ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2025/50
Karar Sayısı : 2025/47
Karar Tarihi : 6/3/2025
R.G.Tarih-Sayı : 22/5/2025-32907
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 20. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 19/3/1969tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun;
A. 2/5/2001tarihli ve 4667 sayılı Kanun’un 65. maddesiyle değiştirilen 134. maddesinin,
B. 135.maddesinin,
Anayasa’nın 2., 13. ve 38. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Kınamacezası verilmesine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusukuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri içinbaşvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu;
1. 134. maddesişöyledir:
“Disiplin Cezalarının uygulanacağı haller:
Madde 134 – (Değişik: 2/5/2001 - 4667/65 md.) Avukatlık onuruna, düzen vegelenekleri ile meslek kurallarına uymayan eylem ve davranışlarda bulunanlarla,meslekî çalışmada görevlerini yapmayan veya görevinin gerektirdiği dürüstlüğeuygun şekilde davranmayanlar hakkında bu Kanunda yazılı disiplin cezalarıuygulanır.”
2. 135. maddesişöyledir:
“Disiplin cezaları:
Madde 135 – Disiplin cezaları şunlardır:
1. (Değişik:22/1/1986 - 3256/23 md.) Uyarma; avukatın mesleğinin icrasında dahadikkatli davranması gerektiğinin kendisine bildirilmesidir.
2. Kınama; meslekinde ve davranışında kusurlusayıldığının avukata bildirilmesidir.
3. (Değişik:22/1/1986 - 3256/23 md.) Onbin liradan yüzellibin liraya kadar paracezası.
4. (Değişik:2/5/2001 - 4667/66 md.) İşten çıkarma, avukatın veya avukatlıkortaklığının üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere meslekîfaaliyetlerinin yasaklanmasıdır.
5. Meslekten çıkarma; avukatlık ruhsatnamesinin gerialınarak avukatın adının baro levhasından silinmesi ve avukatlık unvanınınkaldırılmasıdır. (Ek cümle:2/5/2001 - 4667/66 md.) Avukatlık ortaklığı için de baro avukatlıkortaklığı sicilinden silinmesidir.”
II. İLK İNCELEME
1. AnayasaMahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, BasriBAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, YıldızSEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE, YılmazAKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 6/3/2025 tarihinde yapılanilk inceleme toplantısında dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih TORUN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararındaözetle; itiraz konusu kurallarda disiplin uygulamalarıyla ilgili olarakherhangi bir ilkenin belirlenmediği, hangi disiplin fiillerine ne tür cezalarınuygulanacağının düzenlenmediği, idareye anılan cezaların uygulanması konusunda sınırsızbir takdir yetkisinin tanındığı, bu itibarla aynı fiil nedeniyle en hafif cezanınuygulanabileceği gibi en ağır cezanın da uygulanmasının mümkün olduğu, buhâliyle disiplin suç ve cezaları konusunda kanuni güvencenin sağlanmadığı,bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuki yaptırımın veya sonucunbağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasalçerçevede imkân tanınmadığı, bu itibarla suçta ve cezada kanunilik ilkesininihlal edildiği belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 13. ve 38. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. 1136 sayılı Kanun’un itiraz konusu 134. maddesinde avukatlık onuruna, düzen ve gelenekleri ile meslekkurallarına uymayan eylem ve davranışlarda bulunanlarla mesleki çalışmadagörevlerini yapmayan veya görevinin gerektirdiği dürüstlüğe uygun şekildedavranmayanlar hakkında bu Kanun’da yazılı disiplin cezalarının uygulanacağıdüzenlenmiştir.
5. Kanun’un itiraz konusu 135. maddesinde ise avukatlar hakkında uygulanacak disiplin cezalarının uyarma, kınama, on bin liradan yüz elli bin liraya kadarpara cezası, işten çıkarma ve meslekten çıkarma (avukatlık ortaklığı için baroavukatlık ortaklığı sicilinden silinme) olduğu hükme bağlanmış olup bunlarıntanımlarına yer verilmiştir.
