Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2010/46, K.2014/42 Sayılı Karar - 04/06/2014

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2010/46 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2014/42

Karar Günü:4.6.2014

R.G.Tarih-Sayı:02.07.2014-29048

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

İşçilerin Sosyalist Partisi 2008 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

53 kişiden oluşan Kurucular Kurulunca 17.11.2008tarihinde kurulan İşçilerin Sosyalist Partisinin 15.6.2013 tarihindekapatılmasına karar verilmiş ve kapatılma kararı Genel Başkan Mustafa KAHYAtarafından 17.6.2013 gününde Anayasa Mahkemesine bildirilmiştir.

II- İLK İNCELEME

İşçilerin SosyalistPartisi Genel Başkanı Sevim BELLİ imzalı “Parti’nin 2008 yılında her hangibir gelir ve gideri olmadığına” dair yazı 30.6.2010 gün ve 1933 sayı ile,kesin hesap ve eki belgeler ise Genel Başkan Mustafa KAHYA tarafından 27.1.2012gün ve 2012/51 sayı ile Anayasa Mahkemesi Başkanlığına verilmiştir.

2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesinde, “Siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin maledinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler.

Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.”,

111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise “Siyasi partilerin 74 üncümadde hükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı ayakadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif paracezası verilir.”,

hükümleri yeralmıştır.

2008 yılı kesin hesapcetvelinin 30.6.2009 tarihine kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulmasıgerekirken 30.6.2010 gün ile 27.1.2012 gününde verilmesi, İşçilerin SosyalistPartisi 2008 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafından Haziran ayısonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiği yönündeki 2820sayılı Kanun’un 74. maddesi ile getirilen kurala uyulmadığını göstermekte ve budurum Kanun’un 74. madde hükümlerine aykırılık oluşturmaktadır.

Bu nedenle,2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket eden Partisorumluları hakkında yasal işlem yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

İşçilerin Sosyalist Partisi2008 yılı kesin hesap cetvellerinin ilk incelemesi sonucunda;

1- İşin esasının incelenmesine,

2- Partinin 2008 yılıkesin hesabını 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesinde öngörülensürede Anayasa Mahkemesine vermeyen Parti sorumluları hakkında, aynı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

4.6.2014 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III-ESASIN İNCELENMESİ

İşçilerinSosyalist Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2008 yılı kesin hesapçizelgeleri ile dayanağını oluşturan belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren Raportör Zekeriya AYDIN tarafından hazırlanan esas inceleme raporu,Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetiminmaddi öğelerini oluşturan belgelerde, Partinin 2008 yılı gelirleri toplamının1.500 YTL ve giderleri toplamının 1.500 YTL olduğu anlaşılmaktadır.

Partinin Genel Merkez ile birlikte 6 il teşkilatıbulunmaktadır. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez ve ilbaşkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veya kira olması gerekir. ŞayetParti yetkililerine ait binalarda siyasi faaliyette bulunuluyor ise (Genelmerkez ve il teşkilatının faaliyette bulunduğu binalar) bu takdirde kirasözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesigerekir.

Parti yetkililerinin sundukları birleşik kesin hesapta; Ankara,Antalya, Bursa, Samsun, İstanbul ve Denizli teşkilatına ilişkin herhangi birgelir ve gider belirtilmemiştir. Parti 17.11.2008 tarihinde kurulmuş olsa da,birleşik kesin hesapta bu iller bildirildiğine göre kurulan ve faaliyette olanbu yerlerin en azından yönetim giderlerinin (kuruluş, kira, su, elektrik,telefon, kırtasiye vb.) olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplardagörülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Budurumda 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesindeki bir siyasi partinin bütüngelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adına elde edileceği ile aynıKanun’un 70. maddesindeki bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasipartinin tüzel kişiliğinin adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.

Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, 2820 sayılıKanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekliişlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

Parti Genel Merkezine ait 2008 yılı defterleri ile gelirve gider belgeleri Mahkemeye sunulmamıştır. Mahkemeye yazılan yazıda TasfiyeKurulu ile ilgili bilgi verilmediği gibi defter ve belgeler hususunda daherhangi bir açıklama da bulunmamaktadır. Kapatılan İşçilerin Sosyalist PartisiTasfiye Kurulu adına Mustafa KAHYA ile Burak UYAN Anayasa Mahkemesine 27.1.2014günlü yazı sunmuşlardır. Söz konusu yazıda aynen,

 “İşçilerin Sosyalist Partisinin 2010-2011-2012yıllarının bütünleştirilmiş bütçelerinin Anayasa Mahkemesi tarafındanevraklarının istenmesi üzerine bu yıllara ait evrakların Sayıştay’a iletildiğive bu yıllara ait her hangi bir eksiklik tespit edilmediği Anayasa Mahkemesi tarafındanİşçilerin Sosyalist Partisine tebliğ edilmiştir. 2008-2009 yıllarına dairbütünleştirilmiş bütçenin ise MYK onayı ve üst yazı ile Anayasa Mahkemesineiletildiği, ancak 2013 yılı Haziran ayında İşçilerin Sosyalist Partisikapatılıncaya kadar Anayasa Mahkemesi tarafından evrak isteminde bulunulmadığıkapatılan partinin yöneticileri tarafından tarafımıza bildirilmiştir. Partifesih kararı aldığından bugüne 7 ay geçmiştir. Her hangi bir il adresi vekurumsal işleyişi olmayan, gerçekte siyasi hayatiyeti sonlanmış bir oluşumdan,takdir edileceği gibi 5-6 yıl öncesinin evraklarını bulmak olanak dışı birdurumdur.

