Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1987/1, K.1987/2 Sayılı Karar - 01/07/1987

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:1987/1 (S.P. İhtar)

KararSayısı:1987/2

KararGünü:1.7.1987

İhtarİsteminde Bulunan : Cumhuriyet Başsavcılığı

İhtarİsteminin Konusu : İl ve İlçe Yönetim ve Disiplin kurullarının 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun Geçici 5. maddesinin (c) bendinde öngörülenKurucular Kurulu tarafından oluşturulmaması suretiyle sözü edilen Kanuna aykırıdavranmış bulunan Demokratik Sol Parti'ye, bu aykırılığın giderilmesi içinSiyasi Partiler Kanunu'nun 104. maddesi gereğince ihtar yapılması istemidir.

I-OLAYLAR :

14.1.1985gününde 612 kurucu tarafından kurulmuş bulunan Demokratik Sol Parti, çeşitlikademe kongrelerini tamamlamamış ve genel kongresini henüz yapmamıştır.

18.5.1986günlü kurucular kurulu toplantısında, Partinin henüz örgütlenmemiş olduğu il veilçelerdeki örgütlerin oluşturulması ya da mevcut örgütlerin değiştirilmesininve bu suretle oluşturulan örgütlerin ilk kurucular kurulu toplantısında bukurulun onayına sunulmak koşuluyla, merkez karar ve yönetim kuruluncayapılabilmesine ilişkin bir teklif olumlu görülerek kabul edilmiştir.

18.5.1986tarihine kadar oluşturulan il ve ilçe yönetim ve disiplin kurullarının başkanve üyelerine ilişkin isim listeleri okunmak suretiyle kurucular kurulununonayına sunulmuştur. Söz konusu tarihten sonraki örgütlenmelerde de yönetim vedisiplin kurulları kurucular kurulunca oluşturulmadığı gibi, henüz kongresiniyapmamış olan örgütlerdeki değişiklikler de kurucular kurulunca yapılmamış vebu değişikliklerden kurucular kurulan bilgi verilmemiştir.

CumhuriyetBaşsavcılığı, 2820 sayılı Kanunun Geçici 5. maddesinin (c) bendi uyarıncaoluşturulacak il ve ilçe organlarında görev alanlarla ilgili bilgi ve belgelerinyollanması için değişik tarihlerde Demokratik Sol Parti'ye uyarıda bulunmuştur.

DemokratikSol Parti Başkanlığının 25.9.1987 günlü yazısı ve eklerinden, merkez karar veyönetim kurulu kararıyla geçici olarak oluşturulmuş bulunan il ve ilçeörgütlerinin 26.4.1987 günü yapılan üçüncü kurucular kurulu toplantısındaonandığı anlaşılmaktadır.

II-İHTAR İSTEMİNİN GEREKÇESİ :

CumhuriyetBaşsavcılığının "Dava dilekçesi" olarak nitelediği SP.17.Hz. 1987/13sayılı, günsüz ihtar istemi yazısında özetle şu görüşlere yer verilmektedir :

2820sayılı Yasanın Geçici 5. maddesinin (c) bendi uyarınca Partinin geçici il veilçe örgütüne ait zorunlu organların, kurucular kurulunca oluşturulmasıgerekir.

Demokratiksol Parti Kurucular Kurulu son toplantısını 18.5.1986 günü yapmış, o tarihekadar oluşturulan il ve ilçe yönetim ve disiplin kurullarının başkan veüyelerine ilişkin isim listeleri okunarak kurucular kurulunca onaylanmış veböylece kabul edilmiştir.

18.5.1986gününden sonra oluşturulan 27 il ve 174 ilçe yönetim ve disiplin kurullarıkurucular kurulu tarafından oluşturulmadıkları gibi, henüz kongreleriniyapmamış olan örgütlerdeki değişiklikler de kurucular kurulunca yapılmamış,böylece davalı partide örgütlenme işlemleri 2820 sayılı Yasanın Geçici 5.maddesinin (c) bendine aykırı olarak yürütülmüştür.

