Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2009/3, K.2013/15 Sayılı Karar - 03/01/2013

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2009/3 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2013/15

Karar Günü:3.1.2013

R.G.Tarih-Sayı:06.02.2013-28551

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Sosyaldemokrat Halk Partisinin 2008 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

SosyaldemokratHalk Partisi 24.5.2002 tarihinde 176 kurucu üye ile kurularak tüzel kişilikkazanmıştır. Sosyaldemokrat Halk Partisinin 13.3.2010 gününde yapmış olduğuIII. Olağanüstü Kurultayında, Eşitlik ve Demokrasi Partisinin katılımınınkabulüne ve bu katılımla birlikte Partinin isminin Eşitlik ve Demokrasi Partisiolarak değiştirilmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

II- İLK İNCELEME

Parti Genel Merkezi ve il örgütleri kesin hesaplarınınincelenip kabul edildiğine ve birleştirildiğine ilişkin Parti Meclisinin kararısunulmamıştır.

PartiTüzüğü'nün, 'Parti Meclisi' başlıklı 28. maddesinde, Parti Meclisininkurultaydan seçilen 60 üyeden oluşacağı ve her ay toplanacağı; 'PartiMeclisinin görev ve yetkileri' başlıklı 29. maddesinin (f) fıkrasında,kesin hesabı onaylamanın veya reddetmenin Parti Meclisine ait olduğu; 'MerkezYürütme Kurulu' başlıklı 30. maddesinde, Parti Meclisinin kendi arasındangizli oyla 15 kişilik Merkez Yürütme Kurulunu seçeceği, genel başkanın MerkezYürütme Kurulu üyeleri arasından en fazla (4) genel başkan yardımcısı seçipgörevlendirebileceği; 'Merkez Yürütme Kurulunun görevleri' başlıklı 31.maddesinde ise yıllık bütçeyi hazırlayarak Parti meclisinin onayından sonrauygulamanın ve Kurultaya ve ilgili yerlere sunmak üzere kesin hesabı çıkarmanınMerkez Yürütme Kurulunun görevi olduğu belirtilmiştir.

Kesinhesabı onaylayıp reddetmek Parti Meclisinin yetkisinde olduğuna göre kesinhesabın onaylandığına dair Parti Meclisinin kararının olması gerekir. Yazı ileistenilmesine rağmen kesin hesabın onaylandığına dair Parti Meclisi kararısunulmamıştır.

2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Partimerkezi ve bağlı ilçeleri de kapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılınıizleyen Nisan ayı sonuna kadar, bir evvelki yıla ait uygulama sonuçlarınıgösteren kesinhesaplarını hazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler veparti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.'

74.maddesinde, 'Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır.Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerininKanuni uygunluğunu denetler.

Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.'

111.maddesinin (b) bendinde; 'Siyasi partilerin 74 üncü madde hükümlerine aykırıhareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeşmilyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verilir.'

hükümleriyer almaktadır.

Kesin hesapların incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Parti Meclisinin kararı olmaması hesabın tam olarak74. maddeye uygun sunulmadığını göstermektedir. Dolayısıyla, SosyaldemokratHalk Partisi 2008 yılı kesin hesabının, Parti Genel Başkanı tarafından Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiği yönündeki2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi ile getirilen kurala uyulmadığı görülmektedir.

Dolayısıyla, 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi hükümlerineaykırı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanun'un 111. maddesinin (b)fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

Bu itibarla, Sosyaldemokrat Halk Partisi 2008 yılı kesinhesabının ilk incelemesi sonucunda;

1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,

2- Kesinhesaplarının incelenip onaylandığına ilişkin Parti Meclisi kararı olmadığından SiyasiPartiler Kanununun 74. ve 111. maddesinin (b) bendi uyarınca yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

3.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2008 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılaninceleme sonuçlarını içeren Anayasa Mahkemesi Raportörü Zekeriya AYDINtarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2008 yılı genel merkez gelirleri toplamının 273.107,58 YTL, giderleritoplamının 605.686,57 YTL olduğu, 11.156,07 YTL.nin ise kasa ve bankamevcudunun 2009 yılına devrettiği anlaşılmaktadır.

