2024 tarihli ve (169) numaralı Türkiye Uzay AjansıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesiyle 12/12/2018 tarihli ve (23)numaralı Türkiye Uzay Ajansı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 4.maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen (r) bendinin;
A. Konu bakımından Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
B. İçeriğiitibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, HasanTahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
27/3/2025 tarihindekarar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. CBK’nın 4. maddesinin 1. fıkrasının değiştirilen (r)bendi ile Kuruma; “görev alanı ve faaliyetleri kapsamında Cumhurbaşkanıonayıyla yurt içi ve yurt dışında özel hukuk hükümlerine tabi şirket kurmakveya kurulmuş şirkete ortak olma ya da imtiyazlı pay sahibi olma, şirket satınalma, sahip olduğu şirketleri veya hisselerini devretme” yetkisi verilmektedir.Konu bakımından yapılan incelemede Anayasa’ya aykırı bir husus görülmemiştir.Bununla birlikte iptal isteminin içerik yönünden reddine ilişkin çoğunlukgerekçesine katılmamaktayım.
2. Anayasa’nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukukdevleti ilkesi uyarınca, ihdas edilen kanunların hukuk güvenliği içerisindebelirli ve öngörülebilir düzenlemeler içermesi amaçlanmıştır. Başka deyişlebelirli bir konuda kamu yararı amacıyla düzenlenen kanunların keyfiliğe karşıgüvenceler içermesi, bu doğrultuda ilgili konunun ana hatlarıyla kanundaöngörülebilir bir biçimde düzenlenmesi gerekmektedir. Öte yandan demokratikdevlet ilkesi uyarınca da kamu parasının kullanılmasına ilişkin konularınkamusal yarar ve şeffaflık ilkelerine uygunluğu ve denetlenebilirliğisağlayacak biçimde kullanılış esas ve usullerinin ana hatlarıyla kanunladüzenlenmesi gerekir. İncelenen kuralda Ajans’ın görev alanıyla ilgili olmaküzere özel hukuk hükümlerine tabi şirket kurma, ortak olma, satın alma veyahisselerini devretme yetkisine ilişkin bir belirleme yer almakla birlikte,sermayeyi belirleme yetkisine ve şirkete ortak olmaya ilişkin çerçeveyi ortayakoyan herhangi bir unsura yer verilmeden yetki verilmesinin Anayasa’nındemokratik hukuk devleti ilkesini düzenleyen 2. maddesiyle bağdaşmadığı içiniptal edilmesi gerektiği düşüncesindeyim.
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
Daha önce benzer bir kural yönünden (AYM, E.2020/7,K.2022/146, 30/11/2022) ifade ettiğim karşıoy gerekçesi dava konusu kural içinde geçerlidir. Bu nedenle, kuralın konu bakımından yetki yönünden Anayasanın104. maddesinin onyedinci fıkrasına aykırılıkteşkil ettiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmadım.
Üye
Engin YILDIRIM
KARŞIOY GEREKÇESİ ve FARKLI GEREKÇE
1. Anayasa Mahkemesi çoğunluğunun 24/12/2024 tarihli ve(169) numaralı Türkiye Uzay Ajansı Hakkında Cumhurbaşkanlığı KararnamesindeDeğişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesiyle12/12/2018 tarihli ve (23) numaralı Türkiye Uzay Ajansı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen(r) bendinin içeriği itibariyle Anayasa’ya aykırı olmadığından iptal istemininreddine ilişkin kararına katılmamaktayım.
2. İptali talep edilen “Ajansın görev alanı vefaaliyetleri kapsamında, uzay ve havacılık teknolojileri ve sistemleri alanındaCumhurbaşkanı onayıyla yurtiçinde ve/veya yurtdışında özel hukuk hükümlerinetabi şirket kurmak ve/veya kurulmuş şirketlere ortak olmak, kurulmuşşirketlerde imtiyazlı pay sahibi olmak, şirket satın almak, sahip olduğuşirketleri veya hisselerini devretmek” şeklindeki “r” bendi Türkiye UzayAjansının görev ve yetkileri arasında yer almaktadır.
