Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2025/232, K.2025/216 Sayılı Karar - 06/11/2025

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2025/232

KararSayısı:2025/216

KararTarihi:6/11/2025

R.G. Tarih –Sayı:14/1/2026 – 33137

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Sekizinci Dairesi

İTİRAZIN KONUSU: 7/6/1985tarihli ve 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu’nun 44. maddesininAnayasa’nın 2., 7., 38. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptalinekarar verilmesi talebidir.

OLAY: 20/5/1991tarihli ve 20876 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Dişhekimleri Birliği ve Dişhekimleri Odalarının DisiplinYönetmeliği’nin bazı hükümlerinin iptalleri ve yürürlüğünün durdurulması talebiyleaçılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu 44. maddesi şöyledir:

“Disiplin cezaları

Madde 44 – Diş hekimliği vakar ve onuruna veya meslekdüzen ve geleneklerine uymayan fiil ve hareketlerde bulunanlar ile mesleğinigereği gibi uygulamayan veya kusurlu olarak uygulayan veyahut görevingerektirdiği güveni sarsıcı davranışlarda bulunan meslek mensupları hakkında;fiil ve hareketin niteliği ve ağırlık derecesine göre aşağıdaki disiplincezaları verilir.

a) Uyarma; diş hekimine görevinde ve davranışlarında dahadikkatli davranması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

b) Kınama; diş hekimine görevinde ve davranışlarındakusurlu sayıldığının yazı ile bildirilmesidir.

c) Para cezası; bölgesinde o yıl uygulanan asgari muayeneücretinin on katından az elli katından fazla olmamak üzere verilecek paracezalarıdır.

d) Oda bölgesinde bir aydan altı aya kadar serbest meslekuygulamasından alıkonmadır.

 e) Oda bölgesinde iki defa serbest meslek uygulamasındanalıkonma cezası alanların Oda bölgesi içinde serbest meslek uygulamasındansürekli olarak alıkonmasıdır.

Cezai takibat ve hüküm tesisi disiplin soruşturmasıyapılmasına ve disiplin cezası uygulanmasına engel değildir.

Meslek mensubu hakkında savunma alınmadan disiplin cezasıverilemez. Tebligata rağmen onbeş gün içinde savunmasını yapmayanlar savunmahakkından vazgeçmiş sayılırlar.

Disiplin cezaları kesinleşme tarihinden itibarenuygulanır.

Disiplin cezalarını gerektiren fiiller ve bu fiillereuygulanacak disiplin cezaları; bir derece ağır veya hafif disiplin cezalarınınuygulanacağı haller; disiplin kovuşturması yapılması konusunda karar verecekmerci; disiplin cezalarını vermeye yetkili merciler; disiplin cezalarına karşıyapılacak itirazın usul ve şartları; disiplin kurullarının çalışma usul veesasları; disiplinle ilgili diğer işlemler Birlikçe düzenlenecek biryönetmelikle gösterilir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca KadirÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Recai AKYEL, RıdvanGÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfanFİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve MetinKIRATLI’nın katılımlarıyla 6/11/2025 tarihinde yapılanilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Oğuz ÇAKARtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. İtirazın Gerekçesi

3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralda hangidisiplin fiiline ne tür cezanın uygulanacağının ayrıntılı şekildedüzenlenmediği, dolayısıyla bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukukiyaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikteöngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanınmadığı, bu suretle hukukibelirlilik ile suçta ve cezada kanunilik ilkelerinin ihlal edildiği, ayrıca odabölgesinde serbest meslek icrasından sürekli olarak alıkonma cezasına ilişkinolarak tekerrür hükümlerinin işletilebilmesi için herhangi bir süre sınırlamasınınöngörülmediği, bu durumun tekerrür kurumunu işlevsiz kıldığı belirtilerek kuralınAnayasa’nın 2.,7., 38. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

B. Anlam ve Kapsam

4. 3224 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre Diş HekimleriOdaları (Oda) bu Kanun’da yazılı esaslar uyarınca diş hekimliği mesleğinemensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerinikolaylaştırmak, bu mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesinisağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ve hastalarıyla olan ilişkilerindedürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak amacıylakurulan tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır.

