Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1998/1, K.1999/22 Sayılı Karar - 16/06/1999

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:1998/1 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:1999/22

KararGünü:16.6.1999

R.G.Tarih-Sayı:16.07.1999-23757

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

2.11.1997 tarihinde Barış Partisi'nekatılan Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'nin 1996 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca Ahmet Necdet SEZER, Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU,Mahir Can ILICAK ve Rüştü SÖNMEZ'in katılmalarıyla 23.12.1998 gününde yapılanilk inceleme toplantısında 'Barış Partisi'ne katılan Yeni Demokrasi HareketiPartisi'nin 1996 yılı kesinhesap cetvellerinin incelenmesi sonucunda; dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, genel merkezkesinhesabının dayanağını oluşturan gelir, gider belgeleri ve ilgili defterleringönderilmesi için Parti'ye, bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süreverilmesine, Parti'ye tebliğ edilmesi için karar örneğinin Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı'na gönderilmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1996 yılı kesinhesap çizelgeleri üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içerenesas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddî öğelerini oluşturankesinhesap cetvellerinde Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'nin 1996 yılı gelir vegiderleri birbirine denk biçimde Genel Merkez gelir ve giderleri17.635.803.002.- lira 55 il örgütü ile il örgütü bulunmayan 6 ilçe örgütündengelir ve gideri bulunmadığı bildirilen 54 il ve ilçe örgütleri dışında kalanbir il örgütünün gelir ve giderleri 4.220.447.976.- lira olmak üzere toplam21.856.250.978.- lira olarak gösterilmiştir.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin 1996 yılıgelirleri 17.635.803.002.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun; 7.684.486.100.- lirası Partimalvarlığı gelirleri, 9.334.766.162.- lirası bağış ve yardımlar ile diğergelirler, 334.973.325.- lirası nakit devri, 281.577.615.- lirası da Partiborçlarıdır.

Genel Merkez'in kesinhesap cetvelindegösterilen 17.635.803.002.- lira gelirin dayanağını oluşturan defter ve gelirgider belgelerinin gönderilmesi için 23.12.1998 günlü kararın tebliğ tarihindenitibaren 30 günlük süre verilmiş Parti'nin istemi üzerine 23.2.1999 günlükararın tebliğinden itibaren 45 günlük ek süre tanınmıştır.

İstenen gelir belgeleri karardabelirtilen 45 günlük ek süre içinde de gönderilmemiştir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun76. maddesinin üçüncü fıkrasına göre 69. maddede belirtilen esaslara aykırıolarak bir siyasî partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığıanlaşılırsa Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelirin Hazine'ye gelir yazılmasıgerektiğinden 17.635.803.002 - 334.973.125 = 17.300.829.877.- lira gelirinHazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin bağlı ilçe örgütlerini dekapsayan bir il örgütünce sağlanan 1996 yılı gelirleri toplamı 4.220.447.976.-lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 30.000.000.- lirası ödentigelirleri, 2.552.310.000.- lirası bağış ve yardımlar, 3.000.000.- lirası Partiyayınları satış gelirleri, 217.000.000.- lirası Parti malvarlığı gelirleri ileParti içi gelir transferleri, 1.418.137.976.- lirası da Parti borçlarıdır.

İl örgütünün kesinhesap çizelgesiningelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'nun 61. maddesinde belirtilen kaynaklardan sağlandığı, MerkezKarar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunlarınKanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 1996 yılıiçindeki giderleri 17.420.790.857.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 5.100.270.824.- lirası genelfaaliyet giderleri, 10.350.000.- lirası Parti tanıtım malzemelerini satın almagiderleri, 643.674.734.- lirası yayın ve basılı evrak satın alma giderleri iletaşıt kiralama ve düzenlenen etkinliklere ilişkin giderler, 2.362.086.438.-lirası personel ve eğitim giderleri, 1.573.004.000.- lirası seçim ve propagandagiderleri ile seyahat, temsil ve ağırlama ve Parti içi gider transferleri,7.731.404.861.- lirası da geçen yıla ait borç ödemeleri ile iş avansları vediğer yasal giderlerdir.

Parti Genel Merkezi'nin 17.635.803.002.-lira geliri ile 17.420.790.857.- lira gideri arasındaki farkı oluşturan215.012.145.- lira nakit mevcudu olarak 1997 yılına devredilmiştir.

Parti; 17.420.790.857.- lira giderindayanağını oluşturan belgeleri de yukarıda belirtilen kararlar uyarınca verilensüre ve ek süre içinde göndermemiştir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun70. maddesinin ikinci fıkrasında; beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veyafatura gibi bir belge ile belgelendirilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bututarı aşan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belgeye dayandırılmasızorunludur.

Aynı Yasa'nın 76. maddesinin sonfıkrasına göre, belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigideri tutarınca parti malvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'ye geliryazılması gerektiğinden, belgesiz gider tutarı 17.420.790.857.- lira Partimalvarlığının Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti'nin bağlı ilçe örgütlerini dekapsayan bir il örgütünün giderler toplamı 4.142.058.340.- lira olarakgösterilmiştir.

Bunun; 1.168.353.836.- lirası genelfaaliyet giderleri, 824.117.100.- lirası personel ve eğitim giderleri,2.149.587.404.- lirası seçim ve propaganda giderleri ile seyahat, temsil,ağırlama, Parti içi gider transferleri ve diğer yasal giderlerdir.

İl örgütünün 4.220.447.976.- lira geliriile 4.142.058.340.- lira gideri arasındaki farkı oluşturan 78.389.636.- liranakit mevcudu olarak 1997 yılına devretmiştir.

İl örgütünün kesinhesap çizelgesi giderbölümleri üzerinde yapılan incelemede; giderlerin Merkez Karar ve YönetimKurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların 2820 sayılıKanunu'na uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

C- Kesinhesaba Ait BilgilerinBelgelendirilmemesi

2820 sayılı Kanun'un 75. maddesinde,Anayasa Mahkemesi'nin kesinhesaplara ait bilgilerin belgelendirilmesini siyasîpartilerden her zaman isteyebileceği; denetimi evrak üzerinden yapacağı; ilgilisiyasî partinin başkanından veya temsilcisinden yazılı görüş isteyebileceği;gerekli görürse sorumlu uzman saymanlar da dahil ilgililerin sözlüaçıklamalarını dinleyebileceği belirtilmiş; 76. maddesinde de yapılan denetimsonucu uygulanacak müeyyideler sayılmıştır.

Aynı Kanun'un 111. maddesinde, siyasîpartilerin, 75. madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyensorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgileri vermeyen sorumlularıhakkındaki yaptırımlar; 113. maddesinde de 60. maddede yazılı defter vekayıtları tutmayanlar ile tahrif veya yok edenler veya gizleyenler hakkındakiyaptırımlar belirtilmiştir.

Yasa'nın bu kuralları karşısında,23.12.1998 ve 23.2.1999 günlü kararlarla istenen 1996 yılı kesinhesabınındayanağını oluşturan gelir, gider belgeleri ve ilgili defterleri, verilen süreve ek süre içerisinde Anayasa Mahkemesi'ne göndermeyen Parti sorumlularıhakkında suç duyurusunda bulunulması uygun görülmüştür.

IV- SONUÇ

Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'nin 1996yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Kesinhesapta gösterilen17.300.829.877.- lira gelir ile 17.420.790.857.- lira giderinbelgelendirilememesi nedeniyle, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 76.maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları gereğince Hazine'ye gelir yazılmasına;

2- 2820 sayılı Kanun'un 75. maddesihükmüne aykırı davranan Parti sorumluları hakkında yasal işlem yapılması içinYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına, 16.6.1999gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.