Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2002/30, K.2009/20 Sayılı Karar - 10/02/2009

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2002/30 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2009/20

Karar Günü:10.2.2009

R.G.Tarih-Sayı:21.02.2009-27148

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Eşitlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, FulyaKANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve MehmetERTEN'in katılımıyla 17.9.2002 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;

Eşitlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

'Dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesine verdiği 2001 yılıkesinhesap çizelgeleri ile esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Kesinhesap çizelgelerinde 25.5.2001 günü kurulan ve GenelMerkez dışında örgütü bulunmayan Eşitlik Partisi'nin Genel Merkezinin 2001 yılıgelirlerinin 285.000.000.- lira, giderlerinin 254.240.000.- lira, 2002 yılınadevreden nakit mevcudunun 30.760.000.- lira olduğu, gelir toplamı ile gider venakit devir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.

A- Açıklama

Eşitlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabına ilişkin17.9.2002 tarihli ilk inceleme kararı Eşitlik Partisi Genel Başkanlığı'ndaDursun Altun'a 24.9.2002 tarihinde tebliğ edilmiş olmasına rağmen, Parti'ninGenel Merkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgelerini vedefter kayıtlarını yasal saklama süresi içerisinde Anayasa MahkemesiBaşkanlığı'na sunmadığı görülmüştür.

Parti'ye tekrar 25.12.2008 tarih ve 214-1472 sayılı yazıgönderilmiş ve Genel Merkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir-giderbelgeleri ve defter kayıtlarını göndermesi için on gün süre verilmiştir. Bunarağmen Parti tarafından herhangi bir belge ibraz edilmemiş ve yazıya da cevapverilmemiştir.

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 'Gelirlerinsağlanmasında usul' başlıklı 69 uncu maddesinde;

'Bir siyasi partinin bütün gelirleri, o siyasi partinintüzelkişiliği adına elde edilir.

Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilatkademelerinin gelirleri, parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılanmakbuzlar karşılığında alınır. Bastırılan ve parti teşkilat kademelerinegönderilen gelir makbuzlarının seri ve sıra numaralarına ait kayıtlar partigenel merkezinde tutulur. Parti teşkilat kademeleri aldıkları ve kullandıklarımakbuzlar dolayısıyla parti merkez karar ve yönetim kuruluna karşı malisorumluluk taşırlar.

Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığıkimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı veimzası, makbuzda ve dip koçanlarında yer alır.

Makbuzların asıl kısımlarıyla dip koçanlarında aynı sıranumarası bulunur. Makbuz dip koçanlarının saklama süresi, Anayasa Mahkemesininilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihinden itibaren beşyıldır.', hükmüne yer verilmiştir.

2820 sayılı Kanunun 'Giderlerin yapılmasında usul'başlıklı 70. maddesinde, beşmilyon (2001 yılı için 11.863.800) liraya kadarharcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesinin zorunluolmadığı, giderlere ait belgeleri saklama süresinin, özel kanunlarda gösterilendaha uzun süreye ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, kesinhesabın AnayasaMahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihindenitibaren beş yıl olduğu belirtilmiştir.

Kanunun 'Denetim' başlıklı 75 inci maddesinde;

'Anayasa Mahkemesi, kesinhesaplara ait bilgilerin belgelendirilmesinisiyasi partilerden her zaman isteyebilir.

Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar. Budenetimi, Sayıştaydan yardım sağlanarak hazırlatacağı raporlar üzerindenyapabileceği gibi, siyasi partilerin genel merkezlerinde ve mahalli teşkilatlarındadoğrudan doğruya veya kendi üyeleri arasından görevlendireceği bir naip üyeveya mahallin en kıdemli adli veya idari yargı hakimi niyabetinde yaptıracağıinceleme ve araştırmalar üzerinden de yapabilir. Bu maksatla, yeminli bilirkişigörevlendirebilir.

Anayasa Mahkemesi, ilgili siyasi partinin başkanındanveya temsilcisinden yazılı mütalaa isteyebilir; gerekli görürse sorumlu uzmanmuhasipler de dahil ilgililerin sözlü açıklamalarını dinleyebilir.

Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partiningelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygunolmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir.

Siyasi partilerin büyük kongrelerinin kesinhesaplarhakkındaki kararları, Anayasa Mahkemesinin denetimini etkilemez. AnayasaMahkemesinin bu denetim sonucunda vereceği kararlar kesindir.' denilmiştir.

Kanunun 'Hazinece elkoyma' başlıklı 76 ncı maddesinde,Kanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasipartinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelirin Hazineye irat kaydedileceği ve belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca partimalvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği kuralabağlanmıştır.