6. AnayasaMahkemesi 22/9/2021 tarihli ve E.2021/16, K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956tarihli ve 6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu’nun eczacı odalarıhaysiyet divanının görev ve yetkilerini düzenleyen 30. maddesinin meslekmensupları hakkında disiplin cezası verme yetkisini düzenleyen kısmınıincelemiş ve söz konusu kısmı, eczacı odaları haysiyet divanının meslekmensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasındabireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucunbağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasalçerçevede imkân tanımadığı gerekçesiyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı bularakiptal etmiştir.
7. Anılan kararda ilk olarak 30. maddenin söz konusukısmında eczacılar hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları sayılmaklabirlikte anılan maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde sayılan hâllerdehangi disiplin cezasının uygulanacağına ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığıtespit edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 17).
8. Bu kapsamda anılankısımda eczacılar hakkında disiplin cezası uygulanabilecek hâller sayılmakla vedisiplin cezaları da gösterilmekle birlikte maddede sayılan disiplin suç vecezaları arasında yeterli bağlantının kurulamadığı, bu çerçevede disiplincezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda fiil ve hareketinniteliğine göre disiplin cezalarının verilebileceği öngörülmekle birlikte buölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından yeterli bir hukuki güvence sağlamadığıbelirtilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 18).
9. Öte yandan disiplincezasının belirlenmesi konusunda haysiyet divanına sınırsız bir takdiryetkisinin tanındığı, bu bağlamda haysiyet divanına, disiplin cezasınıgerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda ilgili kısımda yer alan disiplincezalarından istediğini uygulayabilme imkânının tanındığı, haysiyet divanınınbu yaptırımı uygularken anılan Kanun’da öngörülen sırayı gözetme zorunluluğunada tabi tutulmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, §19).
10. Söz konusu karardaAnayasa Mahkemesi; haysiyet divanına tanınan yetkinin somut olayınözelliklerine, eylemin ağırlığına, oluşan zararın büyüklüğüne göre kamu yararıve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılmasını sağlamanın yanında işlenendisiplinsizlik eylemi ile tayin edilen disiplin cezası arasında adil birdengenin gözetilmesini temin edecek gerekli ve yeterli mekanizmalarınkurulmadığı, verilecek disiplin cezaları bakımından keyfî yorum ve uygulamalarakarşı hukuki güvencenin sağlanmadığı sonucuna varmıştır (AYM, E.2021/16,K.2021/62, 22/9/2021, § 20).
11. Anayasa Mahkemesi bu yaklaşımını 27/1/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis veMimar Odaları Birliği Kanunu, 9/3/1954 tarihli ve 6343 sayılı VeterinerHekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile OdalarınınTeşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun ile 18/1/1972 tarihli ve 1512sayılı Noterlik Kanunu’nun benzer düzenlemeler içeren hükümlerini incelediğikararlarında da sürdürmüştür (AYM, E.2023/53, K.2023/49, 22/03/2023, §§ 4-12;E.2023/18, K.2023/57, 22/03/2023, §§ 4-12; E.2024/185, K.2024/178, 05/11/2024,§§ 4-11).
12. İtiraz konusu kurallar bakımından da AnayasaMahkemesinin anılan kararlarından ayrılmayı gerektirir bir durumbulunmamaktadır.
13. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2.maddesine aykırıdır. İptalleri gerekir.
Kurallar, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 13. ve 38. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
14. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında ”Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kuraltekrarlanarak mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığıgünden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemeküzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
15. 1136 sayılı Kanun’un 134. ve 135. maddelerinin iptallerinedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek niteliktegörüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılıKanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince iptal hükümlerininkararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.
V. HÜKÜM
19/3/1969 tarihli ve1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun;
A. 2/5/2001tarihli ve 4667 sayılı Kanun’un 65. maddesiyle değiştirilen 134. maddesinin,
B. 135. maddesinin,
Anayasa’ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE, iptal hükümlerinin Anayasa’nın 153. maddesininüçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un66. maddesinin (3) numaralı fıkrasıgereğince KARARIN RESMÎGAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE 6/3/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI