Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1998/2, K.1999/23 Sayılı Karar - 16/06/1999

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:1998/2 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:1999/23

KararGünü:16.6.1999

R.G. Tarih-Sayı:16.07.1999-23757

I- MALİ DENETİMİN KOSUNU

2.11.1997 tarihinde Barış Partisi'nekatılan Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'nin 1 Ocak - 1 Kasım 1997 döneminikapsayan 1997 yılı kesinhesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca, Ahmet Necdet SEZER, Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, YalçınACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, FulyaKANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü SÖNMEZ'in katılmalarıyla 23.12.1998gününde yapılan ilk inceleme toplantısında; 'Barış Partisi'ne katılan YeniDemokrasi Hareketi Partisi'nin 1997 yılı kesinhesap cetvellerinin incelenmesisonucunda; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, GenelMerkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir, gider belgeleri ve ilgilidefterlerin gönderilmesi için Parti'ye, bu kararın tebliğinden itibaren 30 günsüre verilmesine, Parti'ye tebliğ edilmesi için karar örneğinin YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1997 yılı kesinhesap çizelgeleri üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içerenesas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddî ögelerini oluşturankesinhesap cetvellerinde Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'nin 1997 yılı gelir vegiderleri birbirine denk biçimde Genel Merkez gelir ve giderleri1.144.621.499.- lira, 56 il örgütü ile il örgütü bulunmayan 6 ilçe örgütündengelir ve gideri bulunmadığı bildirilen 55 il ve ilçe örgütleri dışında kalanbir il örgütünün gelir ve giderleri 4.457.509.242.- lira olmak üzere toplam5.602.130.741.- lira olarak gösterilmiştir.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin 1997 yılıgelirleri 1.144.621.499.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun; 120.000.000.- lirası bağış veyardımlar, 295.000.000.- lirası il teşkilatından sağlanan gelirler,215.012.145.- lirası nakit devri, 514.609.354.- lirası da Parti borçlarıdır.

Genel Merkez'in kesinhesap cetvelindegösterilen 1.144.621.499.- lira gelirin dayanağını oluşturan defter ve gelirbelgelerinin gönderilmesi için 23.12.1998 günlü kararın tebliğ tarihindenitibaren 30 günlük süre verilmiş, Parti'nin istemi üzerine 23.2.1999 günlü kararıntebliğinden itibaren 45 günlük ek süre tanınmıştır.

İstenen gelir belgeleri, karardabelirtilen 45 günlük ek süre içinde de gönderilmemiştir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun76. maddesinin üçüncü fıkrasına göre 69. maddede belirtilen esaslara aykırıolarak bir siyasî partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığıanlaşılırsa Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelirin Hazine'ye gelir yazılmasıgerektiğinden 1.144.621.499 - 215.012.145 = 929.609.354.- lira gelirinHazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin bağlı ilçe örgütlerini dekapsayan bir il örgütünce sağlanan 1997 yılı gelirleri toplamı 4.457.509.242.-lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 285.000.000.- lirası ödentigelirleri, 2.542.922.500.- lirası bağış ve yardımlar, 675.322.985.- lirasıParti malvarlığı gelirleri, 24.000.000.- lirası Parti yayınları satışgelirleri, 78.389.636.- lirası nakit devri, 851.874.121.- lirası da Partiborçlarıdır.

İl örgütünün kesinhesap çizelgesiningelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'nun 61. maddesinde belirtilen kaynaklardan sağlandığı, MerkezKarar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunlarınKanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 1997 yılıiçindeki giderleri 1.143.826.718.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 605.012.000.- lirası genelfaaliyet giderleri, 154.097.853.- lirası personel ve eğitim giderleri,103.139.250.- lirası seyahat, temsil ve ağırlama giderleri ile diğer yasalgiderler, 281.577.615.- lirası da geçen yıldan devreden borç ödemeleridir.

