Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2015/77, K.2018/91 Sayılı Karar - 08/11/2018

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2015/77 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2018/91

Karar Tarihi:8/11/2018

R.G. Tarih – Sayı:8/12/2018 –30619

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Büyük Anadolu Diriliş Hareketi Partisi 2014 yılı kesinhesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 26/5/2016tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusundabulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği ve birleştirilmiş kesinhesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Büyük Anadolu Diriliş Hareketi Partisi, kararabağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile Genel Merkez ve ilörgütlerine ait kesin hesap cetvellerini 29/9/2015 tarihinde AnayasaMahkemesine sunmuş; dolayısıyla 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasındaki “…Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi içinYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na vermek zorundadırlar.” amir hükmüneuymamıştır.

4. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde “74 üncü madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası… verilir.”denilmektedir.

5. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden Parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

6. Diğer taraftan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınınsiyasi parti teşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Büyük Anadolu DirilişHareketi Partisinin teşkilatlanmış olduğu illerden üç ile ait 2014 yılı kesinhesabını göndermediği tespit edilmiştir.

7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

9. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birincifıkrasında, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında,siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasipartinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı;111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme vearaştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göreparti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820sayılı Kanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

11. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

12. Bu itibarla Büyük Anadolu Diriliş Hareketi Partisinin2014 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri SayıştayBaşkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 günsüre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine, istenen bilgilerin istendiği sürede verilmemesi nedeniyle Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,

- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolarak nitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

26/5/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

13. Büyük Anadolu Diriliş Hareketi Partisinin AnayasaMahkemesine verdiği 2014 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturandefter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve SayıştayBaşkanlığınca hazırlanıp Raportör Sadettin CEYHAN tarafından Heyete sunulanesas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıKanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2014 yılı gelirleri toplamının 26.000,00 TL, giderlertoplamının 26.000,00 TL olduğu anlaşılmaktadır.

15. Partinin 2014 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2014 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır. Ancak Parti, gelir ve giderlerini belgelendirmemiştir.

16. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasında, bir siyasi partinin bütüngelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği; 70.maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, siyasi partilerin giderlerininamaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin osiyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı; 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen veistenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadarhapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceğihüküm altına alınmıştır.

17. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesiinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerden olduğundan 2820 sayılıKanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekliişlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.

A. Gelirlerinİncelenmesi

Genel Merkez Gelirleri

18. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 26.000,00 TLolup bunun tamamı aidat gelirlerinden oluşmaktadır.

19. Parti 2014 yılı gelirlerini belgelendirmemiştir. 2820sayılı Kanun’un “Denetim” başlıklı 75. maddesinin birinci fıkrasındaAnayasa Mahkemesinin kesin hesaplara ait bilgilerin belgelendirilmesini siyasipartilerden her zaman isteyebileceği ifade edilmekte, “Hazinece elkoyma”başlıklı 76. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında ise Kanun’un 69.maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinin tevsikedilmeyen kaynaklardan gelir sağladığının anlaşılması durumunda AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelirin Hazineye irat kaydedileceği ve belgelendirilmesigerektiği hâlde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti mal varlığınınAnayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği hükümleri yeralmaktadır.

20. Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen vetevsik edilmeyen 26.000,00 TL gelir karşılığı Parti mal varlığının Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.

B. Giderlerin İncelenmesi

Genel Merkez Giderleri

21. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 26.000,00 TLolup bunun 13.230,00 TL’si personel giderlerinden, 3.000,00 TL’si haberleşmegiderlerinden, 6.000,00 TL’si kira giderlerinden, 3.770,00 TL’si ısınma, aydınlatmave temizlik giderlerinden oluşmaktadır.

22. Parti 2014 yılı giderlerini belgelendirmemiştir.

23. Genel Merkez kesin hesabında gösterilen ancak 2820sayılı Kanun’un 75. maddesi hükümlerine aykırı olarak belgelendirilmeyen26.000,00 TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesigerekir.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

24. Partinin 2014 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Büyük Anadolu Diriliş Hareketi Partisinin 2014 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

A. Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterlerin gönderilmemesi nedeniyle Parti sorumluları hakkında22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını teminenAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

B. Partinin 2014 yılıkesin hesabında gösterilen ve belgelendirilmeyen 26.000,00 TL gelir ile 26.000,00TL gider olmak üzere toplam 52.000,00 TL karşılığı Parti mal varlığının 2820sayılı Kanun’un 75. ve 76. maddesi uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,

8/11/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.