5. Anılan Kanun’un 4. maddesinde sınırları içinde odalarakayıtlı en az yüz diş hekimi bulunan her ilde bir odanın kurulacağıbelirtilmiş, 5. maddesinde Oda Disiplin Kurulu, Odanın organları içerindesayılmış, 14. maddesinde ise Oda Disiplin Kurulunun görevi, Oda YönetimKurulunun disiplin kovuşturması açılmasına dair kararı üzerine inceleme yaparakdisiplinle ilgili kararları ve cezaları vermek olarak belirlenmiştir.

6. Kanun’un 19. maddesinde bütün odaların katılacağı, merkeziAnkara olan Türk Diş Hekimleri Birliğinin (Birlik) kurulacağı belirtilmiş; Birlik,bu Kanun’da yazılı esaslar uyarınca diş hekimliği mesleğine mensup olanlarınmüşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, bumesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslekmensuplarının birbirleri ve hastalarıyla olan ilişkilerinde dürüstlüğü vegüveni hâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak amacıyla kurulantüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olaraktanımlanmıştır.

7. 20. maddede Birlik Yüksek Disiplin Kurulu, Birliğinorganları içerisinde sayılmış, 29. maddede ise Birlik Yüksek Disiplin Kurulunungörevi, Oda Disiplin Kurullarının kararlarına karşı yapılacak itirazlarıincelemek ve Kanunla verilen diğer yetkileri kullanmak olarak belirlenmiştir.

8. Kanun’un, disiplin cezalarının düzenlendiği itirazkonusu 44. maddesinin birinci fıkrasında; diş hekimliğinin vakar ve onurunaveya meslek düzen ve geleneklerine uymayan fiil ve hareketlerde bulunanlar ilemesleğini gereği gibi uygulamayan veya kusurlu olarak uygulayan veyahut görevingerektirdiği güveni sarsıcı davranışlarda bulunan meslek mensupları hakkında;fiil ve hareketin niteliği ve ağırlık derecesine göre uyarma, kınama, paracezası, oda bölgesinde bir aydan altı aya kadar serbest meslek uygulamasındanalıkonma, oda bölgesi içinde serbest meslek uygulamasından sürekli olarakalıkonma şeklinde düzenlenen disiplin cezalarının uygulanacağı hükme bağlanmış;ikinci, üçüncü, ve dördüncü fıkralarında disiplin soruşturması ve cezalarınınuygulanmasına ilişkin usul ve esaslara yer verilmiş; beşinci fıkrasında ise disiplincezalarını gerektiren fiiller ve bu fiillere uygulanacak disiplin cezalarının,bir derece ağır veya hafif disiplin cezalarının uygulanacağı hâllerin vedisiplin kurullarının çalışma usul ve esaslarının Birlikçe düzenlenecekyönetmelikle gösterileceği belirtilmiştir.

C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

1. Maddenin Birinci Fıkrasının İncelenmesi

9. İtiraz konusu kuralda; diş hekimliğinin vakar veonuruna veya meslek düzen ve geleneklerine uymayan fiil ve hareketlerdebulunanlar ile mesleğini gereği gibi uygulamayan veya kusurlu olarak uygulayanveyahut görevin gerektirdiği güveni sarsıcı davranışlarda bulunan meslek mensuplarıhakkında; fiil ve hareketin niteliği ve ağırlık derecesine göre uygulanacakdisiplin cezalarının uyarma, kınama, para cezası, oda bölgesinde bir aydan altıaya kadar serbest meslek uygulamasından alıkonma cezası ve oda bölgesi içindeserbest meslek uygulamasından sürekli olarak alıkonma cezası olduğu hükmebağlanmış ve bunların tanımlarına yer verilmiştir.

10. Anayasa Mahkemesi 22/9/2021 tarihli ve E.2021/16,K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956 tarihli ve 6643 sayılı Türk EczacılarıBirliği Kanunu’nun 30. maddesinin eczacı odaları haysiyet divanının meslekmensupları hakkında disiplin cezası verme yetkisini düzenleyen kısmınıincelemiş ve söz konusu kısmı, eczacı odaları haysiyet divanının meslekmensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasındabireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucunbağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasalçerçevede imkân tanımadığı gerekçesiyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı bularakiptal etmiştir.