Buitibarla Demokratik Sol Partiye :

a)İl ve ilçe yönetim ve disiplin kurullarının, 2820 sayılı Yasanın Geçici 5/cmaddesinde ifade edildiği üzere kurucular kurulu tarafından oluşturulması,

b)Henüz kongresini yapmamış teşkilattaki değişiklerin de bu kurulca yapılması,

c)18.5.1986 gününden sonra oluşturulmuş il ve ilçe teşkilatı ile bu tarihten öncekurulmuş olup da bu tarihten sonra yapılan değişikliklerin yasal durumagetirilmesi,

İçin2820 sayılı Yasanın 104. maddesi gereğince ihtar olunmasına karar verilmesigerekir.

III-İNCELEME VE DEĞERLENDİRME :

A)2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındakiKanunun 33. maddesinde, siyasi partilerin kapatılmasıyla ilgili davaların CezaMuhakemeleri Usulü Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle dosya üzerinde yapılaninceleme ile halledilmesi esası getirilmiştir. İncelemenin dosya üzerindeyapılmış olmasına rağmen, kapatma davalarında ilgili partiden savunmaistenilmesinin nedeni, bir yandan; kapatmanın cezai karakteri, diğer yandan,Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerini uygulama zorunluğu ileaçıklanabilir. Siyasi partiye ihtar, yasaların siyasi partilerle ilgiliemredici hükümlerine aykırı hareket edilmiş olması halinde kanuna uymasınısağlamak amacıyla o siyasi partiye yapılan bir uyarıdan ibarettir. Diğertaraftan, savunma alınmasını öngören bir yasa hükmü yoktur. Kaldı ki, ihtarauyulmamış olması halinde açılacak kapatma davasında, siyasi partiye savunmaimkanı tanınacağına göre, bu evrede siyasi partiden savunma istenilmesine gerekgörülmemiştir.

Bugörüşlere Muammer Turan, Mehmet Çınarlı ve Mustafa Şahin katılmamışlardır.

B)İşin Esasına Gelince :

22.4.1983günlü, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun Geçici 5. maddesinin (c) bendinde,bu Kanunun öngördüğü şekilde çeşitli parti kademelerinin kongreleri yapılıncayakadar partilerin geçici il ve ilçe teşkilatına ait zorunlu organların,kurucular kurulu (genel başkan, merkez karar ve yönetim kurulu ile merkezdisiplin kurulu üyeleri ve kurullara katılmayan kurucular) tarafındanoluşturulacağı hükme bağlanmıştır.

Yukarıdakısmen açıklandığı üzere Siyasi Partiler Kanununun 19. ve 20. maddelerine göresiyasi partilerin il ve ilçe örgütüne ait zorunlu organları, -il ve ilçekongreleri ayrık tutulursa- il ve ilçe başkanı ve yönetim kurulu ile il vetüzükte öngörülmüşse ilçe disiplin kurulundan ibarettir. 2820 sayılı KanununGeçici 5. maddesinin (c) bendi, il ve ilçe kongrelerine ait olması gereken ilve ilçe örgütü organlarını oluşturma yetkisini, kongreleri yapılıncaya kadarkurucular kurulan bırakmıştır.

Yasa,örgütlendirme yetkisini kullanacak kurulun kimlerden oluşacağını da göstermeksuretiyle özel ve uyulması zorunlu bir kural koymuştur. Parti içi demokrasiesaslarıyla ilişkili bulunan bu kural, buyurucu niteliktedir. Partifaaliyetlerini Siyasi Partiler Kanunu hükümlerinin öngördüğü esaslar içindedüzenlemek ve bu Kanunun uygulanmasını gösterip emrettiği işleri belirtmeküzere hazırlanan parti içi mevzuat (tüzük, yönetmelik, yetkili kurul kararları)ile Yasanın buyurucu bir kuralını değiştirme olanağı yoktur. Bunlar ancak,Kanunun düzenlemesine yetki verdiği konularda yeni ve değişik kurallariçerebilir.

YasanınGeçici 5. maddesinin (c) bendi, il ve ilçe örgütlerinin oluşturulması hakkındaaçık ve buyurucu kural koymuştur. Kanunda açıkça belirtilmediğine göre,kurucular kuruluna ait bulunan örgüt oluşturma yetkisinin, -sonradan kurucularkurulunun onayına sunmak koşuluyla da olsa- merkez karar ve yönetim kurulunadevredilmesine ve bu suretle bir nevi icazet yoluyla yapılan kanuna aykırıişleme meşruiyet kazandırılmasına işin tabi olduğu hukuki alan itibariyleolanak yoktur.