Parti Genel Merkezi'nin 1.144.621.499.-lira geliri ile 1.143.826.718.- lira gideri arasındaki farkı oluşturan794.781.- lirası nakit mevcudu olarak 1998 yılına devredilmiştir.

Parti; 1.143.826.718.- lira giderindayanağını oluşturan belgeleri de yukarıda belirtilen kararlar uyarınca verilensüre ve ek süre içinde göndermemiştir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun70. maddesinin ikinci fıkrasında; beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veyafatura gibi bir belge ile belgelendirilmesinin zorunlu olmadığıbelirtildiğinden bu tutarı aşan harcamaların makbuz veya fatura gibi belgeyedayandırılması zorunludur.

Aynı Yasa'nın 76. maddesinin sonfıkrasına göre belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigideri tutarınca parti malvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'yegelir yazılması gerektiğinden belgesiz giderler tutarı 1.143.826.718.- liraParti malvarlığının Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti'nin bağlı ilçe örgütlerini dekapsayan bir il örgütünün giderleri toplamı 4.454.845.319.- lira olarakgösterilmiştir.

Bunun; 2.266.910.417.- lirası genelfaaliyet giderleri, 399.930.194.- lirası personel ve eğitim giderleri,74.866.732.- lirası seçim ve propaganda giderleri ile seyahat, temsil, ağırlamave diğer yasal giderleri, 295.000.000.- lirası Genel Merkez'e yapılanyardımlar, 1.418.137.976.- lirası da geçen yıldan devreden borç ödemeleridir.

İl örgütünün 4.457.509.242.- lira geliriile 4.454.845.319.- lira gideri arasındaki farkı oluşturan 2.663.923.- liranakit mevcudu olarak 1998 yılına devredilmiştir.

İl örgütünün kesinhesap çizelgesi giderbölümleri üzerinde yapılan incelemede; giderlerin Merkez Karar ve YönetimKurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların 2820 sayılıKanunu'na uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

C- Kesinhesaba Ait BilgilerinBelgelendirilmemesi

2820 sayılı Kanun'un 75. maddesinde,Anayasa Mahkemesi'nin kesinhesaplara ait bilgilerin belgelendirilmesini siyasîpartilerden her zaman isteyebileceği; denetimi evrak üzerinden yapacağı; ilgilisiyasî partinin başkanından veya temsilcisinden yazılı görüş isteyebileceği;gerekli görürse sorumlu uzman saymanlar da dahil ilgililerin sözlüaçıklamalarını dinleyebileceği belirtilmiş; 76. maddesinde de yapılan denetimsonucu uygulanacak müeyyideler sayılmıştır.

Aynı Kanun'un 111. maddesinde, siyasîpartilerin, 75. madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyensorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgileri vermeyen sorumlularıhakkındaki, 113. maddesinde de 60. maddede yazılı defter ve kayıtlarıtutmayanlar ile tahrif veya yok edenler veya gizleyenler hakkındaki yaptırımlarbelirtilmiştir.

Yasa'nın bu kuralları karşısında,23.12.1998 ve 23.2.1999 günlü kararlarla istenen 1997 yılı kesinhesabınındayanağını oluşturan gelir, gider belgeleri ve ilgili defterleri, verilen süreve ek süre içerisinde Anayasa Mahkemesi'ne göndermeyen Parti sorumlularıhakkında suç duyurusunda bulunulması uygun görülmüştür.

IV- SONUÇ

Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'nin 1997yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Kesinhesapta gösterilen 929.609.354.-lira gelir ile 1.143.826.718.- lira giderin belgelendirilememesi nedeniyle,2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 76. maddesinin üçüncü ve dördüncüfıkraları gereğince Hazine'ye gelir yazılmasına;

2- 2820 sayılı Kanun'un 75. maddesihükmüne aykırı davranan Parti sorumluları hakkında yasal işlem yapılması içinYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına, 16.6.1999gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.