3. Dava konusu bentle Türkiye Uzay Ajansının görev veyetkileri arasına Ajansın uzay ve havacılık teknolojileri ve sistemlerialanında Cumhurbaşkanı onayıyla yurtiçindeki ya da yurtdışında özel hukukhükümlerine tabi şirket kurmak ve/veya kurulmuş şirketlere ortak olmak, kurulmuşşirketlerde imtiyazlı pay sahibi olmak, şirket satın almak, sahip olduğuşirketleri veya hisselerini devretmek eklenmiş ise de bu kuralda Ajansın buişlemleri hangi şartlar dahilinde gerçekleştireceği hususunda bir belirlememevcut değildir.
4. Elbette ki bu çağda Türkiye Cumhuriyeti Devletininuzay ve havacılık teknolojileri ve sistemleri alanında bu tür etkinliklerigerçekleştirebilmesi mümkün olmalıdır. Hatta bu biçimdeki etkinlikler ülkemenfaati açısından fevkalade gerekli de görülebilir. Ancak dava konusu kuraldadenetlenen hususun bununla bir ilgisi olmadığını öncelikle ifade etmek gerekir.
5. Dava konusu kuralın içerik yönüyle Anayasa’ya uygunlukdenetiminde asıl sorunlu nokta bu konuya ilişkin belirlenmiş bir hukuki çerçeveolmamasından kaynaklanmaktadır. Zira ne dava konusu CumhurbaşkanlığıKararnamesinde ne de diğer Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve kanunlarda Ajansıngörev alanı ve faaliyetleri kapsamında, uzay ve havacılık teknolojileri vesistemleri alanında Cumhurbaşkanı onayıyla yurtdışında hangi şartlar dahilindeşirket kuracağı ve/veya kurulmuş şirketlere ortak olacağı, kurulmuş şirketlerdeimtiyazlı pay sahibi olacağı, şirket satın alacağı, sahip olduğu şirketleriveya hisselerini devredeceğine dair bir çerçeve belirlenmiş ve bu konuyailişkin usul ve esaslara yer verilmiştir.
6. Nitekim Anayasa Mahkemesinin belirlediği şu standart,bu bağlamda dava konusu ibarenin Anayasa’ya uygunluk denetiminde fevkalade önemarz etmektedir:
“Anayasa’nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti, birhukuk devleti olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devletinin temel unsurlarındanbiri de ‘belirlilik’ ilkesidir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hemkişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yervermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıcakamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir” (E.2015/41,K.2017/98, 04/05/2017, § 153).
7. Denetlenen kuralla ilgili olarak Ajansın yurtiçindekişirketlerle ilgili tasarrufları ile ilgili olarak ticaret hukuku ile ilgiliyasal mevzuatta konuya ilişkin çerçeve belirlenmiş durumdadır. Bu yönü ileşirketlerle ilgili pek çok konu 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu başta olmaküzere bu konu ile ilgili kanunlarda belirlenmiştir. Dolayısıyla dava konusuibaredeki yurtiçindeki şirketler konusunda bir belirsizlik veya yasalçerçevenin çizilmemesi gibi bir durumdan bahsedilemeyeceği söylenebilir.
8. Ancak aynı tespiti yurtdışındaki şirketler boyutu ileyapabilmek mümkün değildir. Zira yurtdışındaki şirketlerle ilgili gerek davakonusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde ve gerekse diğer Cumhurbaşkanlığıkararnameleri ve kanunlarda bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu konularla ilgilikuralların bulunmaması Ajansın yurtdışındaki şirketlerle ilgili tasarruflarındaortaya çıkabilecek yetki, sorumluluk ve benzeri oldukça önemli konulardabelirsizliği ortaya çıkarmaktadır. Bu belirsizliğin ise uygulamada önemlisorunlara sebebiyet vermesi de mümkündür.
9. Dolayısıyla dava konusu “r” bendinin belirlilikkoşulunu sağlamadığından içerik yönüyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olupiptali gerektiği kanaatinde olduğumdan çoğunluğun aksi yöndeki kararınakatılmamaktayım.
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