Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2010/55, K.2014/37 Sayılı Karar - 04/06/2014

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2010/55 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2014/37

Karar Günü:4.6.2014

R.G.Tarih-Sayı:02.07.2014-29048

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Devrimci İşçi Partisi 2007 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Devrimci İşçi PartisiGenel Başkanı Süheyla Ece ERTAN imzalı yazıya ek olarak gönderilen kesin hesapcetveli ve ekleri Anayasa Mahkemesi Başkanlığına 9.8.2010 gün ve 3042-172 sayıile verilmiştir.

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesinde, “Siyasipartilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi,siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunudenetler.

Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınavermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.”,

111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise siyasipartilerin “74 üncü madde hükümlerine aykırı hareket eden sorumlularıhakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuzmilyon liraya kadar hafif para cezası verilir.”,

hükümleri yeralmıştır.

2007 yılı kesin hesapcetvelinin Anayasa Mahkemesi Başkanlığına 30.6.2008 gününe kadar sunulmasıgerekirken 9.8.2010 gün ve 3042-172 sayı ile verilmesi, Devrimci İşçi Partisi2007 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafından Haziran ayı sonunakadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiği yönündeki 2820 sayılıKanun’un 74. maddesi ile getirilen kurala uyulmadığını göstermekte ve bu durum 2820sayılı Kanun’un 74. madde hükümlerine aykırılık oluşturmaktadır.

Bu nedenle, 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerineaykırı hareket eden Parti sorumluları hakkında yasal işlem yapılabilmesi içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

2007 yılı kesin hesabındaki eksikliklerle ilgili12.1.2012 gün ve C.0.10.YİM.0.107.02/56-108 sayı ile Partiye yazılan yazıyacevap verilmediği gibi söz konusu yazıda istenen bilgi ve belgeler de verilen10 günlük sürede gönderilmemiştir. 12.1.2012 gün ve C.0.10.YİM.0.107.02/56-108sayılı yazıda istenen bilgi ve belgelerin istendiği şekil ve süredegönderilmeme nedeni 20.1.2014 gün ve 33787353/107.02-113/426 sayılı yazı iletekrar sorulmuştur. Partiye yazılan yazı adreste kimse olmaması nedeniylemahalle muhtarına teslim edilmiştir.

2007 yılı kesinhesabındaki eksikliklerle ilgili ne 12.12.2012 gün ve C.0.10.YİM.0.107.02/56-108sayılı ne de 20.1.2014 gün ve 33787353/107.02-113/426 sayılı yazıya cevapverilmemiş, dolayısıyla istenen bilgi ve belgeler gönderilmemiştir.

2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, “75 inci madde gereğinceyapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı maddegereğince istenen bilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverilir.” denildiğinden, Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan,2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göregerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.

Devrimci İşçi Partisi2007 yılı kesin hesap cetvellerinin ilk incelemesi sonucunda;

1- İşin esasının incelenmesine,

2- Partinin 2007 yılıkesin hesabını 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesinde öngörülensürede Anayasa Mahkemesine vermeyen Parti sorumluları hakkında, aynı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

3- Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan,2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinadengerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,

Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,4.6.2014 gününde karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Devrimci İşçi Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2007yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan belgeler üzerinde yapılaninceleme sonuçlarını içeren Raportör Zekeriya AYDIN tarafından hazırlanan esasinceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan belgelerde, Partinin2007 yılı gelirleri toplamının 1.200 YTL, giderleri toplamının 1.000 YTL olduğuve 200 YTL’nin nakit mevcudu olarak 2008 yılına devrettiği anlaşılmaktadır.

Partiden 2007 yılıkesin hesabının dayanağını oluşturan defterler ile gelir ve gider belgeasıllarının gönderilmesi 20.1.2014 gün ve 33787353/107.02-113/426 sayılı yazıile istendiği hâlde verilen sürede gönderilmemiştir.