Olay,zorunlu nedenlerle büyük kongrenin toplanamadığı durumlarda, partinin hukukivarlığına son verilmesiyle tüzük ve program değiştirilmesi dışındaki bütünkararların merkez karar ve yönetim kurulunca alınabileceğine ilişkin 16.maddenin üçüncü fıkrası içerisinde de değerlendirilememiştir. Zira, 8. maddeparti kurulması için en az 30 kurucu üyeyi yeterli görmüştür. Bu sayının çoküstündeki kişiler tarafından kurulmuş bulunan Demokratik Sol Parti'nin"zorunlu sebep" olarak bu olguya dayanması kabul edilemez.

IV-SONUÇ :

1-Demokratik Sol Parti'nin savunmasının alınmasına gerek bulunmadığına, MuammerTuran, Mehmet Çınarlı ve Mustafa Şahin'in karşıoyları ve oyçokluğuyla,

2-il ve ilçe yönetim ve disiplin kurullarının 2820 sayılı Kanunun Geçici 5.maddesinin (c) bendi hükmüne göre Kurucular Kurulu tarafından oluşturulmasıgereğinin Siyasi Partiler Kanunu'nun 104. maddesi gereğince Demokratik SolParti Genel Başkanlığına ihtarına, Orhan Onar, Mahmut C. Cuhruk, NecdetDarıcıoğlu, Muammer Turan ve Selahattin Metin'in istemin reddi gerektiğiyolundaki karşıoyları ve oyçokluğuyla,

3-Kararın, gereği için Cumhuriyet Başsavcılığı ile Demokratik Sol Parti GenelBaşkanlığı'na tebliğine, oybirliğiyle,

1.7.1987gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

EsasSayısı : 1987/1 (S.P. İhtar)

KararSayısı : 1987/2

KararGünü : 1.7.1987

SayınMuammer Turan'ın karşıoy yazısının II. no.lu bendinde yer alan görüşlerekatılıyorum.

Orhan ONAR

Başkan

"I-Siyasi Partiler geçici 5 inci maddesinin c fıkrasında : "Bu Kanununöngördüğü şekilde çeşitli parti kademelerinin kongreleri yapılıncaya kadar,partilerin geçici il ve ilçe teşkilatına ait zorunlu organlar, kurucular kurulu(genel başkan, merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplin kuruluüyeleri ve bu kurullara katılmayan kurucular) tarafından oluşturulur"denilmekte ise de; aynı Kanun'un 14 üncü maddesinde; "Siyasi Partinin enyüksek organı büyük kongredir... Büyük kongre ilk toplantısını yapıncaya kadar,bu kongrenin yetkilerini kurucular kurulu kullanır" hükmü yer almaktadır.16 ncı maddesinde de; "Merkez karar organı, zorunlu sebepler dolayısıylabüyük kongrenin toplanamadığı hallerde, partinin hukuki varlığına son verilmesive tüzük ve programının değiştirilmesi dışındaki, bütün kararlarıalabilir" kuralı bulunmaktadır.

Buhükümler karşısında, Türkiye'nin her tarafından toplanan 612 kişi ile kurulduğuanlaşılan Demokratik Sol Partinin geçici il ve ilçe teşkilatına ait zorunluorganlarının bizzat ve yalnız kurucular kurulunca oluşturulması gerektiği;bilahare kendisinin onay ve icazetine bağlı olarak merkez karar ve yönetimkuruluna yetki devredemeyeceği, hatta merkez karar organı tarafındanoluşturulan geçici il ve ilçe zorunlu organlarını, kurucular kurulunun zamanzaman toplanıp onaylamasının veya değiştirip yenilerinin oluşturulmasınınkanuna aykırı bulunduğu gerekçesiyle adı geçen Siyasi Partiye ihtar yapılmasınıkanuna, hukuka, hayatın ve memleketin gerçeklerine ve gereklerine aykırı gördüğümdenbu karara katılamıyorum."