Sosyaldemokrat Halk Partisinin 2008 yılı Genel Merkezkesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardanoluştuğu, bu haliyle 2008 yılı birleşik kesin hesabının doğru ve denk olduğusonucuna varılmıştır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarında açıkgözüken Adana, Adıyaman, Afyonkarahisar, Ağrı, Ankara, Antalya, Artvin, Aydın,Balıkesir, Bilecik Bingöl, Bitlis, Bolu, Bursa, Çanakkale, Çankırı, Çorum,Denizli, Diyarbakır, Edirne, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Eskişehir, Gaziantep,Giresun, Hakkari, Hatay, İçel, İstanbul, İzmir, Kars, Kastamonu, Kırklareli,Kırşehir, Kocaeli, Konya, Kütahya, Malatya, Manisa, Kahramanmaraş, Mardin,Muğla, Muş, Nevşehir, Ordu, Rize, Sakarya, Samsun, Siirt, Sinop, Sivas,Tekirdağ, Tokat, Trabzon, Tunceli, Şanlıurfa, Van, Zonguldak, Karaman, Batman,Şırnak, Bartın, Ardahan, Iğdır, Yalova, Karabük, Kilis ve Düzce olmak üzeretoplam 69 il ile ilgili herhangi bir gelir ve gider bildirilmemiştir.

Parti il örgütleri faaliyette olduğuna göre, bu yerleringiderlerinin nasıl karşılandığının belgeleriyle birlikte açıklanmasıistenmiştir.

Parti yetkilileri'Halen faaliyet göstermekte olan EDPil, ilçe ve belde örgütleri içinde faaliyet gösterilen mekanın mülkiyetikendisine ait olan yoktur. Bunların kira durumu ve yönetim giderlerinin karşılanmasınadair bilgiler ise sorumluluk aldığımız dönem itibariyle (13 mart 2010 sonrası)mevcut belgeler ışığında, usulüne uygun hazırlanmış olarak ve kesin hesapbağlamında tarafınıza iletilmiştir.' şeklinde cevap vermişlerdir.

Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe veya belde başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veyakira olması gerekir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi partifaaliyette bulunuluyor ise (il, ilçe veya belde teşkilatının faaliyette bulunduğubinalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiyebağış olarak kaydedilmesi gerekir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtlarına görePartinin 69 ilde teşkilatı bulunmasına karşın bu illerle ilgili her hangi birgelir ve gider bildirilmemiştir.

Partinin il örgütleri faaliyette olduğuna göre, buyerlerin en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye vb.) olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesikayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820sayılı Kanun'un 69. maddesindeki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, osiyasi partinin tüzel kişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun'un 70.maddesindeki bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliğinin adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.

Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un 111.maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

A- Genel Merkez Gelir ve Gider Belgeleri İle ilgiliAçıklama

Parti yetkililerinden Parti Genel Merkezi 2008 yılı kesinhesabının dayanağını oluşturan defterler ile gelir ve gider belge asıllarınıngönderilmesi istenmiştir.

Parti yetkilileri 'Şaibeli bir su baskını nedeniylepartinin o dönemlere ait bütün belgelerinin tahrip ve kayıp olduğu, partiyönetimlerinde yer aldığımız ve durumdan haberdar olduğumuz zaman itibariyletarafınıza bildirilmiştir.

Belgelerin usulüne uygun olarak düzenlenip tarafınıza ulaştırılması,ifade edilen nedenlerle maddeten mümkün olamamıştır.' şeklinde cevap vermişlerdir.

Partiyetkililerinin cevap yazısında belirttikleri husus 2006 yılı hesabındaincelenmiş ve Mahkeme, 'Birbirinin aksi yönünde görüş belirtilen iki adetbilirkişi raporunun olması ve su basmasına ilişkin olarak resmi makamlarcadüzenlenmiş bir belgenin bulunmaması, ayrıca parti görevlisi Nurettin Gevşek'inifadeleri göz önünde bulundurulduğunda, Partinin 2008 yılındaki görevlilerininAnayasa Mahkemesi tarafından yapılacak denetimden kaçınmak için su baskınıolmuş gibi göstererek belgeleri imha ettikleri veya sakladıkları sonucunavarılmıştır.' gerekçesiyle Parti yetkililerinin savunmasına itibaretmemiştir.

AnayasaMahkemesi partilerin mali denetiminde parti tüzel kişiliğini dikkate alarakyargılama yapmaktadır. Dolayısıyla yöneticilerin birbirleri ile olanilişkileri, ilgili yıl hesabının incelenme ve yargılanmasında dikkatealınmamakta, suç unsuruna rastlanılması halinde Başsavcılığa suç duyurusundabulunulmaktadır.