Eğer Parti kapanmadan önce diğer yılların olduğu gibi2008-2009 yılları evrakları da istenmiş olsaydı bu isteğin yerine getirileceğiaçıktır.”

denilerek bu güne kadar belgelerin istenmemesinden dolayısorumluluğun Mahkemede olduğu iddia edilmiştir.

2820 sayılı Kanun’da siyasi partilerin sorumluluklarıylabirlikte görev ve yetkileri düzenlenmiştir. Kanun’a göre Parti hesabınınverilmesinden Partilerin yetkili kişileri sorumludur. Parti kapatılmış olsa daPartinin kapatıldığı andaki Genel Başkanı incelenmemiş yıllara ait gelir vegider belgeleri ile defterleri Mahkemeye vermelidir. Belgelerin Mahkemeyeverilmemesi durumunda bu belgelerin Tasfiye Kuruluna teslim edilmesi ve TasfiyeKurulunca da söz konusu belgelerin Mahkemeye sunulması gerekir.

Parti kapatılmış olsa da incelenmemiş ve karar verilmemişyıllara ait defter ve belgelerin Anayasa Mahkemesine sunulmaması nedeniylePartinin yetkili kişilerinin sorumlu olduğu açıktır. Parti sorumlularınca 2008yılı ile ilgili defterler ile belgelerin Mahkemeye verilmemesi nedeniylePartinin 2008 yılına ilişkin gelir ve gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterler yok kabul edilmiştir.

2820 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasında, “Herkademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri, gelen ve gidenevrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteritutmak zorundadırlar.”; beşinci fıkrasında, “Parti adına elde edilengelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığıilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir.”; altıncıfıkrasında, “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret olduklarıteşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir vetasdik edilir.” denilmiştir. Aynı Kanun’un 113. maddesinde de, “BuKanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydanbir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, biryıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.” hükmügetirilmiştir. Gelir ve giderlerin işlendiği defterler ibraz edilmediğinden Partisorumluları hakkında gerekli işlemlerin yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

Partinin sunduğu birleşik kesin hesapta Ankara, Antalya,Bursa, Samsun, İstanbul ve Denizli il teşkilatlarına ait her hangi bir gelirgider belirtilmediğinden dolayı sadece Genel Merkez hesabı incelenmiştir.

A- Genel MerkezGelirlerinin İncelenmesi

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı gelirleri toplamı 1.500YTL’nin tamamı bağışlardan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezine ait 1.500 YTL gelirin belgeyedayanması gerekir.

2820 sayılı Kanun’un “Gelirlerin sağlanmasında usul”başlıklı 69. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Sağlanan gelirin türü vemiktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzudüzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzası, makbuzda ve dip koçanlarında yeralır.”; 76. maddesinin üçüncü fıkrasında da, “Bu Kanunun 69 uncumaddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinin tevsikedilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıylabu gelir Hazineye irat kaydedilir.” denildiğinden, Partinin 2008 yılıiçinde elde ettiği ve belgelendiremediği 1.500 YTL’nin Hazineye gelir yazılmasıgerekir.

B- Genel Merkez Giderlerinin İncelenmesi

Parti GenelMerkezinin 2008 yılı giderleri olan 1.500 YTL’den 1.200 YTL’si kiragiderlerinden ve 300 YTL’si ısınma aydınlatma ve temizlik giderlerindenoluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2009 yılına devreden nakit mevcudubulunmamaktadır.

Parti Genel Merkezine ait 1.500 YTL giderin belgeyedayanması gerekir.

 2820 sayılı Kanun’un 76. maddesinin dördüncü fıkrasında,belgelendirilmesi gerektiği hâlde belgelendirilmeyen Parti giderleri miktarıncaParti malvarlığının Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği,70. maddesinin üçüncü fıkrasında ise beş milyon (2008 yılı için 52,37 YTL)liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı geçen harcamalarınfatura veya makbuz gibi belgelerle tevsik edilmesi zorunludur.

Bu bağlamda belgelendirilmesi gerektiği hâldebelgelendirilmeyen 1.500 YTL tutarındaki Parti malvarlığının Hazineye geliryazılması gerekir.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Partinin 2008 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, taşınmaz mal ile değeri 100 YTL’yi aşan taşınır mal, menkul kıymetve hak edinilmediği anlaşılmaktadır.

IV- SONUÇ

İşçilerinSosyalist Partisinin 2008 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

1- Kesin hesapta gösterilen ve belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen Genel Merkeze ait 1.500 YTL gelir ile 1.500YTL gider olmak üzere toplam 3.000 YTL karşılığı Parti malvarlığının, 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazineye gelirkaydedilmesi gerekmekle birlikte tasfiye süreci sonunda Partinin bütünmalvarlığının Hazineye geçmesi nedeni ile bu aşamada Hazineye gelirkaydedilmesine karar verilmesine yer olmadığına,

2- İlk İnceleme toplantısında verilen karar gereğince,Partinin 2008 yılı kesin hesabını 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesindeöngörülen sürede Anayasa Mahkemesine vermeyen Parti sorumluları hakkında aynıKanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

3- Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, 2820 sayılıKanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekliişlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,

4- Genel Merkeze ait gelir ve gider belgelerininkaydedildiği defterlerin verilmemesi nedeniyle 2820 sayılı Kanun’un 60. ve 113.maddelerine göre gerekli işlemlerin yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

4.6.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.