ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2025/65
Karar Sayısı : 2025/51
Karar Tarihi : 6/3/2025
R.G. Tarih - Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 73. İş Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 25/8/1971tarihli ve 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinin 10/12/1982 tarihli ve 2762sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen on üçüncü fıkrasının Anayasa’nın 2.,5., 10., 13., 18., 35., 40., 48., 49., 55. ve 60. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Kıdemtazminatı alacağının tahsili talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralınAnayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusukuralın da yer aldığı 14. maddesi şöyledir:
“Kıdem tazminatı:
Madde 14 – (Değişik birinci fıkra: 29/7/1983 - 2869/3md.) Bu Kanuna tabi işçilerin hizmet akitlerinin:
1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin IInumaralı bendinde gösterilen sebepler dışında,
2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca,
3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle,
4. Bağlı bulundukları kanunla veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesiyle kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullükaylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla;
5. (Ek: 25/8/1999 - 4447/45 md.) 506 Sayılı Kanunun 60ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerindeöngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 incimaddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresinive prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmalarınedeniyle,
Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren biryıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle sonbulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinindevamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücretitutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oranüzerinden ödeme yapılır.
(Değişik fıkralar: 17/10/1980 - 2320/1 md.):
İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veyafasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veyadeğişik işyerlerinde çalıştıkları süreler gözönüne alınarak hesaplanır.İşyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverendenbaşka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi,işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerindenhesaplanır. 12/7/1975 tarihinden, itibaren işyerinin devri veyaherhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazminatlarından heriki işveren sorumludur. Ancak, işyerini devreden işverenlerin bu sorumluluklarıişçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücretseviyesiyle sınırlıdır. 12/7/1975 tarihinden evvel işyeri devrolmuş veyaherhangi bir suretle el değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir hükümyoksa işlemiş kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur.
İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmündenfaydalanabilmesi için aylık veya toptan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu vekendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılması için yaşlılık sigortasıbakımından bağlı bulunduğu kuruma veya sandığa müracaat etmiş olduğunu belgelemesişarttır. İşçinin ölümü halinde bu şart aranmaz.
T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununaveya yalnız Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olarak sadece aynı ya da değişikkamu kuruluşlarında geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle SosyalSigortalar Kanununa göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeyehak kazanan işçiye, bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamıüzerinden son kamu kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir.
Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin hizmetakdinin evvelce bu maddeye göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecekşekilde sona ermesi suretiyle geçen hizmet süreleri kıdem tazminatınınhesabında dikkate alınmaz.
Ancak, bu tazminatın T.C. Emekli Sandığına tabi olarakgeçen hizmet süresine ait kısmı için ödenecek miktar, yaşlılık veya malullükaylığının başlangıç tarihinde T.C. Emekli Sandığı Kanununun yürürlüktekihükümlerine göre emeklilik ikramiyesi için öngörülen miktardan fazla olamaz.
Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi, genel, katma veözel bütçeli idareler ile 468 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde sayılankurumları kapsar.
Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatıveya ikramiye ödenmez.
Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerindenyapılır. Parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığıhallerde son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılangünlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabınaesas tutulur.
Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığıtakdirde, tazminata esas ücret, işçinin işten ayrılma tarihi ile zammınyapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlerebölünmesi suretiyle hesaplanır.
(Değişik: 29/7/1983 – 2869/3 md.) 13 üncü maddesindesözü geçen tazminat ile bu maddede yer alan kıdem tazminatına esas olacakücretin hesabında 26 ncı maddenin birinci fıkrasında yazılı ücrete ilavetenişçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğanmenfaatler de gözönünde tutulur. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesisebebiyle açılacak davanın sonunda hakim gecikme süresi için, ödenmeyen süreyegöre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. İşçininmevzuattan doğan diğer hakları saklıdır.
(Değişik: 17/10/1980 - 2320/1 md.) Bu maddede belirtilenkıdem tazminatı ile ilgili 30 günlük süre hizmet akidleri veya toplu işsözleşmeleri ile işçi lehine değiştirilebilir.
(Değişik: 10/12/1982 - 2762/1 md.) Ancak, toplusözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllıkmiktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılıT.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azamiemeklilik ikramiyesini geçemez.
(Değişik fıkralar: 17/10/1980 - 2320/1 md.):
İşçinin ölümü halinde yukarıdaki hükümlere göre doğantazminat tutarı, kanuni mirasçılarına ödenir.
Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu işveren şahıslaraveya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez.
İşveren sorumluluğu altında ve sadece yaşlılık,emeklilik, malullük, ölüm ve toptan ödeme hallerine mahsus olmak kaydiyleDevlet veya kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu kurumlarda veya% 50 hisseden fazlası Devlete ait bir bankada veya bir kurumda işveren tarafındankıdem tazminatı ile ilgili bir fon tesis edilir.
Fon tesisi ile ilgili hususlar kanunla düzenlenir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Onur MERCANtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurulardaizlenecek yöntem düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin (1) numaralı fıkrasındabir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak bir kanun veyaCumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlindeveya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğukanısına varması durumunda bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesinebağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği belirtilmiş; anılan fıkranın (b)bendinde “Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneği”, (c)bendinde ise “Dava dilekçesi, iddianameveya davayı açan belgeler ile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örnekleri” Anayasa Mahkemesinegönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. Maddenin (4) numaralı fıkrasında dayöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafından esasincelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.
3. Anılan İçtüzük’ün 46. maddesinin (2) numaralıfıkrasının (a) bendinde “Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneği”,(b) bendinde “Davadilekçesi, iddianame veya davayı açan belgeler ile dosyanın ilgili bölümlerininonaylı örnekleri”, (c) bendinde ise “Davadosyasında sunulan belgelerin tarih sırasına göre başlıklar hâlinde sıralandığıdizi pusulası” Anayasa Mahkemesine sunulacak belgeler arasında sayılmıştır.
4. İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)bendinde de Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede başvuruda eksikliklerinbulunduğunun tespit edilmesi hâlinde itiraz yoluna ilişkin işlerde esasincelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği belirtilmiştir.
5. Yapılan incelemede gerekçeli başvuru kararında 1475sayılı Kanun’un 14. maddesinin on üçüncü fıkrasının iptalinin talepedildiği ancak başvuru tutanağında söz konusu maddenin üçüncü fıkrasınınAnayasa’ya aykırı olduğunun ileri sürüldüğü anlaşılmıştır.
6. Ayrıca dosyanın fizikî olarak gönderilen ilgilibölümlerinde onay bulunmadığı ve dava dosyasına sunulan belgelerin tarihsırasına göre başlıklar hâlinde sıralandığı dizi pusulasınındüzenlenmediği tespit edilmiştir.
7. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1)numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 46. maddesinin (2) numaralı fıkrasına aykırıolduğu anlaşılan başvurunun anılan Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrasıgereğince yöntemine uygun olmadığından reddi gerekir.
III. HÜKÜM
25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14.maddesinin 10/12/1982 tarihli ve 2762 sayılı Kanun’un 1. maddesiyledeğiştirilen on üçüncü fıkrasının iptaline karar verilmesi talebiyle yapılanitiraz başvurusunun 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralıfıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından REDDİNE 6/3/2025 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Basri BAĞCI
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Üye
Yılmaz AKÇİL
Üye
Ömer ÇINAR
Üye
Metin KIRATLI