Buna göre, siyasi partilerin kesinhesaplarının dayanağınıoluşturan gelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarını yasal saklama süresiiçerisinde Anayasa Mahkemesine sunması gerektiğinden, gelir-gider belgeleri vedefter kayıtlarını göndermeyen Partinin, kesinhesabında gösterdiği gelir vegider rakamları toplamı kadar parti malvarlığının Hazineye irat kaydedilmesigerektiği sonucuna varılmıştır.

Partinin 2001 yılı içinde elde ettiği vebelgelendiremediği 285.000.000.- lira geliri ile belgelendirmesi gerektiğihalde belgelendiremediği 254.240.000.- lira gideri olmak üzere toplam539.240.000.- lira tutarındaki Parti malvarlığının Hazineye gelir yazılmasıgerektiği sonucuna varılmıştır.

B- Parti Malları

Eşitlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesap belgeleriüzerinde yapılan incelemede, Parti'nin 2001 yılında herhangi bir taşınmaz malve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır mal ve menkul kıymet edinimininolmadığı anlaşılmıştır.

IV- SONUÇ

Eşitlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabının incelenmesisonucunda; Genel Merkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir-giderbelgeleri ve defter kayıtlarını Anayasa Mahkemesine sunmayan Parti'ninkesinhesabında gösterilen 285.000.000.- lira gelir ve 254.240.000.- lira giderininbelgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmediğinden, toplam 539.240.000.-lira tutarındaki Parti malvarlığının, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun75. ve 76. maddeleri gereğince Hazine'ye gelir kaydedilmesine, Osman AlifeyyazPAKSÜT'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 10.2.2009 gününde karar verildi.

KARŞIOY YAZISI

Eşitlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabındabelgelendirilmeyen 285.000.000.- lira gelir ve 254.240.000.- lira giderinhazineye gelir kaydedilmesine aşağıdaki nedenlerle katılmıyorum:

Siyasi Partiler Kanunu'nun 69. maddesinin dördüncüfıkrasında, gelirlere ait makbuz dip koçanlarının saklama süresinin, AnayasaMahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihindenitibaren beş yıl; aynı Kanunun 70. maddesinin dördüncü fıkrasındagiderlere ait belgeleri saklama süresinin de kesinhesabın Anayasa Mahkemesininilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihinden itibaren keza beşyıl olduğu belirtilmiştir. Yasada, bu sürelerin herhangi bir nedenlekesilmesi, durdurulması veya uzatılması öngörülmemiştir.

Eşitlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabına ilişkinAnayasa Mahkemesi'nin ilk inceleme kararı, adı geçen partiye 24.9.2002tarihinde tebliğ edilmiştir. Buna göre, Parti'nin belge saklama yükümlülüğü, 24.9.2007tarihinde ortadan kalkmıştır.

Belge ile kanıtlanması gereken gelir ve harcamalarınhukuka uygunluğunun saptanabilmesi için bu belgelerin yasada belirlenen birsüre ile saklanması öngörülmüşse, ispat külfeti bu süre içerisine belgelerisaklamakla yükümlü olan tarafa, sürenin dolmasından sonra ise gelir veharcamaların hukuka uygun olmadığını iddia eden tarafa aittir. Aksine birdüşünce, belge saklama yükümlülüğünün belli sürelerle sınırlandırılmasınıöngören düzenlemeleri anlamsız kılar ve hukuk devletinin başlıca özelliklerindenolan hukuki güvenlik ilkesine ters düşer.

Olayda ispat yükü beş yıl süreyle, gelir ve giderlerinibildiren ancak, bunların belgelerini ibraz edemeyen Parti'nin üzerindedir. Malidenetime ilişkin esas incelemenin bu süre içinde yapılması ve Parti'nin, belgesunamadığı miktarlarla sorumlu tutulması gerekirken bu yapılmamıştır.Kesinhesabın bildiriminden 7 yıl, belge saklama yükümlülüğünün dolmasından 1,5yıl geçtikten sonra Parti'nin gelir ve giderlerinin Yasa'ya aykırı olduğununkabulü ile sözkonusu gelir ve harcamaların karşılığı olan miktarların Hazine'yegelir kaydedilmesinin hukuki dayanağı yoktur. Kaldı ki Parti, hiçbir gelir vegider bildiriminde bulunmasaydı, Hazine'ye herhangi bir miktarın gelirkaydedilmesine de karar verilemeyecekti.

İspat hukukunun temel ilkeleri ve hukuki güvenlikgözetilmeksizin yaptırım uygulamasının Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilenhukuk devleti ile bağdaşmadığı kanısındayım.