Parti yetkililerinin verdiği cevaptan Genel Merkez 2008yılı kesin hesabının dayanağını oluşturan gelir ve gider belgelerinin ibrazedilmediği/edilemediği anlaşılmaktadır.

B- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezinin gelirleri 273.107,58 YTL olarakgösterilmiştir.

Bunun 88.887,57 YTL.si bağış ve yardımlar, 2.120 YTL.sitoplantı katılım gelirleri, 17.843 YTL.si PM/MDK başvuru bedelleri, 5.950YTL.si muhtelif bağışlar, 15.925 YTL.si sosyal etkinlik gelirleri, 2.320 YTL.sikampanya gelirleri, 9.425 YTL.si taahhütnamelerle ödenen aidatlar, 130.623YTL.si aidatlar, 13,37 YTL.si faiz gelirleri ve 0,64 YTL.si diğer olağan gelirve karlardan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu defterler sunulmamıştır.

2008 yılı gelirleri arasında yer alan 273.107,58 YTL.ninbelgeye dayanması gerekir.

2820 sayılı Kanun'un 76. maddesinin üçüncü fıkrasında,Kanun'un 69. maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinintevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesikararıyla bu gelir Hazineye irat kaydedileceği belirtildiğinden, Partinin 2008yılı içinde elde ettiği ve belgelendiremediği 273.107,58 YTL.ninHazine'ye gelir yazılması gerekir.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinden 69 ilin herhangi bir geliribulunmamaktadır.

C- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı giderleri 605.686,57 YTLolarak gösterilmiştir.

Bunun 559,47 YTL.si post makinası komisyon giderleri,273,53 YTL.si havale-çek provizyon giderleri, 50.965,04 YTL.si SSK prim gecikmebedeli, 32.795,83 YTL.si işçi ücret giderleri, 5.847,66 YTL.si kırtasiyegiderleri, 4.154 YTL.si gazete ve dergi abone giderleri, 1.727,90 YTL.si postave kargo giderleri, 20.813,98 YTL.si telefon giderleri, 2.384 YTL.si sugiderleri, 4.640,37 YTL.si yol giderleri, 10.526,98 YTL.si ısıtma giderleri,4.660 YTL.si aydınlatma giderleri, 7.053,50 YTL.si temsil ve ağırlamagiderleri, 5.493,32 YTL.si tamir bakım giderleri, 498,44 YTL.si temizlikgiderleri, 9.517,92 YTL.si toplantı giderleri, 3.599,28 YTL.si danışmanlı ücretgiderleri, 630 YTL.si basın yayın giderleri, 73.935 YTL.si kira giderleri,163,87 YTL.si noter giderleri, 94.690,50 YTL.si tanıtım propaganda giderleri,136,62 YTL.si internet hat giderleri ve 270.619,36 YTL.si diğer çeşitligiderlerden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2009 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 11.156,07 YTL.dir.

2820 sayılı Kanun'un 76. maddesinin dördüncü fıkrasında,belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderlerimiktarınca parti malvarlığının Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye iratkaydedileceği; 70. maddesinin ikinci fıkrasında ise Beşmilyon (2008 yılı için52,37 YTL) liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı geçen harcamalarınfatura veya makbuz gibi belgelerle tevsik edilmesi zorunlu olduğubelirtilmiştir.

Bu bağlamda belgelendirilmesi gerektiği haldebelgelendirilmeyen 605.686,57 YTL tutarındaki Parti malvarlığınınHazine'ye gelir yazılması gerekir.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinden 69 ilin herhangi bir gideribulunmamaktadır.

D- Parti Mallarının İncelenmesi

Partinin 2008 yılında edindiği taşınmaz ve değeri yüzlirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü haklarındeğerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini belirten liste ile belgelersunulmadığından inceleme yapılamamıştır.

IV- SONUÇ

SosyaldemokratHalk Partisinin yeni adıyla Eşitlik ve Demokrasi Partisinin 2008 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Kesinhesapta gösterilen ve belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyengenel merkeze ait 605.686,57 YTL gider ve 273.107,58 YTL gelir olmak üzeretoplam 878.794,15YTL karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazine'ye gelirkaydedilmesine,

2-İlk İnceleme toplantısında verilen karar gereğince, kesin hesaplarınınincelenip onaylandığına ilişkin Parti Meclisi kararının sunulmaması nedeniyleSiyasi Partiler Kanunu'nun 74. ve 111. maddesinin (b) bendi uyarınca yasalişlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,

3- Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Kanun'un 111. maddesinin(c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

3.1.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy