Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2011/19, K.2013/85 Sayılı Karar - 02/05/2013

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2011/19 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2013/85

Karar Günü:2.5.2013

R.G.Tarih-Sayı:29.06.2013-28692

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Ayyıldız Partisinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, NuriNECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımıyla22.3.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;

1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,

2- Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesiiçin Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Ayyıldız Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2010yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Raportör Selim ERDEM tarafından heyete sunulan ilk ve esas incelemeraporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Parti tüzelkişiliği adına kayıtlı olmayan ve parti tarafından kiralandığına ilişkin olarakda herhangi bir belge sunulmayan aşağıda plakaları verilen araçların akaryakıtgiderlerinin parti bütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.

Parti yetkilileri vermiş oldukları cevaplarında, '06EBK 45 nolu araç Anasan İnşaat Sanayi Ticaret Limited Şirketine ait olup,şirket tarafından partimizin kullanımına tahsis edilmiştir. Araç adınaçıkarılan Meclis giriş kartımız ektedir.' şeklinde açıklama yapmışlardır.

2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinde, 'Siyasipartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz. Bir siyasi partinin bütüngiderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır.'; 75. maddesinde, 'AnayasaMahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğunave kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderlerdolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.' ve 76.maddesinde de, 'Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigiderleri miktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineyeirat kaydedilir.' hükümleri yer almıştır.

Partinin cevabında 06 U 3605 plakalı araca ilişkin hiçbiraçıklama yapılmamış, 06 EBK 45 plakalı aracın ise Anasan İnşaat San. Tic. Ltd.Şirketi'ne ait olduğunu ve Partiye tahsis edildiğini belirtmişlerdir. Ancak, buaracın Partiye tahsis edildiğine ilişkin ve Parti hizmetlerinde kullanıldığınıgösteren bir bilgi ve belge sunulmamıştır. Partiye gönüllü olarak herhangi biraraç tahsisi yapılmış ise bu aracın tahsis edildiğine dair sözleşmedüzenlenerek tahsis miktarının bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

Parti yetkilileri cevap yazısı ekinde sadece 06 EBK 45plakalı araca ilişkin olarak 'Türkiye Büyük Millet Meclisi Geçici GörevliAraç Giriş Kartı'nı sunmuşlardır. Üzerinde geçerlilik tarihi dahibulunmayan bu giriş kartı, aracın Partiye tahsis edildiğini ve Partihizmetlerinde kullanıldığını, dolayısıyla yapılan ödemenin yasal olduğunugöstermemektedir.

Parti adına kayıtlı olmayan ve parti tarafından kiralandığına veyagönüllülük esasına göre parti hizmetlerine tahsis edildiğine ilişkin herhangibir belge bulunmayan araçların, akaryakıt giderlerinin parti amaçlarına uygunve parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarak kabul edilmesi mümküngörülmediğinden, 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırı olarak yapılantoplam 240 TL tutarındaki gider karşılığı parti malvarlığının 2820 sayılı Kanun'un75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye irat kaydedilmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.

B- SayıştayBaşkanlığı tarafından Partinin 2010 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda,2010 yılı itibariyle Genel Merkez ile birlikte 4 il ve 5 ilçede teşkilatlananPartinin, il ve ilçe örgütlerinin 2010 yılında herhangi bir gelir ve giderininbulunmadığına ilişkin bir yazı gönderdiği tespit edilmiştir. Konu SayıştayBaşkanlığının 21.3.2013 günlü yazısı ile Partiye sorulmuş, Parti yetkilileri degöndermiş oldukları 8.4.2013 günlü, 6/2013 sayılı cevap yazısında, Partinindevletten herhangi bir yardım almadığı, genel merkezin il ve ilçe örgütlerineherhangi bir yardımda bulunamadığı, il ve ilçe teşkilatlarının maddi sıkıntıiçerisinde olduğu ve bu nedenle 2011 yılında hiçbir faaliyette bulunmadıklarıve gider yapmadıkları gibi gelir de tahsil etmediklerini belirtmişlerdir.

Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutar partiye bağış geliri ve karşılığı da kira gideri olarakkaydedilmelidir.

Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

3.9.2003 tarihinde kurulmuş olan ve 2010 yılı itibariylegenel merkez ile birlikte 4 il ve 5 ilçede teşkilatlanan Partinin, il ve ilçeörgütlerinin 2010 yılında herhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığının kabuledilmesi hayatın olağan akışına uygun değildir.

2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinde, bir siyasi partininbütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği, 70.maddesinde de siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı vebir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak, karşılığını da genel yönetim gideri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dahil etmesi gerekir.

Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

2820 sayılı Kanun'un;

73. maddesinde, ''Parti merkezi ve bağlı ilçeleri dekapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonuna kadar,bir evvelki yıla ait uygulama sonuçlarını gösteren kesin hesaplarınıhazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olankesin hesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanırve birleştirilir'',

74. maddesinde, 'Siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin maledinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler'

Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınavermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.',

75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi, kesin hesaplaraait bilgilerin belgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebilir.Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar... Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.',

111.maddesinin birinci fıkrasında da, 'Siyasi partilerin;'

c) 75 inci madde gereğince yapılan inceleme vearaştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgilerivermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası,

'verilir.'

hükümlerine yer verilmiştir.

Siyasi partilerin parti merkezi ve iller teşkilatıtarafından hazırlanan yıllık kesin hesapları, merkez karar ve yönetimkurullarınca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir. Siyasi partilerin,karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlıilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birerörneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine verme yükümlülüğübulunmaktadır.

Anayasa Mahkemesi, siyasi parti kesin hesaplarınındenetimini, partilerin merkez karar ve yönetim kurullarınca incelenerek kararabağlanıp birleştirilmiş kesin hesaplar üzerinden yapmaktadır. Bu nedenle,siyasi parti kesin hesaplarının denetiminin yapılabilmesi için, parti merkez veil örgütlerinin kesin hesaplarının 2820 sayılı Kanun'a uygun olarakhazırlanması ve bu kesin hesapların parti merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanması ve birleştirilmesi gerekir.

Parti, il örgütlerinin 2010 yılı kesin hesabının 2820 sayılıKanun çerçevesinde denetiminin yapılmasını sağlayacak düzeyde bilgi ve belgeibraz etmemiştir. Bu haliyle partinin 2010 yılı kesin hesabının incelenipdenetlenmesi mümkün değildir. Bu nedenle, Parti hesabının 2820 sayılı Kanunhükümleri gereğince kabul edilmemesi ve hesap verilebilir şekilde kayıt vebelge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması,Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, incelemeve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerinyapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucunavarılmıştır.

III- SONUÇ

Ayyıldız Partisinin 2010 yılı hesabının incelenmesisonucunda;

1- Gelir ve gideriolmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyen Partinin 4il ve 5 ilçe örgütünün hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin2010 yılı birleştirilmiş kesin hesabının 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak sunulmadığınave kabul edilmesinin mümkün olmadığına,

2- Kesin hesaptagösterilen giderlerden parti amacına uygun ve parti tüzel kişiliği adınayapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 240 TL gider karşılığı partimalvarlığının 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddeleriuyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,

3- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca da yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

2.5.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.