Parti yetkilileri 2007 yılına ilişkin gelir ve giderbelgelerinin kaydedildiği defterleri sunmadığından dolayı defterler yok kabuledilmiştir.

2820 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasında, “Herkademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri, gelen ve gidenevrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteritutmak zorundadırlar.”; beşinci fıkrasında, “Parti adına elde edilengelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığıilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir.”; altıncıfıkrasında, “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret olduklarıteşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir vetasdik edilir.” denilmiştir. Aynı Kanun’un 113. maddesinde de, “BuKanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydanbir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, biryıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.” hükmügetirilmiştir. Gelir ve giderlerin işlendiği defterler ibraz edilmediğinden Partisorumluları hakkında gerekli işlemlerin yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

Devrimci İşçi Partisinin herhangi bir il, ilçe ve beldeteşkilatı bulunmadığından sadece Genel Merkez gelir ve giderleri incelenmiştir.

A- Genel MerkezGelirlerinin İncelenmesi

Parti Genel Merkezinin 2007 yılı gelirleri toplamı 1.200YTL’nin tamamı Parti üyelerinden alınan giriş ve üyelik aidatındanoluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2007 yılı gelir belgelerisunulmamıştır. 2007 yılı gelirleri arasında yer alan 1.200 YTL’nin belgeyedayanması gerekir.

2820 sayılı Kanun’un “Gelirlerin sağlanmasında usul”başlıklı 69. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Sağlanan gelirin türü vemiktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzudüzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzası, makbuzda ve dip koçanlarında yeralır.”; 76. maddesinin üçüncü fıkrasında da, “Bu Kanunun 69 uncumaddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinin tevsikedilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıylabu gelir Hazineye irat kaydedilir.” denildiğinden Partinin 2007 yılı içindeelde ettiği ve belgelendiremediği 1.200 YTL’nin Hazineye gelir yazılmasıgerekir.

Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.

B- Genel MerkezGiderlerinin İncelenmesi

Parti Genel Merkezinin 2007 yılı giderleri toplamı 1.000YTL’nin tamamı büro giderlerinden (kira, ısınma, aydınlanma, haberleşme,kırtasiye vb.) oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2008 yılına devreden nakit mevcudu200 YTL’dir.

Parti Genel Merkezinin 2007 yılı gider belgelerisunulmamıştır. 2007 yılı giderleri arasında yer alan 1.000 YTL’nin belgeyedayanması gerekir.

2820 sayılı Kanun’un 76. maddesinin dördüncü fıkrasında,belgelendirilmesi gerektiği hâlde belgelendirilmeyen Parti giderleri miktarıncaParti malvarlığının Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği;70. maddesinin üçüncü fıkrasında ise beş milyon (2007 yılı için 48,86 YTL)liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesizorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı geçen harcamaların fatura veyamakbuz gibi belgelerle tevsik edilmesi zorunlu olduğu belirtilmiştir.

Bu bağlamda, belgelendirilmesi gerektiği hâldebelgelendirilmeyen 1.000 YTL tutarındaki Parti malvarlığının Hazineye geliryazılması gerekir.

Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Partinin 2007 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, taşınmaz mal ile değeri 100 YTL’yi aşan taşınır mal, menkul kıymetve hak edinilmediği anlaşılmaktadır.

IV- SONUÇ

Devrimci İşçi Partisinin 2007 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Kesin hesapta gösterilen ve belgelendirilmesigerektiği hâlde belgelendirilmeyen Genel Merkeze ait 1.200 YTL gelir ile 1.000YTL gider olmak üzere toplam 2.200 YTL karşılığı Parti malvarlığının, 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazineye gelirkaydedilmesine,

2- İlk İnceleme toplantısında verilen karar gereğince,Partinin 2007 yılı kesin hesabını 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinde öngörülensürede Anayasa Mahkemesine vermeyen Parti sorumluları hakkında aynı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

3- İlk İnceleme toplantısında verilen karar gereğince,Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

4- Genel Merkez teşkilatına ait gelir ve giderbelgelerinin kaydedildiği defterlerin verilmemesi nedeniyle 2820 sayılıKanun’un 60. ve 113. maddelerine göre gerekli yasal işlemlerin yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,4.6.2014 gününde karar verildi.

