Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1996/22, K.1999/21 Sayılı Karar - 16/06/1999

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1996/22(Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:1999/21

KararGünü:16.6.1999

R.G.Tarih-Sayı:16.07.1999-23757

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

2.11.1997 tarihinde Barış Partisi'nekatılan Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'nin 1995 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca, Ahmet Necdet SEZER, Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, YalçınACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, FulyaKANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü SÖNMEZ'in katılmalarıyla 23.12.1998gününde yapılan ilk inceleme toplantısında; 'Barış Partisi'ne katılan YeniDemokrasi Hareketi Partisi'nin 1995 yılı kesinhesap cetvellerinin incelenmesisonucunda; Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, GenelMerkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir, gider belgeleri ve ilgilidefterlerin gönderilmesi için Parti'ye, bu kararın tebliğinden itibaren 30 günsüre verilmesine, Parti'ye tebliğ edilmesi için karar örneğinin YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1995 yılı kesinhesap çizelgeleri üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içerenesas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddî ögelerini oluşturankesinhesap cetvellerinde Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'nin 1995 yılı içindeGenel Merkez gelir ve giderleri 52.329.748.101.- lira, 52 il örgütü ile ilörgütü bulunmayan 13 ilçe örgütünden gelir ve gideri bulunmadığı bildirilen 43il ve 5 ilçe örgütü dışında kalan 9 il ve 8 ilçe örgütünün gelir ve giderleride 20.834.377.061.- lira olmak üzere toplam 73.164.125.162.- lira olarakgösterildiği, gelir, gider ve devir rakamlarının birbirine denk olduğugörülmüştür.

 A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin 1995 yılıgelirleri 52.329.748.101.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun; 865.048.600.- lirası Partitanıtım malzemelerinin satış gelirleri, 10.766.842.500.- lirası Parti yayınlarıile basılı evrak satış gelirleri ve düzenlenen etkinliklerin gelirleri,30.460.579.964.- lirası bağış ve yardımlar ile diğer gelirler, 686.295.- lirasıParti malvarlığı gelirleri, 2.998.590.898.- lirası nakit devri, 7.237.999.844.-lirası da Parti borçlarıdır.

Genel Merkez'in kesinhesap cetvelindegösterilen 52.329.748.101.- lira gelirin dayanağını oluşturan defter ve gelirgider belgelerinin gönderilmesi için 23.12.1998 günlü kararın tebliğ tarihindenitibaren 30 günlük süre verilmiş, Parti'nin istemi üzerine 23.2.1999 günlükararın tebliğinden itibaren 45 günlük ek süre tanınmıştır.

İstenen gelir belgeleri karardabelirtilen 45 günlük ek süre içinde de gönderilmemiştir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun76. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, 69. maddede belirtilen esaslara aykırıolarak bir siyasî partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığıanlaşılırsa Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelirin Hazine'ye gelir yazılmasıgerektiğinden, 52.329.748.101 - 2.998.590.898= 49.331.157.203.- lira gelirinHazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin bağlı ilçe örgütlerini dekapsayan 9 il örgütü ile il örgütü bulunmayan 8 ilçe örgütünce sağlanan 1995yılı gelirler toplamı 20.834.377.061.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 3.087.695.280.- lirası ödentigelirleri, 221.118.000.- lirası Parti tanıtım malzemelerinin satış gelirleri,5.188.407.812.- lirası Parti yayınları ile basılı evrak satış gelirleri vedüzenlenen etkinliklerden sağlanan gelirler, 12.228.293.847.- lirası bağış veyardımlar ile Parti içi gelir transferleri ve diğer gelirler, 108.862.122.-lirası da Parti borçlarıdır.

İl ve ilçe örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 61. maddesinde belirtilen kaynaklardansağlandığı, Merkez Karar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığıgörülerek bunların Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 1995 yılıiçindeki giderleri 51.994.774.976.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 13.674.635.158.- lirası genelfaaliyet giderleri, 2.085.576.740.- lirası Parti tanıtım malzemelerinin satınalma giderleri, 5.898.721.661.- lirası yayın ve basılı evrak satın almagiderleri ile düzenlenen etkinliklere ilişkin giderler, 2.001.097.087.- lirasıtaşıt alımları giderleri, 2.866.721.941.- lirası personel ve eğitim giderleri,23.352.194.242.- lirası seçim ve propaganda giderleri ile seyahat, temsil,ağırlama ve Parti içi gider transferleri, 2.115.828.147.- lirası da geçen yılaait borç ödemeleri ile iş avansları ve diğer yasal giderlerdir.