KARŞIOYYAZISI

EsasSayısı : 1987/1 (S.P. İhtar)

KararSayısı : 1987/2

KararGünü : 1.7.1987

DemokratikSol Parti'nin, kademe kongrelerini tamamlayıncaya kadar, il ve ilçeteşkilatlarına ait zorunlu organların, daha sonra Kurucular Kurulu'nun onayıalınmak suretiyle önceden Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca belirlenmesi 2820sayılı Yasanın 14. maddesinin sekizinci fıkrası ve Geçici 5. maddesinin (c)bendi hükümlerine aykırılık oluşturmaz. Kurucular Kurulu'nun onayına kadar busuretle oluşan kurullar karar alıma ve yürütme gücüne sahip olmayan birer kurulniteliği taşırlar. Geçici il ve ilçe organı vasfını ancak Kurucular Kurulu'nunonayı ile kazanırlar.

Bunedenlerle, Demokratik Sol Parti'ye ihtar yapılmasını öngören çoğunluk görüşünekarşıyım.

Mahmut C. CUHRUK

Başkanvekili

KARŞIOYYAZISI

EsasSayısı : 1987/1 (S.P. İhtar)

KararSayısı : 1987/2

KararGünü : 1.7.1987

22.4.1983günlü, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun "İl teşkilatı" başlığınıtaşıyan 19. ve "İçe teşkilatı" başlıklı 20. maddelerinde, il ve ilçeörgütlerinin il ve ilçe kongrelerince seçileceği genel kural olarakbelirlendikten sonra, Geçici 5. maddesinin "c" bendinde; bu Kanununöngördüğü şekilde çeşitli parti kademelerinin kongreleri yapılıncaya kadar,partinin geçici il ve ilçe teşkilatına ait zorunlu organlarının, KurucularKurulu (Genel Başkan, Merkez Karar ve Yönetim Kurulu ile Merkez Disiplin Kuruluüyeleri ve bu kurula katılmayan kurucular) tarafından oluşturulacağı ifadeedilmek suretiyle geçici il ve ilçe örgütlerini kuracak parti organı ayrıcagösterilmiş bulunmaktadır.

Kuruluşbildirisini 14.11.1985 tarihinde İçişleri Bakanlığına vererek bu tarihtetüzelkişilik kazanan, ancak Büyük Kongresini henüz toplamayan Demokratik SolParti'nin, 18.5.1986 tarihli Kurucular Kurulu toplantısına kader geçen süreiçinde Merkez Karar ve Yönetim Kurulu kararlarıyla oluşturduğu geçici il veilçe örgütlerini 18.5.1986 tarihinde toplanan Kurucular Kurulu'nun bilgisinesunarak, belirtilen dönemde gerçekleştirilen örgütlenmenin onaylanmasınısağladığı anlaşılmaktadır. 18.5.1986 tarihinden önceki örgütlenme, böylece,Kurucular Kurulu'nun onayı ile yasalaştırılmıştır.

18.5.1986tarihinden sonraki örgütlenme ise, Kurucular Kurulu'nun 18.5.1986 tarihlitoplantısında alınan karar çerçevesinde oluşturulmuştur. Bu karar, "...partinin geçici il ve ilçe örgütlenme ve değişikliklerin Merkez Karar veYönetim Kurulu kararı ile yapılabilmesini, bu yolda oluşturulan örgütlerinKurucular Kurulu'nun onayına sunulmasını ..." öngörmektedir. DemokratikSol Parti Tüzüğü'nün Geçici 3. maddesinin yedinci fıkrasına dayanılarak ittihazolduğu anlaşılan bahis konusu karar, geçici örgütlenme ve örgütdeğişikliklerine hasren, Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'na Kurucular Kurulu'nunonayına bağlı sınırlı bir yetki tanımaktadır.

Büyükkongresini, yapmayan Demokratik Sol Parti'nin en yüksek merkez organıdurumundaki Kurucular Kurulunun partinin hukuki varlığına son verilmesiyletüzük ve program değişikliklerini kapsamayan söz konusu yetkiyi doğrudandoğruya ve bizzat kullanması gerekmektedir. Demokratik Sol Parti KurucularKurulu'nun, ülke çapındaki geçici örgütlenmeye ilişkin yetkisini, onay koşulunabağlı olarak Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'na devretmesine kanımızca yasal birengel bulunmamaktadır.