11. Anılan kararda söz konusu kısımda eczacılar hakkındauygulanabilecek disiplin cezaları sayılmakla birlikte anılan maddenin birincifıkrasının birinci cümlesinde sayılan hâllerde hangi disiplin cezasınınuygulanacağına ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir (AYM,E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 17).

12. Bu kapsamda anılan kısımda eczacılar hakkındadisiplin cezası uygulanabilecek hâller sayılmakla ve disiplin cezaları dagösterilmekle birlikte maddede sayılan disiplin suç ve cezaları arasındayeterli bağlantının kurulamadığı, bu çerçevede disiplin cezasını gerektireneylemin gerçekleşmesi durumunda fiil ve hareketin niteliğine göre disiplincezalarının verilebileceği öngörülmekle birlikte bu ölçütün disiplin cezasınınmuhatapları açısından yeterli bir hukuki güvence sağlamadığı belirtilmiştir(AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 18).

13. Öte yandan disiplin cezasının belirlenmesi konusundahaysiyet divanına sınırsız bir takdir yetkisinin tanındığı, bu bağlamdahaysiyet divanına, disiplin cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumundailgili kısımda yer alan disiplin cezalarından istediğini uygulama imkânınıntanındığı, haysiyet divanının bu yaptırımı uygularken anılan Kanun’da öngörülensırayı gözetme zorunluluğuna da tabi tutulmadığı ifade edilmiştir (AYM,E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 19).

14. Söz konusu kararda Anayasa Mahkemesi; haysiyetdivanına tanınan yetkinin somut olayın özelliklerine, eylemin ağırlığına,oluşan zararın büyüklüğüne göre kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarakkullanılmasını sağlamanın yanında işlenen disiplinsizlik eylemi ile tayinedilen disiplin cezası arasında adil bir dengenin gözetilmesini temin edecekgerekli ve yeterli mekanizmaların kurulmadığı, verilecek disiplin cezaları bakımındankeyfî yorum ve uygulamalara karşı hukuki güvencenin sağlanmadığı sonucunavarmıştır (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 20).

15. Anayasa Mahkemesi bu içtihadını 27/1/1954 tarihli ve6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu, 9/3/1954 tarihli ve6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner HekimleriBirliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun, 18/1/1972tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu ile 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı AvukatlıkKanunu’nun benzer düzenlemeleri içeren hükümlerini incelediği kararlarında dasürdürmüştür (AYM, E.2023/53, K.2023/49, 22/3/2023, §§ 4-12; E.2023/18,K.2023/57, 22/3/2023, §§ 4-12; E.2024/185, K.2024/178, 5/11/2024, §§ 4-11; E.2025/50,K.2025/47, 6/3/2025, §§ 4-13).

16. İtiraz konusu kural bakımından da AnayasaMahkemesinin anılan kararlarından ayrılmayı gerektirir bir durumbulunmamaktadır.

17. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırıgörülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 7., 38. ve 49. maddeleriyönünden incelenmemiştir.

2. Maddenin Kalan Kısmının İncelenmesi

18. 3224 sayılı Kanun’un 44. maddesininbirinci fıkrasının iptali nedeniyle anılan maddenin kalan kısmının uygulanmaimkânı kalmamıştır.

19. Açıklanan nedenle söz konusu kısım 30/3/2011 tarihli ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası kapsamındadeğerlendirilmiş ve bu kısım yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimininyapılmasına gerek görülmemiştir.

IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ

20. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin(4) numaralı fıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya TürkiyeBüyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğerkurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların daAnayasa Mahkemesince iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir.

21. 3224 sayılı Kanun’un 44. maddesininbirinci fıkrasının iptali nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan anılan maddeninkalan kısmının 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasıgereğince iptali gerekir.

V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİGÜN SORUNU

22. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasında “Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetedeyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesiiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.”denilmekte, 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bukural tekrarlanarak mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığıgünden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemeküzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.

23. 3224 sayılı Kanun’un 44. maddesinin iptaledilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek niteliktegörüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılıKanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün kararınResmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesiuygun görülmüştür.

VI. HÜKÜM

7/6/1985 tarihli ve 3224sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu’nun 44. maddesinin;

A. Birincifıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmününAnayasa’nın 153. maddesininüçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DEYAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,

B. Kalan kısmının 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncüfıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğinceKARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞEGİRMESİNE,

6/11/2025 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.