Parti Genel Merkezi'nin 52.329.748.101.-lira geliri ile 51.994.774.976.- lira gideri arasındaki farkı oluşturan334.973.125.- lira nakit mevcudu olarak 1996 yılına devredilmiştir.

Parti; 51.994.774.976.- lira giderindayanağını oluşturan belgeleri de yukarıda belirtilen kararlar uyarınca verilensüre ve ek süre içinde göndermemiştir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun70. maddesinin ikinci fıkrasında; beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veyafatura gibi bir belge ile belgelendirilmesinin zorunlu olmadığıbelirtildiğinden bu tutarı aşan harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelgeye dayandırılması zorunludur.

Aynı Yasa'nın 76. maddesinin sonfıkrasına göre, belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigideri tutarınca parti malvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'yegelir yazılması gerektiğinden, belgesiz gider tutarı 51.994.774.976.- lira Partimalvarlığının Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti'nin bağlı ilçe örgütlerini dekapsayan 9 il örgütü ile il örgütü bulunmayan 8 ilçe örgütünün giderler toplamı20.170.535.745.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun; 11.115.916.317.- lirası genelfaaliyet giderleri, 1.399.751.310.- lirası Parti tanıtım malzemelerini satınalma giderleri, 2.541.948.240.- lirası yayın ve basılı evrak satın almagiderleri ile düzenlenen etkinliklere ilişkin giderleri, 203.564.657.- lirasıtaşıt alımları giderleri, 1.240.737.943.- lirası personel ve eğitim giderleri,3.041.588.745.- lirası parti içi gider transferleri, seçim ve propagandagiderleri ile seyahat, temsil ve ağırlama giderleri, 627.028.533.- lirası dadepozito ve teminatlar ile diğer yasal giderlerdir.

İl ve ilçe örgütlerinin 20.834.377.061.-lira geliri ile 20.170.535.745.- lira gideri arasındaki farkı oluşturan663.841.316.- lira nakit mevcudu olarak 1996 yılına devretmiştir.

İl ve ilçe örgütlerinin kesinhesapçizelgeleri gider bölümleri üzerinde yapılan incelemede; giderlerin MerkezKarar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların2820 sayılı Kanunu'na uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

C- Kesinhesaba Ait BilgilerinBelgelendirilmemesi

2820 sayılı Kanun'un 75. maddesinde,Anayasa Mahkemesi'nin kesinhesaplara ait bilgilerin belgelendirilmesini siyasîpartilerden her zaman isteyebileceği; denetimi evrak üzerinden yapacağı; ilgilisiyasî partinin başkanından veya temsilcisinden yazılı görüş isteyebileceği;gerekli görürse sorumlu uzman saymanlar da dahil ilgililerin sözlüaçıklamalarını dinleyebileceği belirtilmiş; 76. maddesinde de yapılan denetimsonucu uygulanacak müeyyideler sayılmıştır.

Aynı Kanun'un 111. maddesinde, siyasîpartilerin, 75. madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyensorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgileri vermeyen sorumlularıhakkındaki yaptırımlar; 113. maddesinde de, 60. maddede yazılı defter vekayıtları tutmayanlar ile tahrif veya yok edenler veya gizleyenler hakkındakiyaptırımlar belirtilmiştir.

Yasa'nın bu kuralları karşısında,23.12.1998 ve 23.2.1999 günlü kararlarla istenen 1995 yılı kesinhesabınındayanağını oluşturan gelir, gider belgeleri ve ilgili defterleri, verilen süreve ek süre içerisinde Anayasa Mahkemesi'ne göndermeyen Parti sorumlularıhakkında suç duyurusunda bulunulması uygun görülmüştür.

IV- SONUÇ

Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'nin 1995yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Kesinhesapta gösterilen49.331.157.203.- lira gelir ile 51.994.774.976.- lira giderinbelgelendirilememesi nedeniyle, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 76.maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları gereğince Hazine'ye gelir yazılmasına;

2- 2820 sayılı Kanun'un 75. maddesihükmüne aykırı davranan Parti sorumluları hakkında yasal işlem yapılması içinYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına, 16.6.1999gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.