26.4.1987tarihli Kurucular Kurulu toplantı tutanağından da anlaşılacağı üzere, MerkezKarar ve Yönetim Kurulu kararlarıyla geçici olarak oluşturulan il ve ilçeörgütlerine ait listeler bu toplantıda teker teker okunarak ayrı ayrı oyasunulduğuna ve bu dönemdeki örgütlenme de Kurucular Kurulu'nca kabul edilipbütünüyle onaylandığına göre, yasaların konu ile ilgili buyurucu hükümlerineuyulduğu ve bu doğrultudaki hükümlerin yerine getirildiği kabul edilmelidir.

İlve İlçe Yönetim ve Disiplin Kurullarının 2820 sayılı Kanun'un Geçici 5. maddesinin(c) bendi hükmüne göre Kurucular Kurulu tarafından oluşturulması gereğininSiyasi Partiler Kanunu'nun 104. maddesi gereğince Demokratik Sol Parti GenelBaşkanlığı'na ihtar edilmesine ilişkin olarak oyçokluğuyla tesis olunan1.7.1987 günlü karara bu nedenlerle katılmamaktayız.

KARŞIOYYAZISI

EsasSayısı : 1987/1 (S.P. İhtar)

KararSayısı : 1987/2

KararGünü : 1.7.1987

I-Anayasa Mahkemesi, ancak Anayasa ile verilen görevleri yerine getirdiğindenAnayasanın yüklemediği "Siyasi parti hakkında ihtar kararıverilmesi"ne dair Siyasi Partiler Kanunu'nun 104 üncü maddesinin Anayasayaaykırı olduğu ve ihmal edilmesi gerektiği düşünülebilir.

Bununlaberaber, ihtar kararına uyulmaması kapatma davasına sebep olduğundan ihtaristemini kapatama davasının bir unsuzu saymak mümkündür. Bu halde, savunmaalınmadan karar vermek hukukun temel kurallarına aykırı olmaktadır. İhtaristeğinin, kapatma davasından tamamen bağımsız, ayrı sayılıp bunun incelenmesive karara bağlanmasının Anayasaya aykırı olmadığı farzedilse dahi bu halde de,savunma almanın birçok faydalarına karşı, buna mani olan bir hüküm yoktur.Başlıca bu nedenlerle savunma alınmadan karar verilmesine karşıyım.

II-Siyasi Partiler geçici 5 inci maddesinin c fıkrasında : "Bu Kanununöngördüğü şekilde çeşitli parti kademelerinin kongreleri yapılıncaya kadar,partilerin geçici il ve ilçe teşkilatına ait zorunlu organlar, kurucular kurulu(genel başkan, merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplin kurulu üyelerive bu kurullara katılmayan kurucular) tarafından oluşturulur" denilmekteise de; aynı Kanun'un 14 üncü maddesinde; "Siyasi Partinin en yüksekorganı büyük kongredir... Büyük kongre ilk toplantısını yapıncaya kadar, bukongrenin yetkilerini kurucular kurulu kullanır" hükmü yer almaktadır. 16ncı maddesinde de; "Merkez karar organı, zorunlu sebepler dolayısıylabüyük kongrenin toplanamadığı hallerde, partinin hukuki varlığına son verilmesive tüzük ve programının değiştirilmesi dışındaki, bütün kararları alabilir"kuralı bulunmaktadır.

Buhükümler karşısında, Türkiye'nin her tarafından toplanan 612 kişi ile kurulduğuanlaşılan Demokratik Sol Partinin geçici il ve ilçe teşkilatına ait zorunluorganlarının bizzat ve yalnız kurucular kurulunca oluşturulması gerektiği;bilahare kendisinin onay ve icazetine bağlı olarak merkez karar ve yönetimkuruluna yetki devredemeyeceği, hatta merkez karar organı tarafındanoluşturulan geçici il ve ilçe zorunlu organlarını, kurucular kurulunun zamanzaman toplanıp onaylamasının veya değiştirip yenilerinin oluşturulmasınınkanuna aykırı bulunduğu gerekçesiyle adı geçen Siyasi Partiye ihtar yapılmasınıkanuna, hukuka, hayatın ve memleketin gerçeklerine ve gereklerine aykırıgördüğümden bu karara katılamıyorum.

Muammer TURAN

Üye

Full & Egal Universal Law Academy