KARŞIOY YAZISI

Devrimci İşçiPartisinin 2007 yılı mali denetimi konusunda 4 Haziran 2014 günü ilk ve esasinceleme kararı verilerek, Partinin 2007 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 69. ve 70. maddelerine uygunolarak belgelendirilmeyen toplam 2.200 TL karşılığı Parti malvarlığınınKanun'un 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazineye gelir kaydedilmesine kararverilmiştir.

Adı geçen Partinin2007 yılı hesaplarını Anayasa Mahkemesine 2008 yılı Haziran ayı sonuna kadarsunmadığı, bu konudaki eksikliklerle ilgili olarak Partiye 17.1.2012 tarihindetebligat yapıldığı, bu yazı üzerine de eksikliklerin giderilmemesi üzerine27.1.2014 tarihinde tebliğ edilen bir yazı ile gereğinin yapılmasının tekraristendiği ve bir kısım eksikliklerin giderilmesine rağmen bazı gelir ve giderbelgelerinin yine sunulmadığı anlaşılmaktadır.

Bu şekilde oluşandosya üzerinden Anayasa Mahkemesince 4.6.2014 günü inceleme yapılarak kararverilmiştir. Buna göre, Partinin 2007 yılı mali denetimi 7 yıl sonrayapılabilmiş olmaktadır.

Siyasi partilerinmali denetimlerinde, genel olarak kanuni belge saklama yükümlülüğüne ilişkinhukukumuzda geçerli olan ve 2820 sayılı Kanun'da da ilk inceleme kararındanitibaren 5 yıl olarak öngörülen sürenin sona ermesinden sonra, kanunensaklanması gereken belgelerin bulunmayışı gerekçesiyle Hazineye irat kaydetmekararı verilmesinin yasal dayanağı olmadığı düşüncesindeyim. Bu konudakigörüşüm Esas: 2001/20 (spmd), Karar: 2009/48 sayılı ve Resmî Gazete'nin 26.11.2009tarihli mükerrer nüshasında yayımlanan Anayasa Mahkemesi siyasi parti malidenetimi kararına karşı yazdığım karşıoyda açıklanmıştır. Bu nedenle Devrimciİşçi Partisinin 2007 yılı mali denetimine ilişkin karara katılmıyorum.

Öte yandan:

Siyasi parti mali denetimleri konusunda kronik hale gelenyapısal sorunlar nedeniyle sürekli gecikmeler yaşanmaktadır. Gerek Sayıştaydenetçilerinin gerek Anayasa Mahkemesinin mesaisi, siyasi parti malidenetimlerinden beklenen Anayasal ve hukuki yararla kıyaslanamayacak şekilde,küçük, siyasal katılımda ağırlığı az veya yok mesabesinde bulunan, Hazineden deherhangi bir yardım almayan partilerin mali denetimlerine harcanmakta, üstelikde bu denetimler hukuk devleti ile bağdaşmayacak gecikmelerleyapılabilmektedir. Siyasi partiler arasında etkinlik, temsil gücü, üye sayısı,Hazineden yardım alıp almama gibi nesnel ölçütlere dayalı bir farklılaşmayagidilmeksizin Anayasa Mahkemesince mali denetim yapılması uygulamasına sonverilmesi gerektiği açıktır. Bunun için hukukumuzda köklü bazı değişiklikleregidilmesinin artık bir zorunluluk haline geldiği yolundaki düşüncemi buvesileyle paylaşmak isterim.

Üye

 Osman Alifeyyaz PAKSÜT